Adhyaya 230

ਉਮਾ–ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਤੇ ਕੱਛਪ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿ ਦੇ ਅਵਤਾਰ-ਮਾਹਾਤਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਤਾਰ-ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਦੀ ਤਰਕ-ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਦੀਵਾ ਜਗਣ ਵਾਲੀ ਉਪਮਾ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਯੂਹ/ਵਿਭਵ ਪ੍ਰਕਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਚਾ-ਰੂਪ ਮੂਰਤੀ-ਸੰਨਿਧੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਦਿ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰ/ਰਾਖਸ਼—ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ। ਇੱਕ ਦੈਤ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਛੀਨ ਕੇ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਮਤਸ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੈਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਵੇਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਗ-ਵਿਧੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।