Adhyaya 212

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਰਾਜਸੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਲਾ/ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ (ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀ-ਇੱਛੁਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪ੍ਰਿਯ ‘ਧੀ’ ਸਮਾਨ ਕੋਸ਼ਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇਜੋਮਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ/ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਗਣ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼/ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੂਪ੍ਯ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ-ਕੋਸ਼ਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉੱਤਰ-ਕੋਸ਼ਲਾ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਲੀ ਦੇ ਮਲ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।