Adhyaya 50

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भवता कथितं सर्वं यत्किंचित्पृष्टमेव च । इदानीमपि पृच्छाम एकं वद महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 2

एतेषां खलु तीर्थानां सेवनाद्यत्फलं लभेत् । सर्वेषां किल कृत्वैकं कर्म केन च लभ्यते

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਇਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 3

एतन्नो ब्रूहि सर्वज्ञ कर्मैवं यदि वर्तते । सूत उवाच । कर्मयोगः किल प्रोक्तो वर्णानां द्विजपूर्वशः

“ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ—ਜੇ ਕਰਮ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਰਮਯੋਗ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ।”

Verse 4

नानाविधो महाभागास्तत्र चैकं विशिष्यते । हरिभक्तिः कृता येन मनसा वचसा गिरा

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਭਕਤੀ ਪਾਲੀ ਹੈ।

Verse 5

जितं तेन जितं तेन जितमेव न संशयः । हरिरेव समाराध्यः सर्वदेवेश्वरेश्वरः

ਉਸੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹੈ—ਉਸੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਰੀ ਹੀ ਆਰਾਧਣਯ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 6

हरिनाममहामंत्रैर्नश्येत्पापपिशाचकम् । हरेः प्रदक्षिणं कृत्वा सकृदप्यमलाशयाः

ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਪਿਸਾਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

सर्वतीर्थसमाप्लावं लभंते यन्न संशयः । प्रतिमां च हरेर्दृष्ट्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 8

विष्णुनामपरं जप्त्वा सर्वमंत्रफलं लभेत् । विष्णुप्रसादतुलसीमाघ्राय द्विजसत्तमाः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਵੋ।

Verse 9

प्रचंडं विकरालं तद्यमस्यास्यं न पश्यति । सकृत्प्रणामी कृष्णस्य मातुः स्तन्यं पिबेन्नहि

ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਯਮ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ।

Verse 10

हरिपादे मनो येषां तेभ्यो नित्यं नमोनमः । पुल्कसः श्वपचो वापि ये चान्ये म्लेच्छजातयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਲਕਸ ਹੋਣ, ਸ਼ਵਪਚ (ਅਛੂਤ) ਹੋਣ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਲੇੱਛ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਣ।

Verse 11

तेऽपि वंद्या महाभागा हरिपादैकसेवकाः । किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा

ਉਹ ਵੀ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਜੋ ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਗਤ ਭਕਤਜਨ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕਿੰਨੇ ਵਧੇਰੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਣਗੇ!

Verse 12

हरौ भक्तिं विधायैव गर्भवासं न पश्यति । हरेरग्रे स्वनैरुच्चैर्नृत्यंस्तन्नामकृन्नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਗਰਭਵਾਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਹਰਿ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨੱਚਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ, ਉਹ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

पुनाति भुवनं विप्रा गंगादि सलिलं यथा । दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य आलापादपि भक्तितः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼ ਜਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹੀ—ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । हरेः प्रदक्षिणं कुर्वन्नुच्चैस्तन्नामकृन्नरः

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ।

Verse 15

करतालादिसंधानं सुस्वरं कलशब्दितम् । ब्रह्महत्यादिकं पापं तेनैव करतालितम्

ਕਰਤਾਲ ਆਦਿ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਸੰਗਤ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਕੁੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

हरिभक्तिकथामुक्त्वा ख्यायिकां शृणुयाच्च यः । तस्य संदर्शनादेव पूतो भवति मानवः

ਜੋ ਹਰਿ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸੇ ਖਿਆਇਕਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

किं पुनस्तस्य पापानामाशंका मुनिपुंगवाः । तीर्थानां च परं तीर्थं कृष्णनाम महर्षयः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਕਿਉਂ ਰਹੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵੋ? ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 18

तीर्थीकुर्वंति जगतीं गृहीतं कृष्णनाम यैः । तस्मान्मुनिवराः पुण्यं नातः परतरं विदुः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ।

Verse 19

विष्णुप्रसादनिर्माल्यं भुक्त्वा धृत्वा च मस्तके । विष्णुरेव भवेन्मर्त्यो यमशोकविनाशनः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਨਿਰਮਾਲੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਕੇ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਰਤਭੋਗੀ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਯਮ-ਸ਼ੋਕ (ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 20

अर्चनीयो नमस्कार्यो हरिरेव न संशयः । ये महाविष्णुमव्यक्तं देवं वापि महेश्वरम्

ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਪਰਮ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਮੰਨਣ…

Verse 21

एकीभावेन पश्यंति न तेषां पुनरुद्भवः । तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम्

ਉਹ (ਉਸ ਨੂੰ) ਏਕਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ—ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਜਾਣੋ।

Verse 22

हरिं चैकं प्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि । ये समानं प्रपश्यंति हरिं वै देवतांतरम्

ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਹਾਰੋ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੁੱਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।

Verse 23

ते यांति नरकान्घोरांन्न तांस्तु गणयेद्धीरः । मूर्खं वा पंडितं वापि ब्राह्मणं केशवप्रियम्

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਗਿਣੇ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ—ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ (ਤਾਂ ਉਹੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ)।

Verse 24

श्वपाकं वा मोचयति नारायणः स्वयं प्रभुः । नारायणात्परो नास्ति पापराशि दवानलः

ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼੍ਵਪਾਕ (ਅਛੂਤ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਨਲ ਅੱਗ ਹੈ।

Verse 25

कृत्वापि पातकं घोरं कृष्णनाम्ना विमुच्यते । स्वयं नारायणो देवः स्वनाम्नि जगतां गुरुः

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਘੋਰ ਪਾਪ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ।

Verse 26

आत्मनोऽभ्यधिकां शक्तिं स्थापयामास सुव्रताः । अत्र ये विवदंते वै आयासलघुदर्शनात्

ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਰਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—ਸੌਖੇ ਤੇ ਔਖੇ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ—ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

फलानां गौरवाच्चापि ते यांति नरकं बहु । तस्माद्धरौ भक्तिमान्स्याद्धरिनामपरायणः

ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ—ਲਾਭ ਦੀ ਲਾਲਸਾ—ਨਾਲ ਅਤਿ ਜੁੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਬਣੇ ਅਤੇ ਹਰੀ-ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।

Verse 28

पूजकं पृष्ठतो रक्षेन्नामिनं वक्षसि प्रभुः । हरिनाममहावज्रं पापपर्वतदारणे

ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਜਕ ਦੀ ਪਿੱਠ ਪਾਸੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਮ-ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਪਾਸੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ-ਨਾਮ ਮਹਾਵਜ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

तस्य पादौ तु सफलौ तदर्थं गतिशालिनौ । तावेव धन्यावाख्यातौ यौ तु पूजाकरौ करौ

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਸਫਲ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਹੱਥ ਧੰਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

उत्तमांगमुत्तमांगं तद्धरौ नम्रमेव यत् । सा जिह्वा या हरिं स्तौति तन्मनस्तत्पदानुगम्

ਉਹੀ ਸਿਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਜੀਭ ਸੱਚੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਮਨ ਸੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तानि लोमानि चोच्यंते यानि तन्नाम्नि चोत्थितम् । कुर्वंति तच्च नेत्रांबु यदच्युतप्रसंगतः

ਉਹ ਰੋਮ ਉਹੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਕਥਾ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਹੀ ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ਜਲ—ਅੰਸੂ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अहो लोका अतितरां दैवदोषेण वंचिताः । नामोच्चारणमात्रेण मुक्तिदं न भजंति वै

ਹਾਏ! ਲੋਕ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

वंचितास्ते च कलुषाः स्त्रीणां संगप्रसंगतः । प्रतिष्ठंति च लोमानि येषां नो कृष्णशब्दने

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਅਤਿ ਲਗਾਵ ਕਰਕੇ ਠੱਗੇ ਤੇ ਮਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਦੋਂ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

ते मूर्खा ह्यकृतात्मानः पुत्रशोकादि विह्वलाः । रुदंति बहुलालापैर्न कृष्णाक्षरकीर्तने

ਉਹ ਮੂਰਖ, ਅਸੰਯਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ—ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੇ।

Verse 35

जिह्वां लब्ध्वापि लोकेऽस्मिन्कृष्णनामजपेन्नहि । लब्ध्वापि मुक्तिसोपानं हेलयैव च्यवंति ते

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਭ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਲੱਭ ਕੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਅਲਸਤਾ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

तस्माद्यत्नेन वै विष्णुं कर्मयोगेन मानवः । कर्मयोगार्च्चितो विष्णुः प्रसीदत्येव नान्यथा

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਅਰਚਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ।

Verse 37

तीर्थादप्यधिकं तीर्थं विष्णोर्भजनमुच्यते । सर्वेषां खलु तीर्थानां स्नानपानावगाहनैः

ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਨਾਨ, ਪਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਹੀ ਸੇਵਦੇ ਹਨ।

Verse 38

यत्फलं लभते मर्त्यस्तत्फलं कृष्णसेवनात् । यजंते कर्मयोगेन धन्या एव नरा हरिम्

ਮਰਤਿਆ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਨਰ ਜੋ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

तस्माद्भजध्वं मुनयः कृष्णं परममंगलम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰੋ।

Verse 50

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे विष्णुभक्तिप्रशंसनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ’ ਨਾਮਕ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।