Adhyaya 143

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਏਕਧਾਰਾ ਤੋਂ ਸਪਤਧਾਰਾ (ਸਪਤਸਾਰਸ੍ਵਤ) ਤੱਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਏਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਭਯ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਮਿਦੇਵੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਕੁਲ-ਉੱਧਾਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਪਤਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੀਰਥ-ਸੰਕੁਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਜਟਾਜੂਟ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਅਤੇ ‘ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ’ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ੀਤਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਰਸ਼ੀ ਮੰਕੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਨਿਯਮਨਿਸ਼ਠਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਚਿੰਤਾ, ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਅਤੇ ਸਾਭ੍ਰਮਤੀ ਨਦੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ। ਇਸ ਤਪ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਮੰਕੀ-ਤੀਰਥ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ-ਸਿਧਿ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਲੱਖਣ ਤੀਰਥ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਤਧਾਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।