Shloka 4
मारीचवधः — The Slaying of Maricha
Golden Deer Deception
तं स्म पश्यति रूपेण द्योतमानमिवाग्रतः।।।।अवेक्ष्यावेक्ष्य धावन्तं धनुष्पाणिर्महावने।अतिवृत्तमिषोः पाताल्लोभयानं कदाचन।।।।शङ्कितन्तु समुद्भ्रान्तमुत्पतन्तमिवाम्बरे।दृश्यमानमदृश्यं च वनोद्देशेषु केषुचित्।।।।छिन्नाभ्रैरिव संवीतं शारदं चन्द्रमण्डलम्।
taṃ sma paśyati rūpeṇa dyotamānam ivāgrataḥ |
avekṣyāvekṣya dhāvantaṃ dhanuṣpāṇir mahāvane |
ativṛttam iṣoḥ pātāl lobhayānaṃ kadācana ||
śaṅkitaṃ tu samudbhrāntam utpatantam ivāmbare |
dṛśyamānam adṛśyaṃ ca vanoddeśeṣu keṣucit ||
chinnābhrair iva saṃvītaṃ śāradaṃ candramaṇḍalam ||
ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕਣ ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਰਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਲੋਭ ਜਗਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ੰਕਿਤ ਤੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਛਲਦਾ ਹੋਵੇ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਛਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ-ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਚੰਦਰਮੰਡਲ ਜਿਹਾ ਸੀ।
After killing the demon in the figure of a deer and hearing his voice, Rama was overtaken by intense fear born of despair.
FAQs
The imagery teaches discernment (viveka): what dazzles the senses can be unstable and misleading. Dharma requires steady judgment, not being pulled by mere appearances.
Rāma continues the chase; the deer repeatedly appears and disappears, deliberately keeping him at a distance.
Rāma’s perseverance, alongside the cautionary theme that even perseverance must be guided by discrimination.