Adhyaya 53

Verse 1

व्यास उवाच । एवं दंडादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः । आहूतोध्यापनं कुर्याद्वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੰਡ ਆਦਿ ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਜਦ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਠ ਆਰੰਭ ਕਰੇ।

Verse 2

नित्यमुद्यतपाणिः स्यात्साध्वाचारः सुसंयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੱਥ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠਾਏ ਰੱਖੇ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਤੇ ਸੁਸੰਯਮੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ “ਬੈਠੋ” ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ।

Verse 3

प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् । आसीनो न च भुंजानो न तिष्ठेन्न पराङ्मुखः

ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵੇਲੇ ਲੇਟ ਕੇ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਾ ਬੈਠ ਕੇ, ਨਾ ਖਾਂਦਿਆਂ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 4

नीचैः शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ । गुरोस्तु चक्षुर्विषयेन यथेष्टासनो भवेत्

ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਯਿਆ ਤੇ ਆਸਨ ਨੀਵੇਂ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਹੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 5

नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् । न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषणचेष्टितम्

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰੋਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਯੂੰ ਹੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਉਚਾਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ, ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਕਰਤੂਤ ਦੀ ਨਕਲ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 6

गुरोर्यत्र परीवादो निंदा वापि प्रवर्तते । कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गंतव्यं वा ततोऽन्यतः

ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਕੰਨ ਢੱਕ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 7

दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नांतिके स्त्रियः । न चैवास्योत्तरं ब्रूयात्स्थितो नासीत सन्निधौ

ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ ਅਦਬ ਨਾ ਤੋੜੇ।

Verse 8

उदकुंभं कुशान्पुष्पं समिधोऽस्याहरेत्सदा । मार्जनं लेपनं नित्यमंगानां वै समाचरेत्

ਸਦਾ ਉਸ ਲਈ ਜਲ-ਕੁੰਭ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ (ਇੰਧਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ) ਲਿਆਵੇ; ਅਤੇ ਨਿਤ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਤੇ ਲੇਪਨ (ਤੇਲ/ਚੰਦਨ ਆਦਿ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 9

नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि । आक्रामेदासनं चास्य च्छायादीन्वा कदाचन

ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ-ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਪੈਰ ਨਾ ਧਰੋ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਜਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘੋ। ਉਸ ਦੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਰੌਂਦੋ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 10

साधयेद्दंतकाष्ठादींल्लब्धं चास्मै निवेदयेत् । अनापृच्छ्य न गंतव्यं भवेत्प्रियहिते रतः

ਦੰਦਕਾਠ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹੇ।

Verse 11

न पादौ सारयेदस्य सन्निधाने कदाचन । जृंभितं हसितं चैव कंठप्रावरणं तथा

ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾ ਫੈਲਾਓ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਭਾਈ ਲੈਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਅਤੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਵੀ (ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ) ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 12

वर्जयेत्सन्निधौ नित्यमंगस्फोटनमेव च । यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः

ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚਟਕਾਉਣਾ-ਤੋੜਨਾ ਤਿਆਗੋ। ਯਥਾ ਸਮੇਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਨ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 13

आसीनोऽधो गुरोः पार्श्वे सेवां च सुसमाहितः । आसने शयने याने नैव तिष्ठेत्कदाचन

ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸਨ, ਸ਼ਯਨ ਜਾਂ ਯਾਨ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ (ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ) ਨਾ ਬੈਠੇ।

Verse 14

धावंतमनुधावेत गच्छंतमनुगच्छति । गोश्वोष्ट्रयानप्रासादे तथाधोविष्टरेषु च

ਜੋ ਦੌੜਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ, ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਗਾਂ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਤੇ ਰਥਾਂ/ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪਲੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਿਭਾਵੇ।

Verse 15

आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलक नौषु च । जितेंद्रियः स्यात्सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः

ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਚਾਹੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ; ਸਦਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਰਹੇ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।

Verse 16

प्रयुंजीत सदा वाचं मधुरां हितकारिणीम् । गंधमाल्यं रसं कल्पं शुक्तिं प्राणिविहिंसनम्

ਸਦਾ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ; ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ-ਫੁੱਲ, ਉਚਿਤ ਰਸ ਤੇ ਪਾਕ-ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਰਤੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਅਹਿੰਸਕ ਆਹਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।

Verse 17

अभ्यंजनांजनोन्मर्द्दच्छत्रधारणमेव च । कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ-ਮਾਲਿਸ਼, ਅੰਜਨ ਆਦਿ ਸਿੰਗਾਰ, ਦੇਹ ਮਲਣਾ, ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਕਾਮ, ਲੋਭ, ਭਯ, ਨੀਂਦ, ਗੀਤ, ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣਾ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ।

Verse 18

आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालंभनं तथा । परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्

ਧਮਕਾਉਣਾ, ਨਿੰਦਾ-ਚੁਗਲੀ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਤੱਕਣਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ; ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯ—ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 19

उदकुंभं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिका कुशान् । आहरेद्यावदन्नानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्

ਉਹ ਜਲ-ਕੁੰਭ, ਫੁੱਲ, ਗੋਬਰ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਏ।

Verse 20

घृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् । अनृत्यदर्शी सततं भवेद्गीतादि निस्पृहः

ਉਹ ਘੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੂਣ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਜਨ ਬਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ। ਨਾਚ-ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਤਿਆਗੇ ਅਤੇ ਗੀਤ ਆਦਿ ਲਈ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਰਹੇ।

Verse 21

नादित्यं वै समीहेत नाचरेद्दंतधावनम् । एकांतमशुचिस्त्रीभिः शूद्राद्यैरभिभाषणम्

ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਚਿ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 22

गुरूच्छिष्टं भेषजान्नं प्रयुंजीत न कामतः । मलापकर्षणं स्नानं नाचरेद्धि कदाचन

ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਵੱਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਜਾਂ ਔਖਧੀ-ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾਏ। ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 23

न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कथंचन । मोहाद्वा यदि वा लोभात्त्यक्त्वा तु पतितो भवेत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । आददीत यतो ज्ञानं तं न द्रुह्येत्कदाचन

ਲੌਕਿਕ ਹੋਵੇ, ਵੈਦਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖੇ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਵੇ।

Verse 25

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य न मनुस्त्यागमब्रवीत्

ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਕਰਤਵ੍ਯ-ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕੁਪਥ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਮਨੂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।

Verse 26

गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् । नत्वाभिसृष्टो गुरुणा स्वान्गुरूनभिवादयेत्

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ, ਹੋਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।

Verse 27

विद्यागुरुष्वेतदेवं नित्यावृत्तिषु योगिषु । प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्सु च

ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ: ਉਹ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

श्रेयः स्वगुरुवद्वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् । गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबंधुषु

ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇ।

Verse 29

बालः संमानयेन्मान्याञ्छिष्टो वा यदि कर्म्मणि । अध्यापयन्गुरोः सूनुं गुरुवन्मानमर्हति

ਬਾਲਕ ਵੀ ਜੋ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਮਾਨ ਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 30

उत्सादनं च गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजनः । न कुर्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च

ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੇਹ ਮਲਿਸ਼, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੂਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣੇ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 31

गुरुवत्प्रतिपूज्याश्च सवर्णा गुरुयोषितः । असवर्णाश्च संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः

ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੇ ਇਕੋ ਵਰਣ ਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਵੱਖਰੇ ਵਰਣ ਦੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अभ्यंजनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्

ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਲਈ ਤੇਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਜਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਦੇਹ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ—ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।

Verse 33

गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्या तु पादयोः । कुर्वीत वंदनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्

ਪਰ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਜੇ ਯੁਵਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਹੇ, “ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ (ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ)।”

Verse 34

विप्रोष्य पादग्रहणपूर्वकं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्म्ममनुस्मरन्

ਪਰਦੇਸੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅੱਗੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਰਨ-ਸਪਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 35

मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । संपूज्या गुरुपत्नीवत्समास्ता गुरुभार्यया

ਮਾਸੀ, ਮਾਮੀ, ਸੱਸ ਅਤੇ ਫੁੱਫੀ—ਇਹ ਸਭ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਗੁਰੂ-ਭਾਰਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।

Verse 36

भ्रातृभार्याश्च संग्राह्या सवर्णा हन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबंधियोषितः

ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੇ ਇਕੋ ਵਰਣ ਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਹਣਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਮਰ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਟੁੰਬ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 37

पितुर्भगिन्या मातुश्च जायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद्वृत्तिमातिष्ठेन्माता ताभ्यो गरीयसी

ਪਿਉ ਦੀ ਭੈਣ, ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਵਰਤਾਵ ਰੱਖੇ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 38

एवमाचारसंपन्नमात्मवंतमदांभिकम् । वेदमध्यापयेद्धर्म्मं पुराणांगानि नित्यशः

ਜੋ ਐਸੇ ਸੁਚਾਰਿਤ੍ਰ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਕਪਟ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਵੇਦ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੇ।

Verse 39

संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः

ਜੇ ਚੇਲਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਗ ਇੱਕ ਸੰਵਤਸਰ ਵੱਸੇ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਹਾਲੇ ਗਿਆਨ ਨਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਥ-ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚੇਲੇ ਦੇ ਪਾਪ-ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः । शक्तोन्नदोंबुदः साधुरध्याप्यादश धर्मतः

ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ, ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ; ਸਮਰੱਥ, ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਧੁ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ।

Verse 41

कृतकंठस्तथाऽद्रोहः मेधावी गुरुकृन्नरः । आप्तः प्रियोऽथ विधिवत्षडध्याप्या द्विजातयः

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਦ੍ਰੋਹ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ; ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਵਤ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਦਵਿਜ ਛੇ ਵੇਦਾਂਗ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਯੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 42

एतेषु ब्राह्मणे दानमन्यत्र तु यथोचितम् । आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਪਰ ਯਥੋਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ।

Verse 43

उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम् । अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामोऽस्त्विति चाऽरमेत्

ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹੇ, “ਹੇ ਭੋ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਓ।” ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਹੋਵੇ।”

Verse 44

प्राक्कूलान्पर्युपासीत पवित्रैश्चैव पावकः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्ततोंकारमर्हति

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ; ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ‘ਓੰ’ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादंतेऽपि विधिवद्द्विजाः । कुर्यादध्यापनं नित्यं सब्रह्मांजलिपूर्वतः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓੰ’ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਵੇਦ-ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 46

सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याद्धीयतेऽन्यथा

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੇਦ ਸਨਾਤਨ ਨੇਤਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਰਥ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या सदेवताः । प्रीणाति तर्पयन्कालं कामैर्हूताः सदैवताः

ਨਿੱਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਛਿਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੇ ਸਦਾ-ਸੰਨਿਧ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः । सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्

ਜੋ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਹੀਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਮਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अथर्वांगिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः । धर्मांगानि पुराणानि मांसैस्तर्पयतेसुरान्

ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਤ ਮਧੁ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਪੁਰਾਣ ਮਾਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

प्रातश्च सायं प्रयतो नैत्यकं विधिमाश्रितः । गायत्रीं समधीयीत गत्वारण्यं समाहितः

ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ; ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਬਦ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 51

सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः

ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ, ਸੌ ਵਿੱਚ ਮੱਧ, ਦਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਤ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਹ ਜਪ-ਯਜ್ಞ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलया तोलयत्प्रभुः । एकतश्चतुरोवेदा गायत्रीं च तथैकतः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਰਾਜੂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ: ਇਕ ਪੱਲੇ ਚਾਰੋ ਵੇਦ, ਦੂਜੇ ਪੱਲੇ ਕੇਵਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ।

Verse 53

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे कर्मयोगकथनं । नाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 54

पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवः स्वः सनातनाः । महाव्याहृतयस्तिस्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਤਿੰਨ ਮਹਾਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ—ਭੂਰ, ਭੁਵਹ ਅਤੇ ਸ੍ਵਹ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 55

प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुब्रह्ममहेश्वराः । सत्वंरजस्तमस्तिस्रः क्रमाद्व्याहृतयः स्मृताः

ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੁਰੁਸ਼, ਕਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣ—ਸਤ੍ਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ (ਸੱਤ) ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਮਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

ओंकारस्तत्परं ब्रह्म सावित्री स्यात्तदुत्तरम् । एष मंत्रो महायोगः सारात्सार उदाहृतः

ਓੰਕਾਰ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਮਹਾਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸਾਰ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 57

योऽधीतेऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् । विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਰ ਦਿਨ ਇਹ ਵੇਦਮਾਤਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी । गायत्र्या न परं जप्यमेतद्विज्ञायमुच्यते

ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ; ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਪ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਪ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 59

श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः । आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਾਸ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਦੋਪਾਕਰਣ (ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਾਰੰਭ) ਵਿਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦੀ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 60

यत्सूर्ययाम्यगमनं मासान्विप्रोर्द्धपंचमान् । अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः

ਜਿੰਨੇ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੱਖਿਣਾਯਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਸੰਯਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 61

पुष्ये तुच्छंदसां कुर्याद्बहिरुत्सर्जनं द्विजः । मासि शुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमेऽहनि

ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆਵੇ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ (ਪੂਰਵਾਹਣ) ਵੀ ਇਹੀ ਕਰੇ।

Verse 62

छदांसि च द्विजोऽभ्यस्येच्छुक्लपक्षे तु वै द्विजः । वेदांगानि पुराणानि कृष्णपक्षेषु मानवः

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 63

इमान्नित्यमनध्यायानधीयानो विवर्जयेत् । अध्यापनं च कुर्वाणोऽभ्यस्यन्नपि प्रयत्नतः

ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਤ੍ਯ ਅਨਧ੍ਯਾਯ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਗੇ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ) ਰੁਕ ਜਾਵੇ।

Verse 64

कर्णश्रवेऽनिले रात्रौ दिवापांसुसमूहने । विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे

ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦੀ ਹੋਵੇ, ਦਿਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਠਣ, ਬਿਜਲੀ-ਗਰਜ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ-ਵਰਗਾ ਵਰ੍ਹਾ ਪਏ—

Verse 65

अकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः । एतानभ्युदिनान्विद्याद्यदा प्रादुष्कृताग्निषु

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਅਕਾਲਿਕ ਅਨਧਿਆਇ (ਅਸਮੇਂ ਰੋਕ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿਗੜ ਜਾਣ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਅਭ੍ਯੁਦਿਨ’ ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ-ਆਚਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने । निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने

ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਨਧਿਆਇ ਜਾਣੋ—ਅਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਤੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਦ ਬੱਦਲ ਦਿਸਣ; ਗਰਜ-ਚਮਕ ਦੇ ਧਮਾਕਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਬਣ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਜੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਭ ਉਪਸਰਗ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ।

Verse 67

एतानकालिकान्विद्यादनध्यायानृतावपि । प्रादुष्कृतेष्वग्निषु च विद्युत्स्तनितनिस्वने

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲਿਕ ਅਨਧਿਆਇ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਣ ਜਾਣੋ, ਭਾਵੇਂ ਰਿਤੂ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਜਦ ਅਗਨੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਭੜਕਣ, ਅਤੇ ਜਦ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਰਜ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜੇ।

Verse 68

सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा । नित्यानध्याय एव स्याद्ग्रामेषु नगरेषु च

ਜਦ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੇ, ਅਨਧਿਆਇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ (ਅਧਿਐਨ ਰੋਕੋ)। ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਅਨਧਿਆਇ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 69

धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगंधे च नित्यशः । अंतः शवगतेग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ

ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਗੰਦੀ ਬਦਬੂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ—ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ (ਨੀਚ/ਅਸ਼ੁੱਧ) ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ।

Verse 70

अनध्यायोरुद्यमाने समये जलदस्य च । उदके चार्धरात्रे च विण्मूत्रं च विसर्जयन्

ਅਨਧਿਆਯ (ਪਾਠ-ਵਿਰਾਮ) ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ—ਮਲ ਜਾਂ ਮੂਤਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 71

उच्छिष्टः श्राद्धभुक्चैव मनसापि न चिंतयेत् । प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोद्दिष्टस्य वेतनम्

ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਣ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਦਵਿਜ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰੇ; ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵੇਤਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਲੈ ਲਵੇ।

Verse 72

त्र्यहं न कारयेद्ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके । यावदेकान्ननिष्ठा स्यात्स्नेहालोपश्च तिष्ठति

ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਰਨ ਜਾਂ ਰਾਹੂ ਦੇ ਸੂਤਕ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ (ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ) ਨਾ ਕਰਵਾਏ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਕ-ਅੰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ-ਤਿਆਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।

Verse 73

विप्रस्य विदुषो देहे तावद्ब्रह्म न कीर्तयेत् । शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम्

ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਾ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੈਰ ਲੰਮੇ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਅੰਗ-ਭੰਗੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ।

Verse 74

नाधीयीतामिषं जग्ध्वा शूद्रश्राद्धान्नमेव च । नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि

ਮਾਸ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ, ਤੀਰ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲਾਂ (ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਯੰ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 75

अमावास्या चतुर्दश्योः पौर्णमास्यष्टमीषु च । उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्

ਅਮਾਵਸਿਆ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਪਾਕਰਮ ਤੇ ਉਤਸਰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ/ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 76

अष्टकासु अहोरात्रमृत्वंतासु च रात्रिषु । मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च

ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਰ, ਅਤੇ ਰਿਤੂ-ਸੂਚਕ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼, ਪੌਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭੀ (ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਣ)।

Verse 77

तिस्रोऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेषु सूरिभिः । श्लेष्मातकस्य च्छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च

ਸੂਰਿਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਟਕਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਅਤੇ ਮਧੂਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਵੀ (ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ) ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 78

कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः । समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि

ਕੋਵਿਦਾਰ ਅਤੇ ਕਪਿੱਥ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਨ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਹ-ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 79

आचार्ये संस्थिते चापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् । छिद्राण्येतानि विप्राणामनध्यायाः प्रकीर्तिताः

ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਰਾਮ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ‘ਛਿਦ੍ਰ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਅਨਧਿਆਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

हिंसंति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान्विवर्जयेत् । नैत्यकेनास्त्यनध्यायः संध्योपासनमेव च

ਉਹਨਾਂ (ਅਵਸਰਾਂ/ਥਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿੱਤਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 81

उपाकर्म्मणि होमांते होममध्ये तथैव च । एकामृचमथैकं वा यजुः सामानि वा पुनः

ਉਪਾਕਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ—ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇੱਕ ਹੀ ਋ਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਇਕ ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਮ ਦੇ ਗਾਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 82

नाष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चाभिधावति । अनध्यायस्तु नांगेषु नेतिहासपुराणयोः

ਅਸ਼ਟਕਾ ਆਦਿ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵੱਗਦੀ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਅਨਧਿਆਯ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਲਈ ਹੈ।

Verse 83

न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु सर्वाण्येतानि वर्जयेत् । एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणः

ਹੋਰ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਵਰਜਨੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 84

ब्रह्मणाऽभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम् । योऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः

ਪੂਰਵਕਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਯਮਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: ਜੋ ਦਵਿਜ ਵੇਦ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 85

स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः । न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद्द्विजः

ਐਸਾ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਵਿਜ ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 86

पाठमात्रावसानस्तु पंके गौरिव सीदति । योऽधीत्य विधिवद्वेदं वेदार्थं न विचारयेत्

ਪਰ ਜੋ ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਮਾਤਰ ‘ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਵੇਦਾਰਥ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 87

स संमूढः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते । यदित्वात्यंतिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ

ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ, ਪਾਤਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਭੀ ਜੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ,

Verse 88

युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणम् । गत्वा वनं च विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

ਤਾਂ ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਦੇਹ-ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪੇ।

Verse 89

अधीयीत तथा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः । सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदांतांश्च विशेषतः । अभ्यसेत्सततं युक्तो भिक्षाशनपरायणः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ), ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ; ਸੰਯਮੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਹਾਰ ਬਣਾਏ।

Verse 90

एतद्विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहोदितं वः । पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः

ਇਹ ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ, ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਆਗਮ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।