Adhyaya 34

Verse 1

नारद उवाच । तत्रेदं विमलं लिगमोंकारंनाम शोभनम् । यस्य स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ‘ਓੰਕਾਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

एतत्परतरं ज्ञानं पंचायतनमुत्तमम् । सेवितं मुनिर्भिर्नित्यं वाराणस्यां विमोक्षणम्

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਸਰਵੋਤਮ ਪੰਚਾਯਤਨ। ਮੁਨੀ ਜਨ ਇਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਿਮੋਚਨ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 3

तत्र साक्षान्महादेवः पंचायतनविग्रहः । रमते भगवान्रुद्रो जंतूनामपवर्गदः

ਉੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ—ਪੰਚਾਤਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਵਸਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਰਗ, ਅਰਥਾਤ ਮੁਕਤੀ, ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 4

एतत्पाशुपतं ज्ञानं पंचायतनमुच्यते । तदेतद्विमलं लिगमोंकारं समुपस्थितम्

ਇਸ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ‘ਪੰਚਾਯਤਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਰਮਲ ਲਿੰਗ—ਓੰ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਏਕਾਤਮ—ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 5

शांत्यतीता तथा शांतिर्विद्या चैवापरा वरा । प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च पंचात्मं लिंगमैश्वरम्

ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਪ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਦਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੰਚਾਤਮਕ, ਐਸ਼ਵਰੀ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਹਨ।

Verse 6

पंचानामपि लिंगानां ब्रह्मादीनां समाश्रयम् । ओंकारबोधकं लिंगं पंचायतनमुच्यते

ਉਹ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਓੰਕਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ‘ਪੰਚਾਯਤਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

संस्मरेदीश्वरं लिंगं पंचायतनमव्ययम् । देहांते परमं ज्योतिरानंदं विशते बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਵਿਧ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਜੋਤਿ, ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तत्र देवर्षयः पूर्वं सिद्धाब्रह्मर्षयस्तथा । उपास्य देवमीशानमापुरंतः परं पदम्

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 9

मत्स्योदर्यास्तटे पुण्ये स्थानं गुह्यतमं शुभम् । गोचर्ममात्रं राजेंद्र ओंकारेश्वरमुत्तमम्

ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਗੋਚਰਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉੱਤਮ ਓੰਕਾਰੈਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 10

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं मध्यमेश्वरमुत्तमम् । विश्वेश्वरं तथोंकारंकंदर्पेश्वरमेव च

‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ’ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਉੱਤਮ ‘ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ’, ‘ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ’, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਓੰਕਾਰ’, ਅਤੇ ‘ਕੰਦਰ੍ਪੇਸ਼ਵਰ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ/ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 11

एतानि गुह्यलिंगानि वाराणस्यां युधिष्ठिर । न कश्चिदिह जानाति विना शंभोरनुग्रहात्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ—ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

कृत्तिवासेश्वरस्यैव माहात्म्यं शृणु पार्थिव । तस्मिन्स्थाने पुरा दैत्यो हस्ती भूत्वा शिवांतिकम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 13

ब्राह्मणान्हंतुमायातो यत्र नित्यमुपासते । तेषां लिंगान्महादेवः प्रादुरासीत्त्रिलोचनः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਆਇਆ ਜੋ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 14

रक्षणार्थं महादेवो भक्तानां भक्तवत्सलः । हत्वा गजाकृतिं दैत्यं शूलेनावज्ञया हरः

ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ—ਅਵਗਿਆ ਨਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨੇ—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਹਾਥੀ-ਰੂਪੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

वासस्तस्याकरोत्कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरस्ततः । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो हि युधिष्ठिर

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਲ ਤੋਂ ਉਸ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 16

तेनैव च शरीरेण प्राप्तास्तत्परमं पदम् । विद्याविद्येश्वरा रुद्राः शिवा ये च प्रकीर्त्तिताः

ਉਸੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 17

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं नित्यमाश्रित्य संस्थिताः । ज्ञात्वा कलियुगं घोरमधर्मबहुलं जनाः

ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਤ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਧਰਮ-ਭਰਪੂਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।

Verse 18

कृत्तिवासं न मुंचंति कृतार्थास्ते न संशयः । जन्मांतरसहस्रेण मोक्षो यत्राप्यते न वा

ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਜਨ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 19

एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासेऽत्र लभ्यते । आलयं सर्वसिद्धानामेतत्स्थानं वदंति हि

ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 20

गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना । युगेयुगे ह्यत्र दांता ब्राह्मणा वेदपारगाः

ਇਹ ਭੇਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਮਿਤ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

उपासंते महात्मानं जपंति शतरुद्रियम् । स्तुवंति सततं देवं त्र्यंबकं कृत्तिवाससम् । ध्यायंति हृदये देवं स्थाणुं सर्वांतरं शिवम्

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸਸ (ਚਮੜਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ) ਦੇਵ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਣੁ—ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸ਼ਿਵ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

गायंति सिद्धाः किल गीतकानि वाराणसीं ये निवसंति विप्राः । तेषामथैकेन भवेद्विमुक्तिर्ये कृत्तिवासं शरणं प्रपन्नाः

ਸਿੱਧ ਜਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਬਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੀ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

संप्राप्य लोके जगतामभीष्टं सुदुर्लभं विप्रकुलेषु जन्म । ध्याने समाधाय जपंति रुद्रं ध्यायंति चित्ते यतयो महेशम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਅਭੀਸ਼ਟ—ਅਤਿ ਦੁਲਭ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਯਤੀ ਜਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

आराधयंति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनींद्राः । यजंति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवंति रुद्रं प्रणमंति शंभुम्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀੰਦਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्

ਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਯੋਗ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਧਾਮ। ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਣੁ, ਗਿਰਿਸ਼ (ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।