Adhyaya 42

Verse 1

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यं गत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫਿਰ ਸੁਣੋ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 2

आर्तानां च दरिद्राणां निश्चितव्यवसायिनाम् । स्थानं मुक्त्वा प्रयागं तु नाक्षयं तु कदाचन

ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 3

गंगायमुनमासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । दीप्तकांचनवर्णाभे विमाने सूर्यवर्चसि

ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦਹਕਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

गंधर्वाप्सरसां मध्ये स्वर्गे मोदति मानवः । ईप्सितांल्लभतेकामान्वदंति ऋषिपुंगवाः

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

सर्वरत्नमयैर्दिव्यैर्नानाध्वजसमाकुलैः । वरांगना समाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणैः

ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਨੇਕ ਧੁਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਥਾਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते । यावन्न स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते

ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तत्र स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः । हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले

ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ—ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात्तत्र गच्छति । देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे

ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਘਰ ਹੀ ਵਿੱਚ।

Verse 9

प्रयागं स्मरमात्रोपि यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति वदंति ऋषिपुंगवाः

ਜੋ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 10

सर्वकामफलावृत्ता मही यत्र हिरण्मयी । ऋषयो मुनयः सिद्धा यत्र लोके प्रगच्छति

ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸੁਵਰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

स्त्रीसहस्रा कुले रम्ये मंदाकिन्यास्तटे शुभे । मोदते ऋषिभिः सार्द्धं स्वकृतेनेह कर्मणा

ਮਨੋਹਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ।

Verse 12

सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबुद्वीपपतिर्भवेत्

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਸਮਰਾਟ-ਸਰਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 13

ततः शुभानि कर्माणि चिंतयानः पुनः पुनः । गुणवान्वित्तसंपन्नो भवतीह न संशयः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 14

कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु दानं प्रयच्छति

ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 15

सुवर्णंमणिमुक्तां वा यदि धान्यं प्रतिग्रहम् । स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चनेऽपि वा

ਚਾਹੇ ਸੋਨਾ, ਮਣੀ-ਮੁਕਤਾਂ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਹੀ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ—ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਲਈ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ—

Verse 16

निष्फलं तस्य तत्तीर्थं यावत्तत्फलमश्नुते । एवं तीर्थेन गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च

ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਤੀਰਥ ਤਦ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੰਨ-ਧਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 17

निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत् । कपिलां पाटलावर्णां प्रयागे यः प्रयच्छति

ਸਭ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ ਮਨੁੱਖ ਅਪਰਮੱਤ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

स्वर्णशृंगीं रौप्यखुरां चैलकंठीं पयस्विनीम् । प्रयागे श्रोत्रियं साधुं ग्राहयित्वा यथाविधि

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ—ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ, ਸਾਧੁ ਤੇ ਧਰਮੀ ਵੇਦਪਾਠੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ।

Verse 19

शुक्लांबरधरं शांतं धर्मज्ञं वेदपारगम् । सा गौस्तस्मै च दातव्या गंगायमुनसंगमे

ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 20

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । यावद्रोमाणि तस्या गोः संति गात्रेषु सत्तम

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਹਿੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । यत्रासौ लभते जन्म सा गौस्तत्राभिजायते

ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਜੀਵ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹੀ ਗਾਂ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

न च पश्यत्यसौ घोरं नरकं तेन कर्मणा । उत्तरान्स कुरून्प्राप्य मोदते कालमक्षयम्

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

गवां शतसहस्रेभ्यो दद्यादेकां पयस्विनीम् । पुत्रान्दारान्तथा भृत्यान्गौरेका प्रतितारयेत्

ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਇਕ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਭੀ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

तस्मात्सर्वेषु दानेषु गोदानं तु विशिष्यते । दुर्गमे विषमे घोरे महापातकसंभवे । गौरेव रक्षां कुरुते तस्माद्देया द्विजातये

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਗੋਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਠਿਨ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪਾਪ ਉੱਠ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਕੇਵਲ ਗਾਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 42

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।