Adhyaya 37

Verse 1

नारद उवाच । अन्यानि च महाराज तीर्थानि पावनानि तु । वाराणस्यां स्थितानीह संशृणुष्व युधिष्ठिर

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇੱਥੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 2

प्रयागादधिकं तीर्थं प्रयागं परमं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्

ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਗਲਮਯ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲ-ਤੀਰਥ ਅਤੁੱਲ ਹੈ।

Verse 3

आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । सुनीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्

ਆਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਰ੍ਸ਼ਭ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਨੀਲ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੌਰੀ-ਤੀਰਥ ਅਨੁੱਤਮ ਹੈ।

Verse 4

प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जंबुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्

ਉਹ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ—‘ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ’ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 5

गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्

ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੁ-ਤੀਰਥ ਅਨੁੱਤਮ ਹੈ।

Verse 6

ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं यथापुण्यं तीर्थं संमूर्तिकं शुभम्

ਜ੍ਞਾਨ-ਤੀਰਥ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਹੈ; ਵਾਰਾਹ-ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਯਮ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਮੂਰਤਿਕ-ਤੀਰਥ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲਮਯ ਹੈ।

Verse 7

अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਗਨੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ; ਨਾਗ-ਤੀਰਥ, ਸੋਮ-ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਯ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 8

पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्

(ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ) ਪਰਵਤਾਖ੍ਯ—ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ; ਮਣਿਕਰਣੀ—ਅਨੁੱਤਮ; ਘਟੋਤਕਚ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ-ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 9

गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्

ਗੰਗਾ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਹੈ; ਯਯਾਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੋਮੇਸ਼; ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 10

तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 11

तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਲਿੰਗ ਮੈਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ—ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?”

Verse 12

तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਤੇਰੀ (ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ) ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 13

भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਧਰਮ-ਸਮੁਦਭਵ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਸੁੰਦਰ ਗੰਧਰਵ-ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਾਹਨੇਯ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 14

दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चंद्रतीर्थं युधिष्ठिर । चिंतांगदेश्वरं तीर्थं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਦੌਰਵਾਸਿਕ, ਵ੍ਯੋਮ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਤੀਰਥ ਹਨ; ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ—ਅਤਿ ਪੁੰਨ—ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 15

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालंजरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च रुद्रकर्णह्रदं शुभम्

ਕੇਦਾਰ-ਤੀਰਥ ਜੋ ਉਗ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਨੁੱਤਮ ਕਾਲੰਜਰ; ਸਾਰਸਵਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੁਦ੍ਰਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 16

कोकिलाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव महालयम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्षं तीर्थं चैवमनुत्तमम्

(ਉੱਥੇ) ਕੋਕਿਲਾਖ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਅਤੇ ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼—ਹਰ ਇਕ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 17

उपशांतं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोकार्कं चोत्तराह्वयम्

(ਉੱਥੇ) ਉਪਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਹਨ; ਅਨੁੱਤਮ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰ; ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ; ਮਹਾਤੀਰਥ; ਲੋਕਾਰਕ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 18

कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानंदपुरमुत्तमम्

ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ) ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰ—ਆਨੰਦਪੁਰ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ—ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 19

एवमादीनि तीर्थानि वाराणस्यां स्थितानि वै । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 37

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰ੍ਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਰਾਣਸੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਦਾ ਸਤੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।