Adhyaya 82
Description of the Worship of the Planets
ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਧ (ਮਰਕਰੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਦੱਸ ਕੇ ਉਹੀ ਰੀਤ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ), ਭਾਰਗਵ/ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸ਼ਨੀ, ਰਾਹੁ ਅਤੇ ਕੇਤੁ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ (ਤੀਰ, ਪੰਜਭੁਜ, ਮਨੁੱਖ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਰਤੁਲ/ਧਵਜ), ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ (ਰਤਨ, ਧਾਤਾਂ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ) ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਧ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਰਾਹੁ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਸ্তুਤੀ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਪਦ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਵੈਸ਼ਨਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਭਯ-ਦਾਨ—ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
भीष्म उवाच । श्रुतं सूर्यस्य चंद्रस्य भौमस्यापि प्रपूजनं । बुधस्य सोमसूनोश्च पूजनं कथयाधुना
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਭੌਮ (ਮੰਗਲ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ (ਬੁੱਧ/ਮਰਕਰੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੱਸੋ।
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । तारागर्भसमुद्भूतो बुधश्चंद्रकुमारकः । सौम्यः क्रूरो ग्रहो ज्ञेयः शुभाशुभप्रदो नृणां
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬੁਧ ਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਕਦੇ ਸੌਮ੍ਯ ਕਦੇ ਕ੍ਰੂਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
शराकारं मंडलं तु बुधस्य परिकीर्तितं । हरिन्मणिसमैर्वर्णैश्चूर्णैः कुर्यात्तु मंडलं
ਬੁਧ ਦਾ ਮੰਡਲ ਤੀਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੇ ਮਣਕੇ (ਪੰਨਾ) ਵਰਗੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 4
पूजयेत्तत्र गंधाद्यैः पुष्पैर्धूपैस्सुशोभनैः । दानं च विधिवत्कुर्याद्दशारिष्टे च गोचरे
ਉੱਥੇ ਗੰਧ ਆਦਿਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਧੂਪ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਗੋਚਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਅਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।
Verse 5
कर्पूराश्चैव मुद्गाश्च हरिद्वस्त्रं हरिन्मणिः । सुवर्णं च यथाशक्ति दद्याद्बोधनतुष्टये
ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮੂੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਰਾ ਮਣੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦੇਵੇ—ਬੋਧਨ (ਜਾਗਰਣ/ਉਪਦੇਸ਼) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ।
Verse 6
सोमपुत्र महाप्राज्ञ वेदवेदांगपारग । नमस्ते ग्रहमध्यस्थ प्रसन्नो भव मे सदा
ਹੇ ਸੋਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ! ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੋ।
Verse 7
इति स्तुत्वा महाराज बुधं भक्त्या समाहितः । प्राप्नुयान्निखिलान्कामान्सोमसूनुप्रसादतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਬੁਧ (ਬੁੱਧ/ਮਰਕਰੀ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ-ਸੂਨੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੇ ਸਭ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 8
गुरोश्च पूजनं प्रोक्तं पट्टसाकारमंडले । पीतवर्णैः सुनिष्पन्नैश्चूर्णैराजन्सुशोभनैः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੱਟੇ (ਕਪੜੇ) ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਮੰਡਲ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੂਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
Verse 9
पीतैर्गंधयुतैः पुष्पैर्वस्त्रैर्हेम्ना च पूजयेत् । दशागोचरयोर्दौष्ट्ये दानं दद्याच्च शक्तितः
ਪੀਲੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਸ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਦੋਂ ਦੋ ਅਸ਼ੁਭ ਕਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 10
चणकद्विदलं चैव पीतवस्त्रं सुवर्णकं । पुष्यरागं तु विप्राय दद्याच्चारिष्टशांतये
ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਣਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ (ਦੋ ਫਾੜ), ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਯਰਾਗ (ਪੀਲਾ ਨੀਲਮ/ਸੈਫ਼ਾਇਰ) ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
बृहस्पते सुराचार्य सर्वशास्त्रविशारद । दानेनानेन संतुष्टो भव सौम्यो ममाधुना
ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ੍ਯ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ! ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੁ ਅਤੇ ਸੁਮਧੁਰ ਬਣੋ।
Verse 12
एवं कृते तु राजेंद्र स्वानुकूलो भवेद्गुरुः । सर्वान्कामानवाप्नोति नरो गुरुसमर्चनात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਗੁਰੂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
भार्गवस्यापि वक्ष्यामि पूजनं नृपतेधुना । यत्कृत्वा सर्वकामाप्तिः सम्यक्पुंसां प्रजायते
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 14
पंचकोणं समुद्दिष्टं मंडलं भार्गवस्य तु । चूर्णकैः श्वेतवर्णैश्च विधिना सुधिया कृतं
ਭਾਰਗਵ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੰਜ-ਕੋਣੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚੂਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
Verse 15
श्वेतगंधैश्च पुष्पैश्च वस्त्रैश्चापि सितैस्तथा । पूजयेद्भार्गवं भक्त्या नरः श्रद्धासमन्वितः
ਚਿੱਟੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 16
रौप्यं च दक्षिणादानं यथाशक्ति प्रकीर्तितं । दशाद्यरिष्टे चोत्पन्ने सितमश्वं प्रदापयेत्
ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਰੌਪ੍ਯ (ਚਾਂਦੀ) ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਦੇਣਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਰਿਸ਼ਟ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ) ਉੱਠੇ, ਤਾਂ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 17
तंडुलाः श्वेतवस्त्रं च रौप्यं चंदनमेव च । कर्पूरं च सुगंधाढ्यं देयं दानं द्विजातये
ਚਾਵਲ, ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਚਾਂਦੀ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਪੂਰ—ਇਹ ਦਾਨ ਦ੍ਵਿਜਾਤ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ।
Verse 18
भृगुपुत्र महाभाग दानवानां पुरोहित । दानेनानेन संतुष्टो भव सर्वासुरार्चित
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਭਾਗ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ! ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ।
Verse 19
इति मंत्रं समुच्चार्य दद्याद्दानं यथोदितं । तस्य तुष्टो भवत्याशु भार्गवः कुरुनंदन
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਗਵ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ।
Verse 20
शनैश्चरस्य पूजार्थं मंडलं च नराकृति । कृत्वा चूर्णैः कृष्णवर्णैः पूजयेत्तत्र भक्तितः
ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 21
कृष्णैर्गन्धैश्च पुष्पैश्च वस्त्रैश्चापि तथाविधैः । लोहं च दक्षिणादानं पिण्याकं च तिलस्य च
ਕਾਲੇ ਗੰਧ, ਕਾਲੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਖਿਣਾ-ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲੋਹਾ ਵੀ ਦੇਵੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਤਿਲ ਦੀ ਖਲੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 22
दानं शनैश्चरारिष्टे कृष्णां गां कृष्णवस्त्रकं । सुवर्णं च यथाशक्ति दद्यान्नीलमणिं तथा
ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਾਲੀ ਗਾਂ, ਕਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਲਮਣੀ ਵੀ ਦੇਵੇ।
Verse 23
सूर्यसूनो महाभाग छायापुत्र महाबल । अधोदृष्टे भव शने प्रसन्नोऽस्मात्प्रदानतः
ਹੇ ਸੂਰਜ-ਸੂਨੋ, ਮਹਾਭਾਗ! ਹੇ ਛਾਇਆ-ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲ! ਹੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ, ਅਧੋਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹੋ; ਇਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।
Verse 24
एवं स्तुत्वा शनिं भक्त्या यश्च दद्याद्द्विजातये । स्वानुकूलो भवेत्तस्य शनिः पापे च गोचरे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦਵਿਜਾਤ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਨੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪ ਗੋਚਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।
Verse 25
राहोर्वर्णादिकं सर्वं शनिवन्मंडलं तथा । सूर्याकारं समुद्दिष्टं तत्र पूजार्कसूनुवत्
ਰਾਹੂ ਦੇ ਰੰਗ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਇਹ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ (ਸ਼ਨੀ) ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 26
गोमेदं सर्षपाश्चैव तिला माषाश्च कृष्णकाः । महिषी च तथा च्छागो दानं राहोः प्रकीर्तितम्
ਗੋਮੇਦ (ਹੈਸੋਨਾਈਟ), ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਤਿਲ, ਕਾਲੇ ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਬੀਜ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਦਾ ਮਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਬੱਕਰਾ—ਇਹ ਰਾਹੂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਾਨ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 27
सिंहिकासुत दैत्येंद्र राहो चंद्रार्कमर्दन । भव तुष्टो महाभाग दानेनानेन सुव्रत
ਹੇ ਸਿੰਹਿਕਾ-ਸੁਤ ਰਾਹੂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸੁਵ੍ਰਤ! ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।
Verse 28
केतोर्मंडलकं कुर्याद्ध्वजाकृतिसुशोभनम् । शनिवत्सकलं ज्ञेयं पूजावर्णादिकं नृप
ਕੇਤੂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਧਵਜ-ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਪੂਜਾ, ਰੰਗ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 29
सप्तधान्यं समुद्दिष्टं सस्वर्णं केतुदानकम् । एवं कृते स्वानुकूलौ भवेतां च नृणां नृप
ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਾਨ ਦਾ ਦਾਨ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਕੇਤੁ-ਧਵਜ (ਝੰਡਾ) ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 30
प्रदद्यातां धनं पुत्रान्सुखं सौभाग्यमेव च । आकृष्णेति रवेर्मंत्र इमं देवास्तथा विधोः
ਉਹ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ‘ਆਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੇ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਧੁ (ਚੰਦਰਮਾ) ਲਈ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 31
अग्निर्मूर्धेति भौमस्य मंत्रो जप्येर्हणे तथा । उद्बुध्यस्वेतींदुसूनोर्बृहस्पते गुरोस्तथा
ਭੌਮ (ਮੰਗਲ) ਲਈ ‘ਅਗ્નਿਰ੍ਮੂರ್ಧਾ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਕਾਲ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੰਦੁ-ਸੂਨੁ (ਬੁਧ) ਲਈ ‘ਉਦ੍ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ (ਗੁਰੂ) ਲਈ ਭੀ।
Verse 32
अन्नात्परीति शुक्रस्य शन्नोदेवीरयं शनेः । कया न इति राहोश्च केतोः केतुमिति स्मृतः
‘ਅੰਨਾਤ੍ਪਰੀਤੀ’ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ (ਮੰਤ੍ਰ-ਨਾਮ) ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ‘ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀਃ’ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੁ ਲਈ ‘ਕਯਾ ਨਃ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਤੁ ਲਈ ‘ਕੇਤੁਮ੍’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 33
एते मंत्रास्समुद्दिष्टा ग्रहणां पूजने जपे । एवं कृते नृपश्रेष्ठानुकूला अखिला ग्रहाः
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਪ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 34
भवंति पुंसां सततं यच्छंति च सुसंपदः । एतन्महाराज मया समस्तं तुभ्यं समुद्दिष्टमिहक्रमेण
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 35
श्रुत्वा नरः सर्वश्रुतार्थसारमेतीश्वरस्यैव च सन्निधानम् । इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं पितॄणामतिवल्लभं स्यात्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਸਭ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਾਰ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
Verse 36
इदं च देवेष्वमृताय कल्पते पुण्यावहं पातकिनां च पुंसाम् । इति पठति यशस्यं यः शृणोतीह भक्त्या मधुमुरनकारेरर्चनं वाथ पश्येत्
ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੁੰਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸ্তুਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਧੁ-ਮੁਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
मतिमपि च जनानां यो ददातींद्रलोके विधिशिवविबुधेन्द्रैः पूज्यते कल्पमेकम् । य इदं शृणुयान्नित्यमृषीणां चरितं शुभम्
ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
विमुक्तस्सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोके महीयते । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ज्ञानमेव च
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੀ।
Verse 39
द्वापरे यज्ञमित्याहुर्दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानामिदमेवैकमुत्तमम्
ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਯਜ੍ਞ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਪਰਮ ਕਰਤੱਬ ਦਾਨ ਹੈ। ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
Verse 40
अभयं सर्वभूतानां नास्ति दानमतः परम् । दानं प्रधानं शूद्रस्य त्वित्याह भगवान्प्रभुः
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਦਾਨ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਧਰਮ ਹੈ।
Verse 41
दानेन सर्वकामाप्तिस्तस्य संजायते तपः । पुण्यं पवित्रमायुष्यं सर्वपापविनाशनम्
ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤਪ ਦਾ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੰਨ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 42
पुराणमेतत्कथितं तीर्थश्राद्धानुवर्णनम् । शृणोति यः पठेद्वापि श्रीमान्संजायते नरः
ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 43
सर्वपापविनिर्मुक्तः सलक्ष्मीकं हरिं लभेत् । इदं महाराज अगादि तुभ्यं पुण्यं महापातकनाशनं च
ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਆਪ ਹੀ ਪੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 44
ब्रह्मार्करुद्रैश्च सुपूजितं च श्रोतव्यमेतत्प्रवदंति तज्ज्ञाः । सृष्टिखंडमिदं राजन्मया तुभ्यं प्रकीर्तितम्
ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਯ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਸ ਦੀ ਸੁਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਖੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 45
पुराणस्यादिभूतं च नवधा सृष्टि पौष्करम् । द्विजेभ्यः श्रावयेद्विद्वान्यश्च वै शृणुयात्पठेत् । कल्पकोटिशतं साग्रं ब्रह्मलोके स मोदते
ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਆਦਿ-ਮੂਲ ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੰਬੰਧੀ ਨਵ-ਵਿਧ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਗ੍ਰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 82
इति श्रीपाद्मपुराणे सृष्टिखंडे पुराणावतारे ग्रहार्चनवर्णनंनाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਵਤਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ, “ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮ ਅੱਸੀ-ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।