Adhyaya 223

ਅਧਿਆਇ PP.6.223 ਵਿੱਚ “ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਰਤਨ” ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ–ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਾਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਸੂਤ ਜੀ ਤੋਂ ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਸੂਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਨਾਰਦ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਵਰਣ ਜਾਂ ਜਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕਾਂਤ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਲੋਭੀ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੜੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਧਾਰਣ ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਦੀ ਚੋਣ, ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ, ਹੋਮ (108/1008), ਨਿਆਸ-ਮੁਦਰਾ, ਚਕ੍ਰ-ਸ਼ੰਖ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਉਪਦੇਸ਼। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।