Adhyaya 242

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੇ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨਗੇ—ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਅਵਤਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਿਕ ਰਾਮਾਯਣ-ਸੰਖੇਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਤਥਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੁਕਤਿਦਾਇਕ ਧਾਮ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ਟੀ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਯਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਭਰਤ-ਲਕਸ਼ਮਣ-ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਤਾਢਕਾ-ਵਧ, ਯਜ੍ਞ-ਰੱਖਿਆ, ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਸ਼ਿਵ-ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਮਾਨ-ਭੰਗ, ਵਨਵਾਸ, ਸੀਤਾ-ਹਰਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਲੰਕਾ-ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ, ਅਗਨੀ-ਪਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਭਕਤੀ, ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।