Sarga 26
महाभिषेकः — Sugriva’s Coronation and Angada’s Installation
किष्किन्धाकाण्ड
ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਧਰਮਸੰਮਤ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਨਰ ਸਰਦਾਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਦੇ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੋਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੋਕ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜ-ਸੰਬੰਧ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਗੁਹਾ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ—ਵਾਲੀ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ—ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਰਿਤੂ-ਨੀਤੀ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ-ਰਿਤੂ ਆਉਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਯਾਤਰਾ-ਉਦਯਮ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਕਾਰਤਿਕ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੰਧੂਆਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਦਿਕ ਅਗਨਿਹੋਤਰ, ਮੰਗਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਉਪਕਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਢਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ ਛਤਰ, ਚਾਮਰ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਰਤਨ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਲੇਪ ਅਤੇ ਰੰਗ ਆਦਿ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਦ ਦਾ ਯੁਵਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਗਰੀ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮਹਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਫਿਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ।
Shlokas
Verse 1
ततश्शोकाभिसन्तप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवाससम्।शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे।।
ਤਦੋਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਮਹਾਮੰਤਰੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 2
अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम्।स्थिताः प्राञ्जलयस्सर्वे पितामहमिवर्षयः।।
ਮਹਾਬਾਹੁ, ਕਲੇਸ਼-ਨਿਵਾਰਕ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
ततः काञ्चनशैलाभ स्तरुणार्कनिभाननः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान्मारुतात्मजः।।
ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਜਾਤਵੇਦ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 4
भवत्प्रसादात्सुग्रीवः पितृपैतामहं महत्।वानराणां सुदुष्प्रापं प्राप्तो राज्यमिदं प्रभो।।
ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 5
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम्।।संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः।स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि।।
ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ। ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 6
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम्4.26.5।।संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः।स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि4.26.6।।
ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕਰੇਗਾ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 7
अर्चयिष्यति रत्नैश्च माल्यैश्च त्वां विशेषतः।इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुमितोऽर्हसि।।कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान्सम्प्रहर्षय।
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪੱਕਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ।
Verse 8
एवमुक्तो हनुमता राघवः परवीरहा।।प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान्वाक्यकोविदः।
ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪਰ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
चतुर्दश समास्सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम्।।न प्रवेक्ष्यामि हनुमन्पितुर्निर्देशपालकः।
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 10
सुसमृद्धां गुहां रम्यां सुग्रीवो वानरर्षभः।।प्रविष्टो विधिवद्वीरः क्षिप्रं राज्येऽभिषिच्यताम्।
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਗੁਹਾ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 11
एवमुक्त्वा हनूमन्तं रामस्सुग्रीवमब्रवीत्।।वृत्तज्ञो वृत्तसम्पन्नमुदारबलविक्रमम्।
ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਚਾਰ-ਧਰਮ ਦੇ ਜਣਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਚਰਿੱਤਰ, ਉਦਾਰ ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 12
इममप्यङ्गदं वीर यौवराज्येऽभिषेचय।।ज्येष्ठस्य स सुतो ज्येष्ठस्सदृशो विक्रमेण ते।अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम्।।
ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਵੀ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਅਦੀਂ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅੰਗਦ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 13
इममप्यङ्गदं वीर यौवराज्येऽभिषेचय4.26.12।।ज्येष्ठस्य स सुतो ज्येष्ठस्सदृशो विक्रमेण ते।अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम्4.26.13।।
ਹੇ ਵੀਰ, ਅੰਗਦ ਦਾ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ—ਵਾਲੀ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ—ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ; ਅਦੀਂ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅੰਗਦ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 14
पूर्वोऽयं वार्षिको मासः श्रावणस्सलिलागमः।प्रवृत्तास्सौम्य चत्वारो मासा वार्षिकसज्ञिकाः।।
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਇਹ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਵਰਖਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਹੁਣ ਚੱਲ ਪਏ ਹਨ।
Verse 15
नायमुद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम्।अस्मिन्वत्स्याम्यहं सौम्य पर्वते सह लक्ष्मणः।।
ਇਹ ਉੱਦਮ ਤੇ ਜਤਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗਾ।
Verse 16
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला।।
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਮਨੋਹਰ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ; ਕਮਲ ਤੇ ਉਤਪਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ।
Verse 17
कार्तिके समनुप्राप्ते त्वं रावणवधे यत।एष नस्समयस्सौम्य प्रविश त्वं स्वमालयम्।।अभिषिक्तस्व राज्ये च सुहृदस्सम्प्रहर्षय।
ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਰਾਵਣ-ਵਧ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਇਹੀ ਸਾਡੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।
Verse 18
इति रामाभ्यनुज्ञातस्सुग्रीवो वानराधिपः।।प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्किन्धां वालिपालिताम्।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਤ ਰਹੀ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 19
तं वानरसहस्राणि प्रविष्टं वानरेश्वरम्।।अभिवाद्य प्रविष्टानि सर्वतः पर्यवारयन्।
ਤਦ ਵਾਨਰ-ਰਾਜਾ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 20
ततः प्रकृतयस्सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम्।।प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायां समाहिताः।
ਫਿਰ ਹਰਿਗਣੇਸ਼ਵਰ (ਵਾਨਰ-ਦਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮੱਥਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ।
Verse 21
सुग्रीवः प्रकृतीस्सर्वास्सम्भाष्योत्थाप्य वीर्यवान्।।भ्रातुरन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः।
ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸੁਮਧੁਰ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 22
प्रविश्य त्वभिनिष्क्रान्तं सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्।।अभ्यषिञ्चन्त सुहृदस्सहस्राक्षमिवामराः।
ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ-ਈਸ਼ਵਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 23
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपिसक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश।।
ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਧਵਲ ਛਤਰ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਵੀ ਲਿਆਏ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਰਤਨ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੀਜ-ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ, ਪ੍ਰਰੋਹ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ; ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਅਨੁਲੇਪਨ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ—ਥਲਜ ਅਤੇ ਜਲਜ ਕਮਲ-ਮਾਲਾਵਾਂ; ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ; ਅਖ਼ਤ ਅਤੇ ਜਾਤਰੂਪ ਸੋਨਾ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਸਰਪਿਸ਼ (ਘੀ); ਦਹੀਂ; ਵਿਆਘ੍ਰ-ਚਰਮ; ਅਤੇ ਵਰਾਹ-ਚਰਮ ਦੀਆਂ ਉਪਾਨਹ (ਪਾਦੁਕਾ) ਲਿਆਏ। ਸਮਾਲੰਭਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਗੋਰੋਚਨਾ ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।
Verse 24
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ਇਹ ਪਦ੍ਯ ਦੱਖਣੀ ਪਾਠਾਂਤਰ ਵਿੱਚ 4.26.23–28 ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦੁਹਰਾਵਾ/ਸੰਦਰਭ ਹੈ: ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਧਵਲ ਛਤਰ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ, ਰਤਨ, ਬੀਜ-ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਅੰਕੁਰ-ਪੁਸ਼ਪ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਅਨੁਲੇਪਨ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਅਖ਼ਤ-ਸੋਨਾ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ-ਮਧੁ-ਸਰਪਿਸ਼, ਦਹੀਂ, ਵਿਆਘ੍ਰ-ਚਰਮ, ਵਰਾਹ-ਚਰਮ ਦੀ ਪਾਦੁਕਾ, ਅਤੇ ਗੋਰੋਚਨਾ-ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਵਿਧੀ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਅਨੁਲੇਪਨ ਵੀ ਲਿਆਏ।
Verse 26
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ਉਹ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ—ਥਲਜ ਅਤੇ ਜਲਜ ਕਮਲ-ਮਾਲਾਵਾਂ—ਲਿਆਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵੀ ਲਿਆਏ।
Verse 27
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ਉਹ ਅਖ਼ਤ ਅਤੇ ਜਾਤਰੂਪ ਸੋਨਾ ਲਿਆਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਸਰਪਿਸ਼ (ਘੀ) ਵੀ; ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਵਿਆਘ੍ਰ-ਚਰਮ, ਤੇ ਵਰਾਹ-ਚਰਮ ਦੀਆਂ ਉਪਾਨਹ (ਪਾਦੁਕਾ) ਵੀ ਲਿਆਏ।
Verse 28
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ਫਿਰ ਸਮਾਲੰਭਨ (ਲੇਪ) ਨਾਲ ਗੋਰੋਚਨਾ ਅਤੇ ਮਨਹ਼ਸ਼ਿਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਕੁਆਰੀਆਂ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।
Verse 29
ततस्ते वानरश्रेष्ठं यथाकालं यथाविधि।रत्नैर्वस्त्रैश्च भक्ष्यैश्च तोषयित्वा द्विजर्षभान्।।
ਤਦ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਤਨਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 30
ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं जातवेदसम्।मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः।।
ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਜਾਤਵੇਦ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 31
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा।।
ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਨ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਮ ਵਿਛੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ (ਸਿੰਘਾਸਨ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 32
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ, ਨਦਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
Verse 33
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਸਭ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤਾ।
Verse 34
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 35
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਅਤੇ ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ, ਨਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵੇਲੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
Verse 36
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਦੇਵਰਾਜ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 37
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानरपुङ्गवाः।प्रचुक्रुशुर्महात्मानो हृष्टा स्तत्र सहस्रशः ।।
ਜਦੋਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਪੁੰਗਵ ਮਹਾਤਮਾ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੇ।
Verse 38
रामस्य तु वचः कुर्वन्सुग्रीवो हरिपुङ्गवः।अङ्गदं सम्परिष्वज्य यौवराज्येऽभ्यषेचयत्।।
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਲਈ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 39
अङ्गदे चाभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवङ्गमाः।साधु साध्विति सुग्रीवं महात्मानोऽभ्यपूजयन्।।
ਅੰਗਦ ਦੇ ਵੀ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਣ ਤੇ, ਦਇਆਲੂ ਮਹਾਤਮਾ ਪਲਵੰਗਮਾਂ ਨੇ ‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ’ ਆਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 40
रामं चैव महात्मानं लक्ष्मणं च पुनः पुनः।प्रीताश्च तुष्टुवुस्सर्वे तादृशे तत्र वर्तिते।।
ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 41
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता।बभूव नगरी रम्या किष्किन्धा गिरिगह्वरे।।
ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨਗਰੀ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ, ਪੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਪਤਾਕਿਆਂ ਤੇ ਧੁਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੋਈ।
Verse 42
निवेद्य रामाय तदा महात्मनेमहाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः।रुमां च भार्यं प्रतिलभ्य वीर्यवानवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा।।
ਤਦੋਂ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੂਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਧਿਪ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Frequently Asked Questions
Rama refuses to enter any village or city during the fourteen-year exile—an explicit maryādā-based constraint—yet he still enables just governance by authorizing Sugriva’s lawful coronation and the establishment of succession through Angada.
Dharma is enacted through disciplined boundaries and timely policy: vows are not negotiable, but righteous outcomes can be achieved through delegated, ritually legitimate action; additionally, strategy must respect ṛtu (season), postponing major enterprise during the rains.
Kishkindha is framed as a mountain-cavern capital (giri-guhā/purī), and the cultural landmark is the royal abhiṣeka protocol: kuśa-strewn sacred fire, tīrtha waters collected from rivers and oceans, golden vessels, and regalia (chatra, chamaras, banners) that publicly encode sovereignty.