Adhyaya 161

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਬ੍ਹਰਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਸੋਮਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਕਾਲਾਗਨੀ—ਕਾਲ ਦਾ ਅੱਗ-ਰੂਪ—ਵਜੋਂ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੋਮ-ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਨੋਂਪਰਾਂਤ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ੀਤਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ, ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਤਮ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਰਿਸ਼ੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟਯ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਖਿਆਤੀ ‘ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਮਤੀਰਥ ‘ਸੋਮ-ਲਿੰਗ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ, ਬਿਲਵ-ਪੱਤਰ, ਚੰਦਨ, ਫਲ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ, ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ ਉਪਾਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਰਾਜਪਦ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।