Adhyaya 97

ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੈਤ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ ਤੇ ਰਾਹੂ ਦੇ ਸਿਰਛੇਦ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਜਲੰਧਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੰਥਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਿਸਾਬ ਮੰਗਣ ਲਈ ਦੂਤ ਘਸਮਰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਬਚਨ ਵੈਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਗਿਰਸ ਦ੍ਰੋਣ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਦ ਜਾਣ ਕੇ ਜਲੰਧਰ ਦ੍ਰੋਣ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜਤਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਲੰਧਰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਪੱਖ ਨੂੰ ਲੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਤਿਕ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀ ਕਥਾ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੀ “ਵਿਜੈ” ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।