Adhyaya 115
Praise of the Aśvattha and Vaṭa (Sacred Fig and Banyan)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਵਰਤ-ਆਚਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਹਰਿਜਾਗਰਣ (ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ), ਪ੍ਰਾਤಃ-ਸਨਾਨ, ਤੁਲਸੀ-ਸੇਵਾ, ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ-ਕ੍ਰਿਆ) ਅਤੇ ਦੀਪ-ਦਾਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ (ਭੁਕਤੀ) ਤੇ ਮੋਖ (ਮੁਕਤੀ) ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੰਕਟ-ਧਰਮ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੇ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਜਲ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਫਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਵਰਤ ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਾਮ-ਸਮਰਣ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਮੂਲ ਕੋਲ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ-ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਗੀਤ-ਵਾਦਨ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਦਾਨ-ਸਹਾਇਤਾ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਦੀ ਸਤੁਤੀ/ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਵਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵਰਤ-ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਵਟ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਪਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)। ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੇ ਹਸਤਕਸ਼ੇਪ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਵਿਘਨ ਕਾਰਨ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਬਣੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਿਕ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼-ਪੂਜਾ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.