Adhyaya 93

PP.6.93 ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤ ਲਈ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ/ਸਵੇਰ-ਸਵੇਰ ਸਨਾਨ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਸੰਗਲਪ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ/ਦਾਮੋਦਰ (ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ) ਲਈ ਆਹਵਾਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੰਗਾ (ਭਾਗੀਰਥੀ), ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ; ਉੱਤਮ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਤੱਕ ‘ਅਨੰਤ ਫਲ’ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ—ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਤਿਲ ਅਤੇ ਆਂਵਲੇ (ਆਮਲਕੀ) ਦਾ ਚੂਰਨ, ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ/ਵੈਰਾਗੀ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ। ਕੁਝ ਤਿਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਂਵਲਾ ਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਫਿਰ ਤਰਪਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਸਮਾਨ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਲਾਭਾਂ ਸਮੇਤ ਵੈਕੁੰਠ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।