Adhyaya 226

ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ੨੨੬ ਵਿੱਚ ਉਮਾ–ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਮੰਤਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਚਾਰਯ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਪ (ਚਿੰਨ੍ਹ/ਮੁਦ੍ਰਾ), ਊਰਧਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨਾਮ—ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਪੱਤੀ (ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਸ਼ਟਾਕਸ਼ਰੀ ‘ਓਂ ਨਮਃ ਨਾਰਾਯਣਾਯ’ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੰਗ—਋ਸ਼ਿ, ਦੇਵਤਾ, ਛੰਦ, ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ—ਵਰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਨਿਰਭਰ ਦਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਅਤਿ-ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ।