संन्यासाचारवर्णनम् (Description of the Conduct and Daily Discipline of Saṃnyāsa)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਸਨੇਹ-ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਦਿਨਚਰਿਆ-ਆਚਾਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਸਹਸਰਾਰ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਫਟਿਕ-ਸਮ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਉਣਾ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਤੱਕ ਛਟਚਕ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਜ੍ਯੋਤਿਰਮਯ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ‘ਸੋऽਹਮ੍’ ਦੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि संन्यासाह्निककर्म च । तव स्नेहान्महादेवि संप्रदायानुरोधतः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਆਚਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ।
Verse 2
ब्राह्मे मुहूर्त्त उत्थाय शिरसि श्वेतपंकजे । सहस्रारे समासीनं गुरुं संचितयेद्यतिः
ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ, ਯਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਕਮਲ—ਸਹਸਰਾਰ—ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ ਗੁਰੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 3
शुद्धस्फटिकसंकाशं द्विनेत्रं वरदाभये । दधानं शिवसद्भावमेवात्मनि मनोहरम्
ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਦੋ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਰਦ ਅਤੇ ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਨੋਹਰ ਹਨ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਗਲਮਯ ਸਦਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां संन्यासाचारवर्णनंनाम चतुर्थोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੈਲਾਸ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਨਿਆਸ-ਆਚਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 5
प्रातःप्रभृति सायान्ते सायादिप्रातरं ततः । यत्करोमि महादेव तदस्तु तव पूजनम्
ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।
Verse 6
प्रतिविज्ञाप्य गुरवे लब्धानुज्ञस्ततो गुरोः । निरुद्धप्राण आसीनो विजितात्मा जितेन्द्रियः
ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਦੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਜਿਤ।
Verse 7
मूलादिब्रह्मरंध्रांतं षट्चक्रं परिचिंतयेत् । विद्युत्कोटिसमप्रख्यं सर्वतेजोमयं परम्
ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ, ਸਰਬ-ਤੇਜੋਮਯ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।
Verse 8
तन्मध्ये चिंतयेन्मां च सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं परमं ब्रह्म सदाशिवमनामयम्
ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰ—ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ ਸਰੂਪ ਦਾ; ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰਾਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 9
सोहमस्मीति मतिमान्म दैक्यमनुभूय च । बहिर्निर्गत्य च ततो दूरं गच्छेद्यथासुखम्
“ਸੋऽਹਮ੍—ਮੈਂ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ” ਇਸ ਗਿਆਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰੇ।
Verse 10
वस्त्रेणाच्छाद्य मतिमाञ्छिरो नासिकया सह । विशोध्य देहं वि धिवत्तृणमाधाय भूतले
ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਅਤੇ ਨੱਕ ਢੱਕ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਵਿਛਾਏ।
Verse 11
गृहीतशिश्न उत्थाय ततो गच्छेज्जलाशयम् । उद्धृत्य वार्यथान्यायं शौचं कुर्यादतन्द्रितः
ਅੰਗ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 12
हस्तौ पादौ च संशोध्य द्विराचम्योमिति स्मरन् । उत्तराभिमुखो मौनी दन्तधावनमाचरेत्
ਹੱਥ ਪੈਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੰਤਧਾਵਨ ਕਰੇ।
Verse 13
तृणपर्णैः सदा कुर्यादमामेकादशी विना । अपां द्वादशगण्डूषैर्मुखं संशोधयेत्ततः
ਘਾਹ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ—ਅਮਾਵਸਿਆ ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਗੰਡੂਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਮੂੰਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।
Verse 14
द्विराचम्य मृदा तोयैः कटिशौचं विधाय च । अरुणोदयकाले तु स्नानं कुर्यान्मृदा सह
ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਮਰ-ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰ ਕੇ; ਅਰੁਣੋਦਯ ਵੇਲੇ ਮਿੱਟੀ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 15
गुरुं संस्मृत्य मां चैव स्नानसंध्याद्यमाचरेत् । विस्तारभयतो नोक्तमत्र द्रष्टव्यमन्यतः
ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ—ਸਿਮਰ ਕੇ ਸਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
आबध्य शंखमुद्रां च प्रणवेनाभिषेचयेत् । शिरसि द्वादशावृत्त्या तदर्धं वा तदर्धकम्
ਸ਼ੰਖ-ਮੁਦਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ-ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਧਾ-ਅੱਧਾ ਕਰਕੇ ਕਰੇ।
Verse 17
तीरमागत्य कौपीनं प्रक्षाल्याचम्य च द्विधा । प्रोक्षयेत्प्रणवेनैव वस्त्रमंगोपमार्जनम्
ਤਟ ਤੇ ਆ ਕੇ ਕੌਪੀਨ ਧੋਵੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਰਜਨਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 18
मुखम्प्रथमतो मृज्य शिर आरभ्य सर्वतः । तेनैव मार्जयेद्देहं स्थित्वा च गुरुसन्निधौ
ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪੂੰਝੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਹ ਦੀ ਮਾਰਜਨਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 19
आबध्याद्वामतः शुद्धं कौपीनं च सडोरकम् । ततः संधारयेद्भस्म तद्विधिः प्रोच्यतेऽद्रिजे
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਡੋਰੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕੌਪੀਨ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਜੇ (ਪਰਬਤ-ਕਨਿਆ), ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 20
द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः । अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैरभिमंत्र्य स्पृशेत्तनुम्
ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ‘ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਸਮ ਲਏ। ਫਿਰ ‘ਅਗਨੀ’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ॥
Verse 21
आपोवेत्यभिमंत्र्याथ जलं तेनैव सेचयेत् । ओमापोज्योतिरित्युक्त्वा मानस्तोकेति मंत्रतः
ਪਹਿਲਾਂ “ਆਪੋ ਵਾ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਓਂ—ਆਪਃ; ਜ੍ਯੋਤਿਃ” ਉਚਾਰ ਕੇ “ਮਾ ਨਸਤੋਕੇ…” ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਪ੍ਰੋਛਣ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।
Verse 22
समद्य कमलद्वन्द्वं कुर्या केकं तु पंचधा । शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु परमेश्वरि
ਫਿਰ ਕਮਲ-ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ‘ਕੇਕ’ ਨਿਆਸ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੇ—ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਮੁਖ ਉੱਤੇ, ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ, ਗੁਹ੍ਯ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ।
Verse 23
ईशानादिसमारभ्य सद्यान्तं पंचभिः क्रमात् । उद्धूल्य कवलं पश्चात्प्रणवेनाभिषेचयेत्
ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਦ੍ਯ ਤੱਕ, ਕਵਲ (ਜਲ-ਗ੍ਰਹਣ) ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰੇ।
Verse 24
सर्वांगं च ततो हस्तौ प्रक्षाल्यान्यत्समाहरेत् । समर्च्य पूर्वत्तत्तु त्रिपुण्ड्रांस्तेन धारयेत्
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ (ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ) ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 26
नाभौ बाह्वौः संधिषु च पृष्ठ चैव यथाक्रमम् । प्रक्षाल्य हस्तौ च ततो द्विराचम्य यथाविधि
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਭੀ, ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋੜ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਧੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 27
पंचीकरणमुच्चार्य भावयेत्स्वगुरुं बुधः । वक्ष्यमाणप्रकारेण प्राणायामान्षडाचरेत्
ਪੰਚੀਕਰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੇ।
Verse 28
दक्षहस्तेन संगृह्य जलं वामेन पाणिना । समाच्छाद्य द्विषड्वारं प्रणवे नाभिमंत्रयेत्
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕੇ। ਫਿਰ ਦੇਹ ਦੇ ਦੋ ਅਤੇ ਛੇ ਦ੍ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਰਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਣ ਕਰੇ।
Verse 29
एवं त्रिवारं संप्रोक्ष्य शिरसि त्रिः पिबेत्ततः । समाहितेन मनसा ध्यायन्नोंकारमीश्वरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਛਿੜਕੇ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀਏ; ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਓਂਕਾਰ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਏ।
Verse 30
सौरमण्डलमध्यस्थं सर्वतेजोमयं परम् । अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्द्धनारीकमद्भुतम्
ਉਹ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਪਰਮ, ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਦੇ ਤੇਜੋਮਯ। ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ, ਅੱਠ ਭੁਜਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ।
Verse 31
सर्वाश्चर्य्यगुणोपेतं सर्वालंकारशोभितम् । एवं ध्यात्वाथ विधिवद्दद्यादर्घ्यत्रयं ततः
ਸਭ ਅਚੰਭੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 32
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा द्विषड्वारं तु तर्पयेत् । पुनराचम्य विधिवत्प्राणायामत्रयं चरेत्
ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ। ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੇ।
Verse 33
पूजासदनमागच्छेन्मनसा संस्मरञ्च्छिवम् । द्वारमासाद्य प्रक्षाल्य पादौ मौनी द्विराचमेत्
ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਜਾ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਮੌਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ।
Verse 34
प्रविशेद्विधिना तत्र दक्षपादपुरस्स रम् । मण्डपान्तस्सुधीस्तत्र मण्डलं रचयेत्क्रमात्
ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਮੰਡਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਵੇ।
Frequently Asked Questions
Īśvara prescribes a sequential renunciant regimen: rise at brāhma-muhūrta, visualize and honor the guru in the sahasrāra, offer all daily actions as Mahādeva’s worship, obtain the guru’s consent, restrain prāṇa, and proceed into ṣaṭcakra contemplation culminating in Sadāśiva meditation and so’ham recognition.
The sahasrāra enthronement of the guru encodes lineage as the gateway to highest realization; the ṣaṭcakra map frames liberation as an ascent from embodied bases (mūla) to the brahma-randhra apex; ‘bhāvopanīta’ offerings signal internalized worship where intention substitutes for external materials; ‘so’ham’ marks the non-dual pivot where devotion matures into identity-recognition of Śiva.
Sadāśiva is foregrounded as the meditative object: saccidānanda-vigraha (the form of being-consciousness-bliss), nirguṇa (beyond attributes), parama brahman (supreme absolute), and anāmaya (free from affliction), indicating a theological synthesis of personal Śiva and the impersonal absolute.