Adhyaya 57

Verse 1

व्यास उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्म्ममनुत्तमम् । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਾ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

Verse 2

अर्थानामुचितं पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् । दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ਯੋਗ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੰਪੱਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ‘ਦਾਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 3

यो ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः । तद्वै दत्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति

ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗ੍ਯ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ, ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते । चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

ਦਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਨਿੱਤ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ), ਨੈਮਿੱਤਿਕ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ/ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ), ਅਤੇ ਕਾਮ੍ਯ (ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਲਈ)। ਚੌਥਾ ‘ਵਿਮਲ’—ਸ਼ੁੱਧ ਦਾਨ—ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 5

अहन्यहनि यत्किंचिद्दीयते नुपकारिणे । अनुद्दिश्यफलं तस्माद्ब्राह्मणाय तु नित्यकम्

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿੱਤ ਦਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

यत्तु पापोपशांत्यर्थं दीयते विदुषां करे । नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुत्तमम्

ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਨੈਮਿੱਤਿਕ’ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਜਣ ਅਤੁੱਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अपत्यविजयैश्वर्य सुखार्थं यत्प्रदीयते । दानं तत्काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिंतकैः

ਸੰਤਾਨ, ਜਿੱਤ, ਐਸ਼ਵਰਯ, ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਧਰਮ-ਚਿੰਤਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮ੍ਯ ਦਾਨ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 8

यदीश्वरस्य प्रीत्यर्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते । चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद्विमलं शिवम्

ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਮੰਗਲਮਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः । उपास्यते तु तत्पात्रं यत्तारयति सर्वतः

ਯੋਗ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਾਤ੍ਰ ਪੂਜਣਯ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 10

कुटुंबभुक्तिवसनाद्देयं यदतिरिच्यते । अन्यथा दीयते यद्वै न तद्दानं फलप्रदम्

ਕੁਟੁੰਬ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਵਾਧੂ ਬਚੇ, ਉਹੀ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 11

श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने । व्रतस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

ਵੇਦ-ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਨੂੰ, ਕੁਲੀਂਨ ਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਵਿਨੀਤ ਨੂੰ, ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨੂੰ—ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 13

इक्षुभिः संयुतां भूमिं यवगोधूमशालिनीम् । ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते

ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਗੰਨੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਤੇ ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 14

गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं संप्रयच्छति । ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਜੋ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋਚਰਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਭੂਮੀ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

भूमिदानात्परं दानं विद्यते नेह किंचन । अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततोधिकम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ-ਦਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਾਣੋ।

Verse 16

यो ब्राह्मणाय शांताय शुचये धर्मशीलिने । ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते

ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ੀਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

दद्यादहरहः स्वर्णं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

गृहस्थायान्नदानेन फलमाप्नोति मानवः । अन्नमेवास्य दातव्यं दत्वाप्नोति परां गतिम्

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

वैशाख्यां पूर्णमास्यां तु ब्राह्मणान्सप्त पंच वा । उपोष्य विधिना शांतः शुचिः प्रयतमानसः

ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜ ਨੂੰ—ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 20

पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना च विशेषतः । प्रीयतां धर्मराजेति यदा मनसि वर्त्तते

ਕਾਲੇ ਤਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਜਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਰਹੇ ਕਿ “ਧਰਮਰਾਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ,” ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਕਲਪ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

यावज्जीवं तु यत्पापं तत्क्षणादेव नश्यति । कृष्णाजिने तिलान्कृत्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी

ਜੀਵਨ ਭਰ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਨਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 22

ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम् । घृतान्नमुदकुंभं च वैशाख्यां तु विशेषतः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 23

निर्द्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात् । सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान्सप्त पंच वा

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਵਰਨ ਮਿਲੇ ਤਿਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਨੂੰ—ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 24

तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति । माघमासे तमिस्रे तु द्वादश्यां समुपोषितः

ਜਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਤ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

शुक्लांबरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम् । प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः

ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 26

जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः । अमावास्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने

ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

यत्किंचिद्देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य केशवम् । प्रीयतामीश्वरो विष्णुर्हृषीकेशः सनातनः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਦੇਵੇ, ਜੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 28

सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 29

आराधयेद्द्विजमुखेन तस्यास्ति पुनर्भवः । कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये

ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ/ਵਿਧੀ ਕਰਵਾਏ, ਉਸ ਲਈ ਪੁਨਰਜਨਮ ਹੈ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ—ਧਰਮੀ ਦਵਿਜ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः । प्रीयतां मे महादेवो दद्याद्द्रव्यं स्वकीयकम्

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ—ਪੈਰ ਧੋਣ ਆਦਿ ਨਿਯਤ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਤ—ਮੇਰਾ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 31

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् । द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਦਵਿਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਇਹ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

अमावास्यां तथा भक्तैः पूजनीयस्त्रिविक्रमः । एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम्

ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 33

अर्चयेद्ब्राह्मणमुखे स गच्छेत्परमं पदम् । एषा तिथिर्वैष्णवी स्याद्द्वादशी शुक्लपक्षतः

ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਥੀ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਕਹੀਦੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ।

Verse 34

तस्यामाराधयेद्देवं प्रयत्नेन जनार्दनम् । यत्किंचिद्देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ

ਉਸ ਦਿਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੇਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

Verse 35

दीयते विष्णुमेवापि तदनंतफलं स्मृतम् । यो हि यां देवतामिच्छेत्समाराधयितुं नरः

ਜੇ ਭੇਟ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ,

Verse 36

ब्राह्मणान्पूजयेद्यत्नात्स तस्यास्तोषयेत्ततः । द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठंति देवताः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 37

पूज्यंते ब्राह्मणा लाभे प्रतिमादिषु तैः क्वचित् । प्रतिमादिषु यत्नेन तस्मात्फलमभीप्सता

ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਦਿਕ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੱਗੇ।

Verse 38

द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः । विभूतिकामः सततं पूजयेद्धि पुरंदरम्

ਦੁਇਜਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦਾ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਭੂਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਨਿੱਤ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 39

ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ज्ञानकामुकः । आरोग्यकामोथ रविं धनकामो हुताशनम्

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਮੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਰਾਧੇ। ਜੋ ਆਰੋਗਤਾ ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਪੂਜੇ।

Verse 40

कर्म्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् । भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम्

ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਭੋਗ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਸ਼ੀ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸਮੀਰਣ (ਵਾਯੂ) ਨੂੰ ਅਰਾਧੇ।

Verse 41

मुमुक्षुः सर्वसंसारात्प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम् । यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेऽज्ज्ञानमैश्वरम्

ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਜੋ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲੱਭੇ, ਉਹ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ।

Verse 42

अर्चयेत विरूपाक्षं प्रयत्नेन सुरेश्वरम् । ये वांच्छंति महाभोगान्ज्ञानानि च महेश्वरम्

ਜੋ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ।

Verse 43

ते पूजयंति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः । वारिदस्तृप्तिमाप्नोति जलदानं ततोधिकम्

ਜੋ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਤੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਲ-ਦਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਹੈ।

Verse 44

तैलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ਤੇਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸੰਤਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

गृहदाताग्र्यवेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् । वासोदश्चंद्रसालोक्यमश्वदो यानमुत्तमम्

ਘਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਯਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

अन्नदाता श्रियं स्वेष्टां गोदो ब्राह्मणविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्यमभयप्रदः

ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਯਿਆ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मशाश्वतम् । धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्

ਜੋ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਨ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 48

वेदविद्याविशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते । गवां चान्नप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 49

इंधनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः । फलमूलानि पानानि शाकानि विविधानि च

ਇੰਧਨ (ਲੱਕੜ) ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਗਨੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ, ਮੂਲ, ਪਾਨੀਯ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 50

प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदायुक्तः सदा भवेत् । औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशांतये

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇ। ਰੋਗੀ ਦੀ ਰੋਗ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਦਵਾਈ, ਤੇਲ/ਲੇਪ ਅਤੇ ਆਹਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 51

ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च । असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्

ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਨ ਵਿਚੋਂ, ਛੁਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तीक्ष्णतापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्यापेक्षितं गृहे

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੱਖੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ਜੋ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਯਨ, ਵਿਸੁਵ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ।

Verse 54

संक्रांत्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् । प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਦਿ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ (ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ) ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

दत्वा चाक्षयमाप्नोति नदीप्रस्रवणेषु च । दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते

ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਉਗਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।

Verse 56

तस्माद्विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः । स्वर्गाय भूतिकामेन तथा पापोपशांतये

ਇਸ ਲਈ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ; ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੀ (ਇਹ ਦਾਨ ਕਰੇ)।

Verse 57

मुमुक्षुणा तु दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम् । दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮੋਹ ਵਸ਼ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

निवारयत्यधर्मात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत सः । यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद्ब्राह्मणान्सुरान्

ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ—ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ—ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ।

Verse 59

सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात्प्रवासयेत् । यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

Verse 60

म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः । न तस्मात्प्रतिगृह्णीयुः न वसेयुश्च तेन हि

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਦਾਨ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 61

आज्ञायित्वा स्वकाद्राष्ट्राद्राजा तं विप्रवासयेत् । पश्चात्सद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम्

ਆਗਿਆ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ (ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ) ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ।

Verse 62

सपूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः । स्वाध्यायवंतो ये विप्रा विद्यावंतो जितेंद्रियाः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਪਾ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਹੋਰ ਹੀ ਕੋਟਿ ਦੇ ਹਨ।

Verse 63

सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद्द्विजोत्तमाः । प्रभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद्द्विजम्

ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

न च मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम् । सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति

ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤੱਥਾਪਿ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ।

Verse 65

स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम् । यदि स्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम्

ਉਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਉਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੀਲ, ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 66

तस्मै यत्नेन दातव्यमतिक्रम्य च सन्निधिम् । योर्चितं प्रतिगृह्णीयाद्दद्यादर्चितमेव च

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇਪਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਕੇਵਲ ਪੂਜਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 67

तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये । न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुकेपि च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ—ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ—ਨਰਕ ਨੂੰ। ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਰਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਨਾਲ ਵਾਦ ਕਰੇ, ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 68

न पाखंडेषु सर्वेषु नावेदविदिधर्मवित् । रूप्यं चैव हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान्

ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਖੰਡ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਦ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ-ਸੋਨਾ, ਗਾਂ-ਘੋੜੇ, ਧਰਤੀ (ਜ਼ਮੀਨ) ਜਾਂ ਤਿਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 69

अविद्वान्प्रतिगृह्णीयाद्भस्मी भवति काष्ठवत् । द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत्प्रशस्तेभ्यो द्विजोतमः

ਜੇ ਅਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ-ਦੱਖਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਦਵਿਜ ਦਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਭੇ।

Verse 70

अपि राजन्यवैश्याभ्यां न तु शूद्रात्कथंचन । वृत्तिसंकोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम्

ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਆਸਰਾ (ਸਹਾਇਤਾ) ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਧਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸੰਕੋਚ—ਸਯਮ—ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 71

धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते । वेदानधीत्य सकलान्यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः

ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿਚ ਲੀਨ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਲਏ ਹੋਣ।

Verse 72

न तां गतिमवाप्नोति संतोषाद्यामवाप्नुयात् । प्रतिग्रहरुचिर्न स्याच्छूद्रान्न तु समाहरेत्

ਸੰਤੋਖ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਲੈਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਾ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਅੰਨ ਨਾ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ।

Verse 73

स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन्ब्राह्मणो यात्यधोगतिम् । यस्तु याति न संतोषं न स स्वर्गस्य भाजनम्

ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਯੋਗ ਭਾਜਨ ਨਹੀਂ।

Verse 74

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः । गुरुं भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुस्तर्पयन्देवतातिथीन्

ਉਹ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।

Verse 75

सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत्स्वयं ततः । एवं गृहस्थो युक्तात्मा देवतातिथिपूजकः

ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਦਾਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭੋਗ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਲੱਭੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਕਤਾਤਮਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇਵਤਾ-ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਪੂਜਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 76

वर्तमानः संयतात्मा याति तत्परमं पदम् । पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य गत्वारण्यं तु तत्त्ववित्

ਸੰਯਮਿਤ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦਿਆਂ ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤੱਤਵ-ਵਿਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः । एष वः कथितो धर्म्मो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः । ज्ञात्वा तु तिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद्द्विजान्

ਉਹ ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵਿਚਰੇ, ਵਿਰਕਤ, ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 78

इति देवमनादिमेकमीशं गृहधर्मेण समर्चयेदजस्रम् । समतीत्य स सर्वभूतयोनिं प्रकृतिं याति परं न याति जन्म

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।