Adhyaya 33

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । वाराणस्याश्च माहात्म्यं संक्षेपात्कथितं त्वया । विस्तरेण मुने ब्रूहि तदा प्रीणाति मे मनः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਬਖ਼ਾਨੋ; ਤਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 2

नारद उवाच । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वाराणस्या गुणाश्रयम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਵਾਰਾਣਸੀ—ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ—ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 3

मेरुशृंगे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम् । देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵੈਰੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

देव्युवाच । देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन । कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਮਨੁੱਖ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 5

सांख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगोऽथ वैदिकः । आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शंकर

ਸਾਂਖ੍ਯ-ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ-ਯੋਗ—ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਹਨ—ਸਭ ਬਹੁਤ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।

Verse 6

येन विश्रांतचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि । दृश्यो हि भगवान्सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

ਜਿਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਕਰਮੀ ਭੀ, ਉਸ ਸੁਖਮ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एतद्गुह्यतमं ज्ञानं गूढं शक्रादिसेवितम् । हिताय सर्वभूतानां ब्रूहि कामाग्निनाशनम्

ਇਹ ਅਤਿ ਗੁਪਤਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੀ ਸੇਵਿਤ। ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਜੋ ਕਾਮ-ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦੇਵੇ।

Verse 8

ईश्वर उवाच । अवाच्यमत्र विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम् । वक्ष्ये तव यथातत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਵਿਵੇਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਵਾਚ੍ਯ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 9

परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी । सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

ਮੇਰਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰ ਹੀ ਪਰਮ, ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 10

तत्र भक्त्या महादेवि मदीयं व्रतमास्थिताः । निवसंति महात्मानः परं नियममास्थिताः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਦੇ ਹਨ—ਉੱਚਤਮ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਏ।

Verse 11

उत्तमं सर्वतीर्थानां स्थानानामुत्तमं च यत् । ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਾਮ/ਰਹੱਸ ਹੈ।

Verse 12

स्थानांतर पवित्राणि तीर्थान्यायतनानि च । श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ—ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸ਼੍ਰਮ/ਮੰਦਰ ਵੀ—ਜੋ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਮੀਆਂ (ਸਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਹਨ।

Verse 13

भूर्लोके नैव संलग्नमंतरिक्षे ममालयम् । अमुक्तास्तत्र पश्यंति मुक्ताः पश्यंति चेतसा

ਮੇਰਾ ਧਾਮ ਭੂਲੋਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਮੁਕਤ ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ/ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

श्मशानमेतद्विख्यातमविमुक्तमिति श्रुतम् । कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुंदरि

ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 15

देवीदं सर्वगुह्यानां स्थानं प्रियतरं मम । मद्भक्तास्तत्र गच्छंति मामेव प्रविशंति च

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

दत्तं जप्तं हुतं चेष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्

ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਪਿਆ, ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਆ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਾਧਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ—ਧਿਆਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਪ ਸੰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च वर्णसंकराः । स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਮਲੇੱਛ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਜੋ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ, ਪਾਪ-ਯੋਨੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 19

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

ਕੀੜੇ, ਪਿਪੀਲਿਕਾ (ਚਿਟੀਆਂ), ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਹਨ—ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀਏ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ—

Verse 20

चंद्रार्द्धमौलयस्त्र्यक्षा महावृषभवाहनाः । शिवे मम पुरे देवि जायंते तत्र मानवाः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਰਧ-ਚੰਦ੍ਰ ਮੌਲੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ।

Verse 21

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪੀ ਵੀ ਮਰੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

मोक्षं सुदुर्ल्लभं मत्वा संसारं चातिभीषणम् । अश्मना चरणौ भंक्त्वा वाराणस्यां वसेन्नरः

ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੋੜ ਲਵੇ ਤੌਂ ਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ।

Verse 23

दुर्ल्लभा तपसा चापि मृतस्य परमेश्वरि । यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਪੱਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮਾਰਗ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

प्रसादाज्जायते सम्यक्मम शैलेंद्रनंदिनि । अप्रवृद्धा न पश्यंति मम मायाविमोहिताः

ਹੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ-ਨੰਦਿਨੀ! ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਪਕਵ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 25

विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः । हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि

ਉਹ ਗੰਦਗੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ—ਮਾਰਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਘਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ—ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 26

स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । जन्ममृत्युजरामुक्तं परं यांति शिवालयम्

ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਲੋਕ—ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 27

अपुनर्मरणानां हि सा गतिर्मोक्षकांक्षिणाम् । यां प्राप्य कृतकृत्यः स्यादिति मन्यंति पंडिताः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹੀ ਗਤੀ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਂਖੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैर्नापि विद्यया । प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा याविमुक्ते तु लभ्यते

ਨਾ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 29

नानावर्णा विवर्णाश्च चांडालाद्या जुगुप्सिताः । किल्बिषैः पूर्णदेहाश्च विशिष्टैः पातकैस्तथा

ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਚਾਂਡਾਲ ਆਦਿ ਘਿਨੌਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 30

भेषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः । अविमुक्तं परं ज्ञानमविमुक्तं परं पदम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਔਖਧ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ।

Verse 31

अविमुक्तं परं तत्त्वमविमुक्तं परं शिवम् । कृत्वा वै नैष्ठिकीं दीक्षामविमुक्ते वसंति ये

ਅਵਿਮੁਕਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਜੀਵਨ-ਭਰ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 32

तेषां तत्परमं ज्ञानं ददाम्यंते परं पदम् । प्रयागं नैमिषारण्यं श्रीशैलोऽथ महाबलम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। (ਅਤੇ ਮੈਂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ) ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ—ਇਹ ਮਹਾਬਲ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹਨ।

Verse 33

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 34

शालग्रामं च कुब्जाम्रं कोकामुखमनुत्तमम् । प्रभासं विजयेशानं गोकर्णं भद्रकर्णकम्

ਅਤੇ (ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ) ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ, ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ਰ, ਅਨੁੱਤਮ ਕੋਕਾਮੁਖ; ਪ੍ਰਭਾਸ, ਵਿਜਯੇਸ਼ਾਨ, ਗੋਕਰਣ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਕਰ੍ਣਕ।

Verse 35

एतानि पुण्यस्थानानि त्रैलोक्ये विश्रुतानि ह । न यास्यंति परं तत्त्वं वाराणस्यां यथा मृताः

ਇਹ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਤੱਕ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ (ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ)।

Verse 36

वाराणस्यां विशेषेण गंगा त्रिपथगामिनी । प्रविष्टा नाशयेत्पापं जन्मांतरशतैः कृतम्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 37

अन्यत्र सुलभा गंगा श्राद्धं दानं तपो जपः । व्रतानि सर्वमेवैतद्वाराणस्यां सुदुर्ल्लभम्

ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੰਗਾ ਸੌਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਪ ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਵੀ; ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ (ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਸਮੇਤ) ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹਨ।

Verse 38

जपेच्च जुहुयान्नित्यं ददात्यर्चयतेऽमरान् । वायुभक्षश्च सततं वाराणस्यां स्थितो नरः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਾਯੁਭਕਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

यदि पापो यदि शठो यदि वा धार्मिको नरः । वाराणसीं समासाद्य पुनाति सकलं कुलम्

ਚਾਹੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਛਲੀਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

वाराणस्यां येऽर्चयंति महादेवं स्तुवंति वै । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते विज्ञेया गणेश्वराः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।

Verse 41

अन्यत्र योगज्ञानाभ्यां संन्यासादथवान्यतः । प्राप्यते तत्परं स्थानं सहस्रेणैव जन्मनाम्

ਨਹੀਂ ਤਾਂ—ਯੋਗ ਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸੰਨਿਆਸ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਯ ਨਾਲ—ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

ये भक्ता देवदेवेशि वाराणस्यां वसंति वै । ते विंदंति परं मोक्षमेकेनैव तु जन्मना

ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਜੋ ਭਗਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 43

यत्र योगस्तथा ज्ञानं मुक्तिरेकेन जन्मना । अविमुक्तं तदासाद्य नान्यदिच्छेत्तपोवनम्

ਜਿੱਥੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 44

यतो मयाऽविमुक्तं तदविमुक्तं ततः स्मृतम् । तदेव गुह्यं गुह्यानामेतद्विज्ञानमुच्यते

ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਦੇ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ’—ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਗੁਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਹ੍ਯ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

ज्ञानाज्ञानाभिनिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । यागतिर्विदिता सुभ्रूः साविमुक्ते मृतस्य तु

ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 46

यानि चैवाविमुक्तस्य देहे दृष्टानि कृत्स्नशः । पुरी वाराणसी तेभ्यः स्थानेभ्योऽप्यधिका शुभा

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਪਾਵਨ ਹੈ।

Verse 47

यत्र साक्षान्महादेवो देहांते स्वयमीश्वरः । व्याचष्टे तारकं ब्रह्म तत्रैव ह्यविमुक्तये

ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ—ਸਵੈੰ ਪ੍ਰਭੂ—ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮ (ਉਧਾਰਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ) ਉਚਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਦੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

यत्तत्परतरं तत्त्वमविमुक्तमिति श्रुतम् । एकेन जन्मना देवि वाराणस्यां तदाप्नुयात्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’—ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ—ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 49

भ्रूमध्ये नाभिमध्ये च हृदये चैव मूर्धनि । यथाविमुक्तमादित्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਭੀ-ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ—ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 50

वरणायास्तथा चास्या मध्ये वाराणसीपुरी । तत्रैव संस्थितं तत्त्वं नित्यमेवंविमुक्तकम्

ਵਰਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਹੈ; ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤੱਤ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਸਦਾ-ਸਰਵਦਾ—ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਨਿਤ੍ਯ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 51

वाराणस्याः परं स्थानं न भूतं न भविष्यति । यत्र नारायणो देवो महादेवो दिवीश्वरः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਨ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦਿਵ੍ਯ ਈਸ਼ਵਰ, ਸਦਾ ਵਿਹਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

तत्र देवाः सगंधर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । उपासते यं सततं देवदेवः पितामहः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਭਜਦਾ ਹੈ।

Verse 53

महापातकिनो देवि ये तेभ्यः पापकृत्तमाः । वाराणसीं समासाद्य ते यांति परमां गतिम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਪਾਪੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਾਪਕਰਤਾ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

तस्मान्मुमुक्षुर्नियतो वसेद्वै मरणांतकम् । वाराणस्यां महादेवाज्ज्ञानं लब्ध्वा विमुच्यते

ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ, ਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਤੱਕ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੇ; ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

किंतु विघ्ना भविष्यंति पापोपहतचेतसः । ततो नैवाचरेत्पापं कायेन मनसा गिरा

ਪਰ ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਘਨ ਉੱਠਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਚਨ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 56

एतद्रहस्यं देवानां पुराणानां च सुव्रते । अविमुक्ताश्रयं ज्ञानं न कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ (ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲੀਏ), ਇਹ ਭੇਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੁਪਤ ਹੈ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕਿਆ ਗਿਆਨ—ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 57

नारद उवाच । देवतानामृषीणां च शृण्वतां परमेष्ठिनाम् । देवदेवेन कथितं सर्वपापविनाशनम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇਹ ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 58

यथानारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः । यथेश्वराणां गिरिशः स्थानानामेतदुत्तमम्

ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਾਯਣ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

Verse 59

यैः समाराधितो रुद्रः पूर्वस्मिन्नेकजन्मनि । ते विदंति परं क्षेत्रमविमुक्तं शिवालयम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਅਵਿਮੁਕਤ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਲਯ।

Verse 60

कलिकल्मषसंभूता येषामुपहृता मतिः । न तेषां वेदितुं शक्यं स्थानं तत्परमेष्ठिनः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 61

ये स्मरंति सदा कालं वदंति च पुरीमिमाम् । तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्

ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਸ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 62

यानि चेह प्रकुर्वंति पातकानि कृतालयाः । नाशयेत्तानि सर्वाणि देवः कालतनुः शिवः

ਜੋ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਕੇ—ਕਾਲ-ਤਨੁ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

आगच्छेत्तदिदं स्थानं सेवितं मोक्षकांक्षिभिः । मृतानां च पुनर्जन्म न भूयो भवसागरे

ਮੋਖ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਇਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 64

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः । योगी वाप्यथवायोगी पापी वा पुण्यकृत्तमः

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ।

Verse 65

न लोकवचनात्पित्रोर्न चैव गुरुवादतः । मतिर्न क्रमणीया स्यादविमुक्तगतिं प्रति

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਡੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।