Adhyaya 41

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ‘ਪੁਤ੍ਰਦਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ’ ਹੈ—ਸਰਵ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਵਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨਾਰਾਇਣ/ਕੇਸ਼ਵ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ-ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਦੇਸ਼ ਫਿਰ ਕਥਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਸੁਕੇਤੁਮਾਨ (ਕੇਤੁਮਾਨ) ਪੁੱਤਰ-ਹੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਘਣੇ ਵਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਜਨਤਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਪੁਤ੍ਰਦਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਸਹਿਤ ਵਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪਾਰਣ ਕੀਤਾ; ਵਾਪਸੀ ਉਪਰੰਤ ਰਾਣੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਧਿਆਇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ/ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।