Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रथमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

एकदा मुनयः सर्वे ज्वलज्ज्वलनसन्निभाः । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਮਾਲਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 3

त्रिकालज्ञा महात्मानो नानापुण्यसमाश्रयाः । महेंद्राद्रिरता ये च ये च विंध्यनिवासिनः

ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ, ਅਨੇਕ ਪੁੰਨ-ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ—ਕੋਈ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਤ, ਕੋਈ ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ।

Verse 4

येऽर्बुदारण्यनिरताः पुष्करारण्यवासिनः । श्रीशैलनिरता ये च कुरुक्षेत्रनिवासिनः

ਕੋਈ ਅਰਬੁਦ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ; ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਦੇ ਭਗਤ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ—

Verse 5

धर्म्मारण्यरता ये च दंडकारण्यवासिनः । जंबूमार्गरता ये च ये च सत्यनिवासिनः

ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਨਾਮਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ; ਜੋ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ; ਜੋ ਜੰਬੂ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦੇ—

Verse 6

एते चान्ये च बहवः सशिष्या मुनयोऽमलाः । नैमिषं समुपायाताः शौनकं द्रष्टुमुत्सुकाः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਨਿਰਮਲ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਨੈਮਿਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 7

तं पूजयित्वा विधिवत्तेन ते च सुपूजिताः । आसनेषु विचित्रेषु बृस्यादिषु यथाक्रमम्

ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨਾਂ—ਕੁਰਸੀਆਂ ਆਦਿ—ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।

Verse 8

शौनकेन प्रदत्तेषु आसीनास्ते तपोधनाः । कृष्णाश्रिताः कथाः पुण्याः परस्परमथाब्रुवन्

ਸ਼ੌਨਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਹ ਤਪ-ਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 9

कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजाः सूतस्तत्र महाद्युतिः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਹਾਤੇਜੀ, ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ ਸੂਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 10

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो रोमहर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं स तैश्चैवाभिपूजितः

ਵਿਆਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨਾਮਕ ਉਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਨ੍ਯਾਇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 11

उपविष्टं यथायोग्यं शौनकाद्या महर्षयः । व्यासशिष्यं सुखासीनं सूतं वै रोमहर्षणम्

ਯਥਾਯੋਗ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਖਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵਿਆਸ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੂਤ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ।

Verse 12

तं पप्रच्छुर्महाभागाः शौनकाद्यास्तपोधनाः । ऋषय ऊचुः । पौराणिक महाबुद्धे रोमहर्षण सुव्रत

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗੀ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ—ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਵਕਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ,”

Verse 13

त्वत्तः श्रुता महापुण्याः पुरा पौराणिकीः कथाः । सांप्रतं च प्रवृत्ताः स्म कथायां सक्षणा हरेः

ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 14

स वै पुंसां परोधर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे । पुनः पुराणमाचक्ष्व हरिवार्ता समन्वितम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਧੋਖਸ਼ਜ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ-ਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 15

हरेरन्या कथा सूत श्मशानसदृशी स्मृता । हरिस्तीर्थस्वरूपेण स्वयं तिष्ठति तच्छ्रुतम्

ਹੇ ਸੂਤ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਥਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 16

तीर्थानां पुण्यदातॄणां नामानि किल कीर्तय । कुत एतत्समुत्पन्नं केन वा परिपाल्यते

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾਤਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਾਇਨ ਕਰ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Verse 17

कस्मिन्विलयमभ्येति जगदेतच्चराचरम् । क्षेत्राणि कानि पुण्यानि के च पूज्याः शिलोच्चयाः

ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ੍ਯ ਖੇਤਰ (ਤੀਰਥ) ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਿਖਰ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ?

Verse 18

नद्यश्च काः पराः पुण्या नृणां पापहराः शुभाः । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व यथाक्रमम्

ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਰਮ ਪੁੰਨ੍ਯ ਹਨ—ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀਆਂ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਕਹਿ ਦਿਓ।

Verse 19

सूत उवाच । साधुसाधु महाभागाः साधुपृष्टं तपोधनाः । तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि पुराणं पद्मसंज्ञकम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ! ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 20

पाराशर्यं परमपुरुषं विश्ववेद्यैकयोनिं विद्याधारं विपुलमतिदं वेदवेदांतवेद्यम् । शश्वच्छांतं स्वमतिविषयं शुद्धतेजोविशालं वेदव्यासं विततयशसं सर्वदाहं नमामि

ਮੈਂ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ—ਵੇਦਵਿਆਸ—ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਣਯੋਗ। ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम्

ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਜ ਅਮਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 22

प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पद्मसंज्ञितम् । सहस्रं पंचपंचाशत्षड्भिः खंडैः समन्वितम्

ਮੈਂ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ‘ਪਦਮ’ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਪਚਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੰਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 23

तत्रादावादिखंडं स्याद्भूमिखंडं ततः परम् । ब्रह्मखंडं च तत्पश्चात्ततः पातालखंडकम्

ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ-ਖੰਡ ਹੈ, ਫਿਰ ਭੂਮੀ-ਖੰਡ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮ-ਖੰਡ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ-ਖੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

क्रियाखंडं ततः ख्यातमुत्तरं खंडमंतिमम् । एतदेव महापद्ममद्भुतं यन्मयं जगत्

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਆ-ਖੰਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਅੰਤਿਮ, ਸਮਾਪਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਦਭੁਤ ‘ਮਹਾਪਦਮ’ ਹੈ—ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ—ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ।

Verse 25

तद्वृत्तांताश्रयं तस्मात्पाद्ममित्युच्यते बुधैः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यमुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ, ਕਮਲ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਾਦਮ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਨ ਹੈ।

Verse 26

देवदेवोहरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मा तन्नारदायाह नारदोऽस्मद्गुरोः पुरः

ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ (ਫਿਰ) ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਉਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 27

व्यासः सर्वपुराणानि सेतिहासानि संहिताः । अध्यापयामास मुहुर्मामतिप्रियमात्मनः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ—ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਾਇਆ।

Verse 28

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि पुराणमतिदुर्लभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो मुच्यते नरः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सर्वतीर्थाभिषेकं च लभते शृणुते हि यः । श्रद्धया परया भक्त्या श्रुतमात्रेण मुक्तिदः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

अश्रद्धयापि शृणुते लभते पुण्यसंचयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पद्मं श्रोत्रातिथी कुरु

ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੀ ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਚੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰਿਤ ਅਤਿਥੀ ਬਣਾ।

Verse 31

तत्रादिखंडं वक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । शृण्वंतु मुनयः सर्वे सशिष्यास्त्वत्र ये स्थिताः

ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਦਿ-ਖੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ; ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਣਨ।