Adhyaya 194

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਲੀ-ਯੁਗ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਵਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨ (ਜ੍ਞਾਨ) ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਸਮੇਤ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਖੰਡ ਅਤੇ ਉਪੇਖਾ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਪਾਠ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼-ਵਾਣੀ ਇਕ ਗੁਪਤ ‘ਧਰਮ-ਕਰਮ’ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਕੁਮਾਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਪਾਏ ਨੂੰ ਜ੍ਞਾਨ-ਯਜ੍ਞ ਵਜੋਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-ਰਸ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।