Adhyaya 103

ਕਾਰਤਿਕ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਥਾ ਜਾਲੰਧਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ—ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਡਗਮਗਾਉਣਾ। ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਨ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦੋ ਤੇਜ਼ ਦੂਤਾਂ (ਦੋ “ਬਾਂਦਰਾਂ” ਵਰਗੇ) ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਜਾਲੰਧਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੁਨੀ ਇੱਕ ਉਪਾਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਤਦ “ਜਾਲੰਧਰ” ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗ ਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਵੇਸ਼ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਸੀਤਾ-ਹਰਣ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ-ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ/ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਭਸਮ-ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਅਸਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ-ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿਚਲਾ ਤਣਾਅ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।