Adhyaya 58

Verse 1

व्यास उवाच । एवं गृहाश्रमे स्थित्वा द्वितीयं भागमायुषः । वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत्सदारः साग्निरेव च

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਿਆਂ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।

Verse 2

निक्षिप्य भार्यां पुत्रेषु गच्छेद्वनमथापि वा । दृष्ट्वापत्यस्य वापत्यं जर्जरीकृतविग्रहः

ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਵਨ ਨੂੰ ਵੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਰਜਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे प्रशस्ते चोत्तरायणे । गत्वारण्यं नियमवांस्तपः कुर्यात्समाहितः

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇ।

Verse 4

फलमूलानि पूतानि नित्यमाहारमाहरेत् । यदाहारो भवेत्तेन पूजयेत्पितृदेवताः

ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਹੀ ਆਹਾਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 5

पूजयेदतिथिं नित्यं स्नात्वा चाभ्यर्चयेत्सुरान् । गृहादादाय चाश्नीयादष्टौ ग्रासान्समाहितः

ਸਦਾ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਘਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਭੋਜਨ, ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਗ੍ਰਾਸ ਖਾਏ।

Verse 6

जटाश्च बिभृयान्नित्यं नखरोमाणि नोत्सृजेत् । स्वाध्यायं सर्वथा कुर्यान्नियच्छेद्वाचमन्यतः

ਸਦਾ ਜਟਾ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਨਖ ਤੇ ਰੋਮ ਨਾ ਕਟੇ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲੋਂ ਤੋਂ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕੇ।

Verse 7

अग्निहोत्रं च जुहुयात्पंचयज्ञान्समाचरेत् । उत्पन्नैर्विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा

ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਜ ਹੋਵੇ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੇਧ੍ਯ ਪਦਾਰਥ, ਜਾਂ ਸਾਗ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ—ਉਸ ਨਾਲ।

Verse 8

चीरवासा भवेन्नित्यं स्नायात्त्रिषवणं शुचिः । सर्वभूतानुकंपश्च प्रतिग्रहविवर्जितः

ਸਦਾ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹੇ।

Verse 9

दर्शेन पौर्णमासेन यजेत नियतं द्विजः । ऋत्विष्ट्याग्रयणे चैव चातुर्मास्यानि कारयेत्

ਨਿਯਮਵਾਨ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਦਰਸ਼-ਯਾਗ ਅਤੇ ਪੌਰਨਮਾਸ-ਯਾਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਸਮੇਤ ਅਗ੍ਰਯਾਣ ਆਦਿ ਰੁਤੂ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਯੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 10

उत्तरायणं च क्रमशो दक्षिणायनमेव च । वासंतशारदैर्मेद्ध्यैरुत्पन्नैः स्वयमाहृतैः

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਉੱਤਰਾਯਣ ਅਤੇ ਤਦਨੰਤਰ ਦੱਖਿਣਾਯਣ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ, ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁਤੂ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ (ਹਵਨ ਲਈ) ਵਰਤੇ।

Verse 11

पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवन्निर्वपेत्पृथक् । देवताभ्यः पितृभ्यश्च दत्त्वा मेध्यतरं हविः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ (ਯਾਗ-ਕੇਕ) ਅਤੇ ਚਰੂ (ਪੱਕੀ ਆਹੁਤੀ) ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਿ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ।

Verse 12

शेषं समुपभुंजीत लवणं च स्वयंकृतम् । वर्ज्जयेन्मद्यमांसानि भौमानि कवकानि च

ਫਿਰ ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੋਗੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ ਲੂਣ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਮਦਿਰਾ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਖੁੰਬ/ਫਫੂੰਦ—ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ।

Verse 13

भूस्तृणं शष्पकं चैव श्लेष्मातक फलानि च । न फालकृष्टमश्नीयादुत्सृष्टमपि केनचित्

ਭੂ-ਘਾਹ, ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ; ਅਤੇ ਹਲ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੱਡੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ।

Verse 14

न ग्रामजातान्यार्तोपि पुष्पाणि च फलानि च । श्रावणेनैव विधिना वह्निं परिचरेत्सदा

ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਵੀਕਾਰੇ; ਸ੍ਰਾਵਣ ਮਾਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 15

न द्रुह्येत्सर्वभूतानि निर्द्वंद्वो निर्भयो भवेत् । न नक्तं किंचिदश्नीयाद्रात्रौ ध्यानपरो भवेत्

ਕਿਸੇ ਭੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ; ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 16

जितेंद्रियो जितक्रोधस्तत्त्वज्ञानविचिंतकः । ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं न पत्नीमपि संश्रयेत्

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੱਤ੍ਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲਵੇ।

Verse 17

यस्तु पत्न्या वनं गत्वा मैथुनं कामतश्चरेत् । तद्व्रतं तस्य लुप्येत प्रायश्चित्तीयते द्विजः

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾ ਕੇ ਕਾਮਨਾ ਵਸ਼ ਮੈਥੁਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਵਰਤ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तत्र यो जायते गर्भो न स स्पृश्यो द्विजातिभिः । न हि वेदेधिकारोस्य तद्वंशेप्येवमेव हि

ਉੱਥੇ ਜੋ ਗਰਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਪਰਸ਼ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਭੀ ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੈ।

Verse 19

भूमौ शयीत सततं सावित्रीजप्यतत्परः । शरण्यः सर्वभूतानां सद्विभागपरः सदा

ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ਯਨ ਕਰੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਜਪ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹੇ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਨ-ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮਯੁਕਤ, ਯਥੋਚਿਤ ਵੰਡ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 20

परिवादं मृषावादं निद्रालस्ये च वर्जयेत् । एकाग्निरनिकेतः स्यात्प्रोक्षितां भूमिमाश्रयेत्

ਉਹ ਨਿੰਦਾ, ਝੂਠ ਬੋਲ ਅਤੇ ਨੀਂਦ-ਆਲਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ। ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਰੱਖੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਘਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।

Verse 21

मृगैः सह चरेद्दांतस्तैः सहैव च संवसेत् । शिलायां शर्करायां वा शयीत सुसमाहितः

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਚਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੇ; ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਨੰਗੀ ਚੱਟਾਨ ਜਾਂ ਕੰਕੜਾਂ/ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਲੇਟੇ।

Verse 22

सद्यः प्रक्षालको वा स्यान्माससंचयिकोपि वा । षण्मासनिचयो वापि समानिचय एव वा

ਚਾਹੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪੁੰਨ ਸੰਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸੰਚਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਅਥਵਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਸੰਚਯ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 23

नक्तं चान्नं समश्नीयाद्दिवा चाहृत्य शक्तितः । चतुर्थकालको वा स्यात्किं वाप्यष्टमकालिकः

ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ ਕੇ। ਜਾਂ ਉਹ ਚੌਥੇ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 24

चांद्रायणविधानैर्वा शुक्लेकृष्णे च वर्जयेत् । पक्षेपक्षे समश्नीयाद्यवागूं क्वथितां सकृत्

ਅਥਵਾ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਸੰਯਮ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਖਾਏ—ਉਬਲੀ ਜੌ ਦੀ ਯਵਾਗੂ ਦਾ ਇਕੋ ਪਿਆਲਾ।

Verse 25

पुष्पमूलफलैर्वापि केवलैर्वर्तयेत्सदा । स्वाभाविकैः स्वयंशीर्णैर्वैखानसमते स्थितः

ਵੈਖਾਨਸ ਮਤ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਏ—ਉਹ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਝੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 26

भूमौ वा परिवर्तेत तिष्ठेद्वा प्रपदैर्दिनम् । स्थानासनाभ्यां विहरेन्न क्वचिद्धैर्य्यमुत्सृजेत्

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੁੜਕਦਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਦਿਨ ਭਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹੇ; ਖੜ੍ਹਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਚਲ-ਫਿਰੇ—ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਧੀਰਜ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾ ਛੱਡੇ।

Verse 27

ग्रीष्मे पंचतपाश्च स्याद्वर्षास्वभ्रावकाशिकः । आर्द्रवासाश्च हेमंते क्रमशो वर्द्धयेत्तपः

ਗ੍ਰੀਖਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਅਗਨੀ ਤਪ ਕਰੇ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਪਣਾ ਤਪ ਵਧਾਉਂਦਾ ਜਾਵੇ।

Verse 28

उपस्पृशेत्त्रिषवणं पितृदेवांश्च तर्पयेत् । एकपादेन तिष्ठेत मरीचिं वा पिबेत्सदा

ਉਹ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵੇਲੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ; ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਨ ਕਰੇ (ਅਰਥਾਤ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਜੀਵੇ)।

Verse 29

पंचाग्निधूमगो वा स्यादूष्मगः सोमपोपि वा । पयः पिबेच्छुक्लपक्षे कृष्णपक्षे तु गोमयम्

ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਤਪਤ ਭਾਪ ਉਤੇ ਜੀਵੇ, ਜਾਂ ਸੋਮ-ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰੇ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿਚ ਗੋਬਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।

Verse 30

शीर्णपर्णाशनो वा स्यात्कृच्छ्रैर्वा वर्तयेत्सदा । योगाभ्यासरतश्च स्याद्रुद्राध्यायी भवेत्सदा

ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵੇ, ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰੇ। ਉਹ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਰਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ-ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 31

अथर्वशिरसोध्येता वेदांताभ्यासतत्परः । यमान्सेवेत सततं नियमांश्चाप्यतंद्रितः

ਉਹ ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਦਾ ਅਧਿਐਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਯਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਭਾਏ।

Verse 32

अथ चाग्नीन्समारोप्य स्वात्मनि ध्यानतत्परः

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਵ-ਆਤਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 33

अनग्निरनिकेतो वा मुनिर्मोक्षपरो भवेत् । तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमाहरेत्

ਮੁਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਵਾਸ ਬਿਨਾ ਵੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਏ। ਯਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਭਿਖਿਆ ਕੇਵਲ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇ।

Verse 34

गृहमेधिषु चान्येषु द्विजेषु वनचारिषु । ग्रामादाहृत्य चाश्नीयादष्टौ ग्रासान्वने वसन्

ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਕੇ ਕੇਵਲ ਅੱਠ ਗ੍ਰਾਸ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਨਚਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ।

Verse 35

प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलेन वा । विविधाश्चोपनिषद आत्मसंसिद्धये जपेत्

ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕਟੋਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦੀ ਜਪ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 36

विद्याविशेषान्सावित्रीं रुद्राध्यायं तथैव च । महाप्रस्थानिकं वासौ कुर्य्यादनशनं तथा । अग्निप्रवेशमन्यद्वा ब्रह्मार्पणविधौ स्थितः

ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਰਪਣ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ—ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮਰਨ-ਤਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਅਗਨਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਅਰਪਣ-ਮਾਰਗ ਧਾਰੇ।

Verse 58

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वानप्रस्थाश्रमाचारधर्मो । नामाष्टपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਧਰਮ’ ਨਾਮਕ ਅਠਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।