
Tīrtha-Māhātmya Sequence: Sacred Fords, Baths, Gifts, and Śrāddha (Narmadā-Belt Itinerary)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ (ਕਥਾ-ਵਾਚਕ) ਰਾਜਨ/ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ-ਪੱਟੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ-ਤੀਰਥ, ਆਂਗਿਰਸ, ਲਾਂਗਲ, ਵਟੇਸ਼ਵਰ, ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ, ਭਦ੍ਰਤੀਰਥ, ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ, ਅਯੋਨਿਸੰਗਮ, ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰਕ, ਕੰਬੋਟਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਸਨਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਅਤੇ ਯਥਾਯੋਗ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ, ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ, ਮਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ, ਅਹਲਿਆ-ਤੀਰਥ, ਸੋਮ-ਤੀਰਥ, ਸਤੰਭ-ਤੀਰਥ, ਯੋਧਨੀਪੁਰ (ਵਿਸ਼ਣੁ-ਤੀਰਥ), ਅਮੋਹਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ/ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁਵਰਨ-ਦਾਨ, ਗੋ-ਦਾਨ, ਵ੍ਰਸ਼ਭ-ਮੋਚਨ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ/ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਪੁਣ੍ਯ, ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਰੁਦ੍ਰ-ਲੋਕ/ਸੋਮ-ਲੋਕ/ਸੂਰ੍ਯ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਰਾਜਯੋਗ ਅਤੇ ਅਭੇਦ੍ਯਤਾ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਤਃ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 51
स्कंदतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । आजन्मनः कृतं पापं स्नानमात्राद्व्यपोहति
ਫਿਰ ਸਕੰਦ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 52
आंगिरसं ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । गोसहस्रफलं तस्य रुद्रलोके महीयते
ਫਿਰ ਆੰਗਿਰਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 53
लांगलतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र गत्वा तु राजेंद्र स्नानं तत्र समाचरेत्
ਫਿਰ ਲਾਂਗਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 54
सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । वटेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वतीर्थमनुत्तमम्
ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਹੈ।
Verse 55
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् । संगमेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं परम्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 56
तत्र स्नात्वा नरो राज्यं लभते नात्र संशयः । भद्रतीर्थं समासाद्य दानं दद्यात्तु यो नरः
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਦ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ…
Verse 57
तस्य तीर्थप्रभावेण सर्वं कोटिगुणं भवेत् । अथ नारी भवेत्कापि तत्र स्नानं समाचरेत्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਫਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 58
गौरीतुल्या भवेत्सा तु इंद्रं याति न संशयः । अंगारेश्वरं ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत्
ਉਹ ਗੌਰੀ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 59
स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते । अंगारक्यां चतुर्थ्यां तु स्नानं तत्र समाचरेत्
ਜੋ ਪੁਰਖ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਾਰਕੀ ਚਤੁਰਥੀ (ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਾਲੀ ਚਤੁਰਥੀ) ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 60
अक्षयं मोदते कालं मुरारिकृतशासनः । अयोनिसंगमे स्नात्वा न पश्येद्योनिमंदिरम्
ਮੁਰਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਦਾ ਅਕਸ਼ਯ ਕਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਯੋਨਿਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਯੋਨੀ-ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 61
पांडवेश्वरकं गत्वा स्नानं तत्र समाचरेत् । अक्षयं मोदते कालमवध्यस्तु सुरासुरैः
ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰਕ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ (ਅਜੈ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 62
विष्णुलोकं ततो गत्वा क्रीडाभोगसमन्वितः । तत्र भुक्त्वा महाभोगान्मर्त्ये राजाभिजायते
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੀੜਾ ਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
कंबोतिकेश्वरं गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । उत्तरायणे तु संप्राप्ते यदिच्छेत्तस्य तद्भवेत्
ਕੰਬੋਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉੱਤਰਾਯਣ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਲਈ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 64
चंद्रभागां ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते
ਫਿਰ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮ-ਲੋਕ (ਚੰਦਰ-ਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 65
ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् । पूजितं देवराजेन देवैरपि नमस्कृतम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 66
तत्र स्नात्वा नरो राजन्दानं दत्वा च कांचनम् । अथवा नीलवर्णाभं वृषभं यः समुत्सृजेत्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਜਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਨੀਲੇ-ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਨਿਯਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
वृषभस्य तु रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च । तावद्वर्षसहस्राणि नरो हरपुरे वसेत्
ਜਿੰਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬਲਦ ਦੇ ਰੋਮ ਹਨ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ—ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰਪੁਰ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 68
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान् । अश्वानां श्वेतवर्णानां सहस्रेषु नराधिप
ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 69
स्वामी भवति मर्त्येषु तस्य तीर्थ प्रभावतः । ततो गच्छेत राजेंद्र ब्रह्मावर्त्तमनुत्तमम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।
Verse 70
तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयेत्पितृदेवताः । उपोष्य रजनीमेकां पिंडं दत्वा यथाविधि
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 71
कन्यागते यथाऽदित्ये अक्षयं संचितं भवेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र कपिलातीर्थमुत्तमम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।
Verse 72
तत्र स्नात्वा नरो राजन्कपिलां यः प्रयच्छति । संपूर्णां पृथिवीं दत्वा यत्फलं तदवाप्नुयात्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀ) ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 73
नर्मदेश्वरं परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नश्वमेधफलं लभेत्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 74
तत्र सर्वगतो राजा पृथिव्यामभिजायते । सर्वलक्षणसंपूर्णः सर्वव्याधिविवर्जितः
ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
Verse 75
नार्मदीयोत्तरेकूले तीर्थं परमशोभनम् । आदित्यायतनं रम्यमीश्वरेण तु भावितम्
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਰਮਣੀਕ ਸੂਰਯ ਮੰਦਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 76
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र दानं दत्वा च शक्तितः । तस्य तीर्थप्रभावेण दत्तं भवति चाक्षयम्
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 77
दरिद्रा व्याधिता ये तु ये च दुष्कृतकर्मणः । मुच्यंते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं प्रयांति च
ਜੋ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹਨ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਦੁਰਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 78
माघमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षस्य सप्तमीम् । वसेदायतने यस्तु निरात्मा यो जितेंद्रियः
ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਲੋਭ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ (ਮੰਦਰ/ਤੀਰਥ) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ।
Verse 79
न जायते व्याधितश्च कालेंधो बधिरस्तथा । सुभगो रूपसंपन्नः स्त्रीणां भवति वल्लभः
ਉਹ ਰੋਗੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਹਿਰਾ। ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 80
इदं तीर्थं महापुण्यं मार्कंडेयेन भाषितम् । ये प्रयांति न राजेंद्र वंचितास्ते न संशयः
ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਂ-ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 81
मासेश्वरं ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । स्नातमात्रो नरस्तत्र स्वर्गलोकमवाप्नुयात्
ਫਿਰ ਮਾਸੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 82
मोदते सर्वलोकस्थो यावदिंद्राश्चतुर्दश । ततः समीपतः स्थित्वा नागेश्वरं तपोवनम्
ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ—ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ—ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 83
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र शुचिर्भूत्वा समाहितः । बहुभिर्नागकन्याभिः क्रीडते कालमक्षयम्
ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਅਖੰਡ ਕਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 84
कुबेरभवनं गच्छेत्कुबेरो यत्र संस्थितः । कालेश्वरं परं तीर्थं कुबेरो यत्र तोषितः
ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਬੇਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 85
यत्र स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वसंपदमाप्नुयात् । ततः पश्चिमतो गच्छेन्मरुतालयमुत्तमम्
ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲ ਕੇ ਮਰੁਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਲਯ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 86
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र शुचिर्भूत्वा समाहितः । कांचनं तु ततो दद्यादन्नशक्त्या तु बुद्धिमान्
ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 87
पुष्पकेण विमानेन वायुलोकं स गच्छति । मम तीर्थं ततो गच्छेन्माघमासे युधिष्ठिर
ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਾਯੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਾਘ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।
Verse 88
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं तत्र समाचरेत् । नक्तं भोज्यं ततः कुर्यान्न गच्छेद्योनिसंकटम्
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਾਹ (ਯੋਨਿਸੰਕਟ) ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ।
Verse 89
अहल्यातीर्थं ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । स्नातमात्रो नरस्तत्र अप्सरोभिः प्रमोदते
ਫਿਰ ਅਹਲਿਆ-ਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 90
पारमेश्वरे तपस्तप्त्वा अहल्या मुक्तिमागमत् । चैत्रमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे त्रयोदशी
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਜਦ ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਆਇਆ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਸੀ।
Verse 91
कामदेवदिने तस्मिन्नहल्यां तु प्रपूजयेत् । यत्र तत्र समुत्पन्नो नरस्तत्र प्रियो भवेत्
ਉਸ ਕਾਮਦੇਵ-ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਮਨਭਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 92
स्त्रीवल्लभो भवेच्छ्रीमान्कामदेव इवापरः । अयोध्यां तु समासाद्य तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम्
ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ। ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 93
स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्र फलं लभेत् । सोमतीर्थं ततो गच्छेत्स्नानमात्रं समाचरेत्
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 94
स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । सोमग्रहे तु राजेंद्र पापक्षयकरं भवेत्
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਜੇ ਚੰਦਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 95
त्रैलोक्यविश्रुतं राजन्सोमतीर्थं महाफलम् । यस्तु चांद्रायणं कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 96
सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति । अग्निप्रवेशे तु जलेप्यथवापि ह्यनाशने
ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੋਮ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਅੰਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 97
सोमतीर्थे मृतो यस्तु नासौ मर्त्येभिजायते । स्तंभतीर्थं ततो गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत्
ਜੋ ਸੋਮਤੀਰਥ ਤੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਸਤੰਭਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 98
स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते । ततो गच्छेत राजेंद्र विष्णुतीर्थमनुत्तमम्
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਨੁਤੀਰਥ—ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ—ਵੱਲ ਜਾਵੇ।
Verse 99
योधनीपुरविख्यातं विष्णुतीर्थमनुत्तमम् । असुरा योधितास्तत्र वासुदेवेन कोटिशः
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 100
तत्र तीर्थं समुत्पन्नं विष्णुः प्रीतो भवेदिह । अहोरात्रोपवासेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 101
ततो गच्छेत्तु राजेंद्र तापसेश्वरमुत्तमम् । अमोहकमिति ख्यातं पितॄन्यस्तत्र तर्पयेत्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤਮ ਤਪਸਵੀ-ਈਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਜੋ ‘ਅਮੋਹਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।
Verse 102
पौर्णमास्याममावास्यां श्राद्धं कुर्याद्यथाविधि । तत्र स्नात्वा नरो राजन्पितृपिंडं तु दापयेत्
ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 103
गजरूपाः शिलास्तत्र तोयमध्ये प्रतिष्ठिताः । तस्मिंस्तु दापयेत्पिंडं वैशाखे तु विशेषतः
ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਉਸੇ ਥਾਂ ਪਿੰਡ-ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ।
Verse 104
तृप्यंति पितरस्तावद्यावत्तिष्ठति मेदिनी । ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धेश्वरमनुत्तमम्
ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਅਨੁੱਤਮ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।
Verse 105
तत्र गत्वा तु राजेंद्र गणपत्यंतिकं व्रजेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र लिंगो यत्र जनार्दनः
ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਗਣਪਤੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਲਿੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।
Verse 106
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र विष्णुलोके महीयते । नर्मदादक्षिणेकूले तीर्थं परमशोभनम्
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ।
Verse 107
कामदेवः स्वयं तत्र तपस्तप्यत्यसौ महान् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु शंकरं पर्युपासते
ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 108
समाधिपर्वदग्धस्तु शंकरेण महात्मना । श्वेतपर्वोपमश्चैव हुताशः शुक्लपर्वणि
ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਮਾਧਿ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਦਿਨ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਸ਼ਵੇਤ ਪਰਵਤ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 109
एते दग्धास्तु ते सर्वे कुसुमेश्वरसंस्थिताः । दिव्यवर्षसहस्रेण तुष्टस्तेषां महेश्वरः
ਉਹ ਸਭ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 110
उमया सहितो रुद्रस्तेषां तुष्टो वरप्रदः । विमोक्षयित्वा तान्सर्वान्नर्म्मदातटमास्थितान्
ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।
Verse 111
तस्य तीर्थप्रभावेण पुनर्देवत्वमागतः । त्वत्प्रसादान्महादेव तीर्थं च भवतूत्तमम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਤੀਰਥ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋਵੇ।
Verse 112
अर्धयोजनविस्तीर्णं तीर्थं दिक्षु समंततः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः
ਇਹ ਤੀਰਥ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਰਤ-ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 113
कुसुमायुधरूपेण रुद्रलोके महीयते । वैश्वानरे यमेनैव कामदेवेन वायवे
ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਸੁਮਾਯੁਧ (ਫੁੱਲ-ਅਸਤਰ ਧਾਰੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ (ਅਗਨੀ) ਵਿਚ ਉਹ ਯਮ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੁ (ਪਵਨ) ਵਿਚ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 114
तपस्तप्त्वा तु राजेंद्र तत्रैव च पुरागतैः । अंधोनस्य समीपे तु नातिदूरे तु तस्य वै
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਅੰਧੋਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ—ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
Verse 115
स्नानं दानं च तत्रैव भोजनं पिंडपातनम् । अग्निवेशे जले वापि अथवापि अनाशने
ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਪਾਤਨ (ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਜਾਂ ਜਲ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਪਵਾਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Verse 116
अनिवर्तिका गतिस्तस्य मृतस्याप्यर्द्धयोजने । त्रैयंबकेण तोयेन स्नापयेन्नरपुंगवः
ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ (ਦੇਹ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 117
अंधोनमूले दत्वा तु पिंडं चैव यथाविधि । पितरस्तस्य तृप्यंति यावच्चंद्र दिवाकरौ
ਅੰਧੋਨਮੂਲ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 118
उत्तरायणे तु संप्राप्ते तत्र स्नानं करोति यः । पुरुषो वापि स्त्री वापि वसेदायतने शुचिः
ਉੱਤਰਾਯਣ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ।
Verse 119
सिद्धेश्वरस्य देवस्य प्रभाते पूजनान्नरः । स तां गतिमवाप्नोति न तां सर्वैर्महामखैः
ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਦੇਵ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਮਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 120
यदा च तीर्थकालेन रूपवान्सुभगो भवेत् । मर्त्ये भवति राजासावासमुद्रांतगोचरे
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੀਰਥ-ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤਕ ਫੈਲੇ ਰਾਜ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 121
क्षेत्रपालं न पश्येच्च दंडपालं महाबलम् । वृथा तस्य भवेद्यात्रा अदृष्ट्वा कर्णकुंडलम्
ਜੇ ਕੋਈ ਖੇਤਰਪਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੰਡਪਾਲ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਕਰ্ণਕੁੰਡਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 122
एतत्तीर्थफलं ज्ञात्वा सर्वेदेवाः समागताः । मुंचंति पुष्पवृष्टिं तु स्तुवंति कुसुमेश्वरम्
ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।