Adhyaya 15

ਜਾਲੰਧਰ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਰਿ/ਵਿਸ਼ਨੂ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਧਰਮ-ਵਾਤਾਵਰਣ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼-ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਸੰਗ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ: ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਜਾਲੰਧਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਰਚ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਧਰਮ-ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵ-ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾ ਤੁਲਸੀ/ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਨੀਤੀ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।