Adhyaya 231

ਸ਼ਿਵ ਉਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੂਰਮ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਵੇਂ ਪਈ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਐਰਾਵਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਡੋਲ ਗਈ—ਵਰਖਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਅਕਾਲ ਤੇ ਭੁੱਖ ਵਧੀ, ਯਜ್ಞ-ਕਰਮ ਮੰਦ ਪਏ। ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਾਰਣ ਦੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ—ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਮਥਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੁਨਰੁਦਯ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਮਥਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਗੇ।