Adhyaya 222

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕ ਛੋਟੇ ਪੁੰਨ—ਬਚਾਵ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ—ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਤਕਰਮ ਵੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਕਤ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਦੀ ਪਰਲੋਕ-ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਦੂਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਹਾਸ-ਭਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਣਯ ਹੋ ਕੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ (ਕਾਲਿੰਦੀ) ਤਟ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ/ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸਨਾਨ, ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ-ਵਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਭੀਮ-ਕੁੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੱਤ-ਵਿਧ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।