Adhyaya 215

ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਦੇ ਕਾਲਿੰਦੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਮਧੁਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵੰਸ਼-ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਬਣਿਆ। ਸੌਭਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬਿ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਦੀ ਸਭਾ (ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਦਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੁਧ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਚੰਚਲ ਇਸਤ੍ਰੀ’ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਾ ਦਾ ਅਪਹਰਨ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਮਨ, ਬੁਧ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਬੁਧ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੁਧ ਨਿੰਦਕ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਕੁੰਡ’ (ਖੱਡਾ) ਬਣਨ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣ ਕੇ ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਧੁਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।