Adhyaya 109

ਕਾਰਤਿਕ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਣੁਦਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਯਮਵਾਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾ ਨਾ ਖਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਭੋਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਧਿਆ-ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਭੁੱਖੇ ਚਾਂਡਾਲ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਦੰਡ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ‘ਚੋਰ’ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੁਦਾਸ ਨੂੰ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਕੁੰਠ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਧਰ ਚੋਲ਼ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜਾ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਯਜ੍ਞ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿੰਨੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਅਰਪਣ ਵਰਗੀ ਅਤਿ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਭਕਤ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।