Sūtasya Punargamanaṃ Kāśyāṃ—Bhasma-Rudrākṣa-Tripuṇḍra-Vidhiśca (Sūta’s Return to Kāśī and the Observances of Bhasma, Rudrākṣa, and Tripuṇḍra)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਘਟਦੀ ਜਾਪੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਹ ਤਰਸਣ ਲੱਗੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਸੂਤ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਕੱਠੇ ਮੁਨੀ ਉੱਠ ਕੇ ਆਸਨ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ-ਦੇਵ-ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਾਟ ਤੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੇਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਸ਼ਿਵ, ਉਮਾਕਾਂਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗਣਾਧਿਪ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਨਿਯਮ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । गतेऽथ सूते मुनयस्सुविस्मिता विचिन्त्य चान्योन्यमिदन्तु विस्मृतम् । यद्वामदेवस्य मतन्मुनीश्वर प्रत्यूचितन्तत्खलु नष्टमद्य नः
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—“ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਵਾਮਦੇਵ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਉੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 2
कदानुभूयान्मुनिवर्यदर्शनम्भावाब्धिदुःखौघहरम्परं हि तत् । महेश्वराराधनपुण्यतोऽधुना मुनीश्वरस्सत्वरमाविरस्तु नः
ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਭਵਸਾਗਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।
Verse 3
इति चिन्तासमाविष्टा मुनयो मुनिपुंगवम् । व्यासं संपूज्य हृत्पद्मे तस्थुस्तद्दशर्नोत्सुकाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮੁਨਿ-ਪੁੰਗਵ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
Verse 4
सम्वत्सरान्ते स पुनः काशीम्प्राप महामुनिः । शिवभक्तिरतो ज्ञानी पुराणार्थप्रकाशकः
ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮੁੜ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚੇ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ, ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 5
तन्दृष्ट्वा सूतमायान्तम्मुनयो हृष्टचेतसः । अभ्युत्थानासनार्घ्यादिपूजया समपूजयन्
ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 6
सोपि तान्मुनिशार्दूलानभिनन्द्य स्मितोदरम् । प्रीत्या स्नात्वा जाह्नवीये जले परमपावने
ਉਹ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਬਾਘ-ਸਮ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 7
ऋषीन्संतर्प्य च सुरान्पितॄंश्च तिलतण्डुलैः । तीरमागत्य सम्प्रोक्ष्य वाससी परिधाय च
ਤਿਲ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।
Verse 8
द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः । उद्धूलनादिक्रमतो विधार्य्याऽथ मुनीश्वरः
ਦੋ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉੱਧੂਲਨ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ।
Verse 9
रुद्राक्षमालाभरणः कृतनित्यक्रियस्सुधी । यथोक्तांगेषु विधिना त्रिपुण्ड्रं रचति स्म ह
ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸੁਧੀ ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ (ਤਿੰਨ ਭਸਮ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਬਣਾਈਆਂ।
Verse 10
विश्वेश्वरमुमाकान्तं ससुतं सगणाधिपम् । पूजयामास सद्भक्त्या ह्यस्तौ न्नत्वा मुहुर्मुहुः
ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਉਮਾ-ਕਾਂਤ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਗਣਾਧਿਪ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 11
कालभैरवनाथं च संपूज्याथ विधानतः । प्रदक्षिणीकृत्य पुनस्त्रेधा नत्वा च पंचधा
ਫਿਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲਭੈਰਵਨਾਥ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤੇ ਪੰਚਧਾ (ਪੰਜ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ) ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 12
पुनः प्रदक्षिणी कृत्य प्रणम्य भुवि दण्डवत् । तुष्टाव परया स्तुत्या संस्मरंस्तत्पदाम्बुजम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਰਮ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
Verse 13
श्रीमत्पंचाक्षरीम्विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम् । संजप्य पुरतः स्थित्वा क्षमापय्य महेश्वरम्
ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਪੰਜਾਖਰੀ ਵਿਦਿਆ—“ਓਂ ਨਮಃ ਸ਼ਿਵਾਯ”—ਦਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਵਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 14
चण्डेशं सम्प्रपूज्याऽथ मुक्तिमण्डपमध्यतः । निर्द्दिष्टमासनं भेजे मुनिभिर्वेदपारगैः
ਫਿਰ ਚੰਡੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਏ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
Verse 15
एवं स्थितेषु सर्वेषु नमस्कृत्य समंत्रकम् । अथ प्राह मुनीन्द्राणां भाववृद्धिकरम्वच
ਜਦੋਂ ਸਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।
Verse 16
सूत कृतः । धन्या यूयं महाप्राज्ञा मुनयश्शंसितव्रताः । भवदर्थमिह प्राप्तोऽहन्तद्वृत्तमिदं शृणु
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਸੁਣੋ।
Verse 17
यदाहमुपदिश्याथ भवतः प्रणवार्थकम् । गतस्तीर्थाटनार्थाय तद्वृत्तान्तम्ब्रवीमि वः
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਦਾ ਅਰਥ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
इतो निर्गत्य सम्प्राप्य तीरं दक्षपयोनिधेः । स्नात्वा सम्पूज्य विधिवद्देवीं कन्यामयीं शिवाम् । पुनरागत्य विप्रेन्द्रास्सुवर्णमुखरीतटम्
ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਆਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਸੁਵਰਨਮੁਖਰੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋ।
Verse 19
श्रीकालहस्तिशैलाख्यनगरे परमाद्भुते । सुवर्णमुखरीतोये स्नात्वा देवानृषीनपि
ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਹਸਤੀ-ਸ਼ੈਲ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਵਰਣਮੁਖਰੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 20
सन्तर्प्य विधिवद्भक्त्या समुदं गिरिशं स्मरन् । समर्च्य कालहस्तीशं चन्द्रकांतसमप्रभम्
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਕਾਲਹਸਤੀਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 21
पश्चिमाभिमुखम्पंचशिरसम्परमाद्भुतम् । सकृद्दर्शनमात्रेण सर्वाघक्षयकारणम्
ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤਾ ਉਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਪੰਜ-ਸ਼ਿਰ (ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ) ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
सर्वसिद्धिप्रदम्भुक्तिमुक्तिदन्त्रिगुणेश्वरम् । ततश्च परया भक्त्या तस्य दक्षिणगां शिवाम्
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਕਲਿਆਣਮਈ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 23
ज्ञानप्रसूनकलिकां समर्च्य हि जगत्प्रसूम् । श्रीमत्पंचाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम्
ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ-ਫੁੱਲ ਦੀ ਕਲੀ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ—ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਲੱਖ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्वा नत्वा मुहुर्मुहुः
ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 25
ततः प्रदक्षिणीकृत्य गिरिम्प्रत्यहमादरात् । आमोदतीव मनसि प्रत्यहन्नियमास्थितः
ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਦਾ, ਨਿੱਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦਿਵ੍ਯ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਕ ਉਠਦਾ ਸੀ।
Verse 26
अनयञ्चतुरो मासानेवन्तत्र मुनीश्वराः । ज्ञानप्रसूनकलिका महादेव्याः प्रसादतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ। ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਫੁੱਲ ਦੀ ਕਲੀ ਖਿੜ ਕੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 27
एकदा तु समास्तीर्य चैलाजिनकुशोत्तरम् । आसनम्परमन्तस्मिन्स्थित्वा रुद्धेन्द्रियो मुनि
ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਪੜੇ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
Verse 28
समाधिमास्थाय सदा परमानंदचिद्धनः । परिपूर्णश्शिवोस्मीति निर्व्यग्रहृदयोऽभवम्
ਸਦਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਚੇਤਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, “ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 29
एतस्मिन्नेव समये सद्गुरुः करुणानिधिः । नीलजीमूतसङ्काशो विद्युत्पिङ्गजटाधरः
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਿੰਗਲ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ।
Verse 30
प्रांशुः कमण्डलूद्दण्डकृष्णाजिनधरस्स्वयम् । भस्मावदातसर्वाङ्गस्सर्वलक्षणलक्षितः
ਉਹ ਆਪ ਲੰਮੇ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ; ਕਮੰਡਲੂ, ਡੰਡਾ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ। ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਅੰਗ ਉਜਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸਨ।
Verse 31
त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षालङ्कृताकृतिः । पद्मपत्रारुणायामविस्तीर्णनयनद्वयः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਥਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ, ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ।
Verse 32
प्रादुर्भूय हृदम्भोजे तदानीमेव सत्वरम् । विमोहितस्तदैवासमेतदद्भुतमास्तिकाः
ਹੇ ਆਸਤਿਕ ਭਗਤੋ, ਉਸੇ ਪਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਝੱਟ ਹੀ ਵਿਸਮਯ-ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 33
तत उन्मील्य नयने विलापं कृतवानहम् । आसीन्ममाश्रुपातश्च गिरिनिर्झरसन्निभः
ਫਿਰ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨੇ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ।
Verse 34
एतस्मिन्नेव समये श्रुता वागशरीरिणी । व्योम्नो महाद्भुता विप्रास्तामेव शृणुतादरात्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ—ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਸੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 35
सूतपुत्र महाभाग गच्छ वाराणसीम्पुरीम् । तत्रासन्मुनयः पूर्वमुपदिष्टास्त्वयाऽधुना
ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 36
त्वदुपागमकल्याणं कांक्षंते विवशा भृशम् । तिष्ठन्ति ते निराहारा इत्युक्त्वा विरराम सा
ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਲੋਚਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬਾਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
Verse 37
तत उत्थाय तरसा देवन्देवीञ्च भक्तितः । प्रदक्षिणीकृत्य पुनः प्रणम्य भुवि दण्डवत्
ਤਦ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ।
Verse 38
द्विषड्वारं गुरोराज्ञां विज्ञाय शिवयोरथ । क्षेत्रान्निर्गत्य तरसा चत्वारिंशद्दिनान्तरे
ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੰਤਵ੍ਯ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
Verse 39
आगतोऽस्मि मुनिश्रेष्ठा अनुगृह्णन्तु मामिह । मया किमद्य वक्तव्यं भवन्तस्तद्ब्रुवन्तु मे
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੈਂ (ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ) ਆਇਆ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਬੋਲਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 40
इति सूतवचश्श्रुत्वा ऋषयो हृष्टमानसाः । अवोचन्मुनिशार्दूलं व्यासन्नत्वा मुहुर्मुहुः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Frequently Asked Questions
A narrative return: after Sūta’s absence, the sages yearn for renewed instruction; Sūta reappears in Kāśī after a year, and the chapter theologically frames his presence as sorrow-removing and knowledge-illuminating, validating the teacher-disciple economy within Purāṇic transmission.
Bhasma, rudrākṣa, and tripuṇḍra operate as embodied metaphysics: bhasma signifies impermanence and purification; rudrākṣa indexes Rudra-centered protection and disciplined remembrance; tripuṇḍra encodes Śaiva identity and a yogic inscription of Śiva-tattva onto the body, aligning external mark with internal orientation.
Śiva is invoked as Viśveśvara and Umākānta—cosmic lord and spouse of Umā—worshipped together with their son and Gaṇādhipa (Gaṇeśa), emphasizing a Kāśī-centered devotional configuration that includes Śiva’s familial and gaṇa-related iconography.