Adhyaya 49

Verse 1

सूत उवाच । भ्रातृभिः सहिताः सर्वे पांडवा धर्मनिश्चयाः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वागुरुदेवांस्त्वतर्पयन्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਗੁਰੂਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 2

वासुदेवोऽपि तत्रैव क्षणेनाभ्यागतस्तदा । पांडवैः सहितैः सर्वैः पूज्यमानः स माधवः

ਤਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਮਾਧਵ, ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਜਿਆ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 3

कृष्णेन सहितैः सर्वैः पुनरेव महात्मभिः । अभिषिक्तः स्वराज्ये तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਧਰਮਪੁਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰਬਭੌਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे चैव मार्कंडेयो महात्मवान् । ततः स्वस्तीति चोक्त्वा वै क्षणादाश्रममागतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ‘ਸਵਸਤੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 5

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितस्तु सः । महादानं ददौ चाथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਫਿਰ ਧਰਮਪੁਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮਹਾਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 6

यस्त्विदं कल्यमुत्थाय पठते वा शृणोति वा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

वासुदेव उवाच । मम वाक्यं तु कर्तव्यं तव स्नेहाद्ब्रवीम्यहम् । नित्यं यज्ञरतो भूत्वा प्रयागे विगतज्वरः

ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰਨਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਨਿੱਤ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਗ-ਤਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ।”

Verse 8

प्रयागं संस्मरन्नित्यं सहास्माभिर्युधिष्ठिर । स्वयं प्राप्स्यसि राजेंद्र स्वर्गलोकं तु शाश्वतम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸਨਾਤਨ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 9

प्रयागमनुगच्छेद्वा वसते वापि यो नरः । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोकं च गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

प्रतिग्रहादुपावृत्तः सन्तुष्टो नियतः शुचिः

ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਿਯਮਿਤ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ—

Verse 11

अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते । अकोपनश्च राजेंद्र सत्यवादी दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣੇ—ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 12

ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता देवैश्चापि यथाक्रमम् । न हि शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते

ਕ੍ਰਤੁ-ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਦਰਿਦ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 13

बहूपकरणो यज्ञो नानासंभारसंभ्रमः । प्राप्यते विविधैरर्थ्यैः समृद्धैर्वा नरैः क्वचित्

ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਧਮਾਚੌਕੜ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਧਨਵਾਨ ਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਭਿੰਨ ਸਾਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 14

यो दरिद्रैरपि बुधैः शक्यः प्राप्तुं नरेश्वर । ततो यज्ञफलैः पुण्यैस्तन्निबोध जनेश्वर

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਤਾਂ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ।

Verse 15

ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तम । तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते

ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਭੇਦ ਹੈ: ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ-ਗਮਨ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਅਧਿਕ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 16

दशकोटिसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । माघमासे तु गंगायां गमिष्यंति नरर्षभ

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦਸਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ—ਹਾਂ, ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਲੋਕ ਜਾਵਣਗੇ।

Verse 17

स्वस्थो भव महाराज भुक्त्वा राज्यमकंटकम् । पुनर्द्रक्ष्यसि राजेंद्र यजमानो विशेषतः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਖੀ ਰਹੋ; ਕੰਟਕ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਾਜ ਭੋਗ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਦ ਤੂੰ ਯਜਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 49

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्यं । नाम ऊनपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਯਾਗ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।