Adhyaya 120

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਟ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਨਮਸਕਾਰ, ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਸੌਖੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ—ਜਲ, ਸੁਗੰਧ, ਦੀਪ, ਧੂਪ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ—ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਵਸਤਿਕ/ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਭੇਟਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾਇਕ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ (ਚਕ੍ਰ-ਰੇਖਾਵਾਂ, ਖੋਹਾਂ, ਰੰਗ ਆਦਿ) ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਨਾਰਾਇਣ, ਵਰਾਹ, ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।