Adhyaya 81

Verse 1

वैशंपायन उवाच । उद्भवं लोहितांगस्य संतोषं तु जनेषु च । प्रभावं वैभवं तेजः श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਹਿਤਾਂਗ ਦੇ ਉਦਭਵ ਬਾਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜਗਾਏ ਸੰਤੋਖ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਵੈਭਵ ਤੇ ਤੇਜ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

व्यास उवाच । हरांशसंभवो देवः कुजातः पृथिवीसुतः । सत्त्वस्थस्सत्वसंपूर्णश्शूरः शक्तिधरो भुवि

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਦੇਵ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਿਮਾਣਾ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਧਰਤੀ-ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਧਾਰੀ ਸੀ।

Verse 3

तीक्ष्णः क्रूरग्रहो देवो लोहितांगः प्रतापवान् । कुमारो रूपसंपन्नो विद्युत्पातमयः प्रभुः

ਉਹ ਤੀਖਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੂਰ ਹੈ; ਲੋਹਿਤਾਂਗ ਦੇਵ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਹੈ। ਯੁਵਕ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਵਿਦਯੁਤ-ਪਾਤ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ।

Verse 4

अनेन भर्जिता दैत्याः क्रव्यादाय सुरद्विषः । दशायोगाच्च मनुजा उद्भिज्जाः पशुपक्षिणः

ਇਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ—ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ—ਝੁਲਸ ਗਏ; ਅਤੇ ਦਸ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਉਦਭਿਜ ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 5

वैशंपायन उवाच । शंभोरेष कथं जातः कथं जातो महीसुतः । ग्रहो देवः कथं क्रूर एतदिच्छामि वेदितुम्

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਧਰਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇਵ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਕ੍ਰੂਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

कथमस्य भवेत्तुष्टिः सर्वलोकेषु सर्वदा । गुरो मय्याप्तभावे तु वद निस्संशयं मुखात्

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਕਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ—ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖੋਂ ਸਿੱਧਾ ਕਹੋ।

Verse 7

व्यास उवाच । हिरण्याक्षकुले धीमानसुराणां च पार्थिवः । अंधकेति समाख्यातो दैत्यः सर्वसुरांतकृत्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ‘ਅੰਧਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 8

जातो विष्णुवरादेव जातो विष्णुपराक्रमः । तेनैव निर्जिता देवास्सेन्द्राः क्रतुभुजः क्रमात्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ-ਭੋਗੀ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 9

ततो देवा विधिं गत्वा वचनं चेदमब्रुवन् । अन्धकेनैव चास्माकं हृतं राज्यं सुखं मखः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: “ਅੰਧਕ ਨੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ—ਸੁਖ ਅਤੇ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਵੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।”

Verse 10

तस्मात्तस्य वधोपाय उच्यतां तद्विधीयताम् । अथ धाताऽब्रवीद्वाक्यं देवानस्य च नैधनम्

“ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਯ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।” ਤਦ ਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਚੂਕ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

नास्ति विष्णुवरादेव पीयूषस्य च भक्षणात् । किंतु तस्यासुरत्वस्य यथा परिभवो ध्रुवम्

ਕੇਵਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਲਟ, ਉਸ ਦੀ ਅਸੁਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਪਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

कुर्वे लोकहितार्थाय श्रद्धां कामसमन्विताम् । विचिकित्सा तु तत्रैव सर्वास्त्रीरतिगच्छति

“ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਪਰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਓਥੇ ਹੀ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਮਨ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 13

त्यक्त्वैकां पार्वतीं दुर्गां न तस्य मानसं स्थिरम् । ततः क्रुद्धो जगत्स्वामी तं च वैरूप्यतां नयेत्

ਇਕੋ ਪਾਰਵਤੀ—ਦੁਰਗਾ—ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਜਗਤ-ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਾੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ततोऽसुरत्वं संत्यज्य गणस्तस्य भविष्यति । एवमुक्त्वा प्रजाध्यक्षः श्रद्धां कामसमन्विताम्

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਉ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਕਾਮ-ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 15

विचिकित्सां स्वमायां च प्रेषयामास तं प्रति । ततो विचेष्टितः कामाद्योषान्वेषणतत्परः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਮ ਦੇ ਉਤੇਜਨ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 16

स्वदारान्परयोषां च नापश्यद्विचिकित्सया । ततो मायाप्रयुक्तोसौ त्रैलोक्यं विचचार ह

ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿਚ ਭੇਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 17

दृष्टं च हिमवत्पृष्ठे स्त्रीरत्नं चातिशोभनं । दृष्ट्वा च पार्वतीं दैत्यः कामस्य वशगोऽभवत्

ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤਿ-ਦੀਪਤ ਰਤਨ ਸਮਾਨ ਇਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 18

ज्ञानलोपात्ततो दुर्गां ग्रहीतुं तां स चेच्छति । उमा च कोटवीरूपं कृत्वा देहस्य चात्मनः

ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਲੋਪ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਉਮਾ ਨੇ ਦੇਹ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਟਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 19

ईश्वरस्यांतिकस्था च ग्रहीतुं तां ससार सः । ततः कामविचेताश्च उन्मत्तीकृतचेतनः

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਝਪਟਾ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮਨ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉਨਮੱਦ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 20

न जहाति शिवां धात्रीं पार्वतीं दैत्यपुंगवः । ततो ध्यानात्समागम्य मिलितः पार्वतीं धवः

ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀ—ਸ਼ਿਵਾ, ਧਾਤ੍ਰੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਲਣਹਾਰੀ—ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਿਆ। ਤਦ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।

Verse 21

दृष्ट्वा तं च स दैत्येन्द्रः प्रगतस्तु स्वमालयम् । सज्जीकृत्य स्वयोधांश्च शंभुं जेतुं समुत्सुकः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ।

Verse 22

गौरीमेव समानेतुं काममोहादचेतनः । एतच्छ्रुत्वा तु त्रिदशा गत्वा तं नंदिनेरिताः

ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਅਚੇਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 23

अकुर्वंश्च महद्युद्धं घोरं लोकभयंकरम् । दैत्यान्रणे मृतांस्तत्र दैत्याचार्यो ह्यजीवयत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ—ਭਿਆਨਕ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ। ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

एतद्वृत्तं तु कैलासे सर्वे चैव न्यवेदयन् । क्रोधाच्छंभुस्तदा वाक्यं नंदिनं निजगाद ह

ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਨੰਦੀਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 25

गच्छ दैत्यालयं वीर द्रुतमेव ममाज्ञया । पश्यतां सर्वदैत्यानां दैत्येंद्रस्य च संसदि

“ਜਾ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ; ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੈਤਿੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ।”

Verse 26

गृहीत्वा चिकुरेऽत्यर्थं भार्गवं तं दुरात्मकम् । लब्ध्वा चास्मत्सकाशं वै विह्वलं चानय क्षणात्

“ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਕਸ ਕੇ ਫੜ; ਫੜ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ—ਕੰਬਦਾ ਤੇ ਬੇਬਸ ਕਰਕੇ ਘਸੀਟ ਲਿਆ।”

Verse 27

ततो नंदीश्वरः श्रीमान्पार्वतीपतिनेरितः । काव्यं तं कुंतले धृत्वा दैत्यानां पुरतो बलात्

ਤਦ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘਸੀਟ ਲਿਆ।

Verse 28

आनयंतं च तं दैत्या जघ्नुः प्रहरणैः शरैः । न शेकुस्ते रुजां कर्तुं नंदिनो बलशालिनः

ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤੇ; ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਨੰਦੀਨ ਨੂੰ ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ।

Verse 29

देवानामग्रतो नंदी गृहीत्वा तं च कुंतले । हरस्य पुरतो हृष्टः सह तेन समाययौ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 30

गृहीत्वा भार्गवं शंभुरसुराणां गुरुं रुषा । अगिलद्रौद्रमूर्तोऽसौ कालांतकसमः प्रभुः

ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ), ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਦੇ ਕਾਲਾਂਤਕ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

ततो दैत्यपतिः क्रुद्धः सर्वसैन्यवृतो बली । दुद्राव शंकरं तत्र घोरैः प्रहरणादिभिः

ਤਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਲੀ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।

Verse 32

त्रिदशाश्च तथा क्रुद्धास्ततो विद्याधरादयः । प्रययुः समरं तत्र दैत्यानां च भृशं रुषा

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ (ਦੇਵਤਾ) ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਘੋਰ ਰੋਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे घोरं युद्धं भीष्मं समुत्थितम् । देवदानवयोरेवं सर्वलोकभयंकरम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਘੋਰ, ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।

Verse 34

ततः प्रत्ययितास्त्रैश्च देवा निघ्नंति दानवान् । दनुजा निर्जरांस्तत्र विनिघ्नंति महाहवे

ਤਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰ ਨਿਰਜਰ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

शातकुंभमयाङ्गैस्ते शरैर्वज्रसमानकैः । बिभिदू रत्नपुंखैश्च परस्परजयैषिणः

ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪੁੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਛੇਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

दीपयंति भृशं कांतैस्तद्गात्राणि नभांसि च । वीर्यवंतो महादैत्या न मोघैरस्त्रसंचयैः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਵਿਅਰਥ ਅਸਤ੍ਰ-ਸੰਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 37

हत्वा च पातयामासुः काश्यपाः सुरसत्तमाः । जगद्व्याप्तं महासैन्यं बलायुधसुसंवृतम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ੀ ਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜਗਤ-ਵਿਆਪਕ ਮਹਾਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਲ ਅਤੇ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਸੀ।

Verse 38

नीतं क्षयं सुरैः सर्वैः शस्त्रैः प्रत्ययितैः क्षणात् । स्वयं च युध्यमानेन महादेवेन यत्नतः

ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸਵੈੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਲੜੇ।

Verse 39

शूलोद्धृतोपि सुचिरमविनष्टोऽथ नम्रधीः । अन्धको गणतां नीत्वा कृतो भृंगीरिटिर्द्विज

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮਨੋਂ ਨਿਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਗਣਤਾ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿੰਗੀਰਿਟਿ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 40

ततो देवान्समाभाष्य शुक्रमुद्गीर्णवान्शिवः । भूमौ निपतितो गर्भस्ततो भौम इति स्मृतः

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਉਤਸਰਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਰਭ ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ‘ਭੌਮ’—ਧਰਤੀ-ਜਨਮਿਆ—ਕਹਲਾਇਆ।

Verse 41

शुक्रश्शिवं समाभाष्य गतो दैत्यान्मुदान्वितः । एवं भौमस्समुत्पन्नो हरांशो भूसमुद्भवः

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੌਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਅਵਤਾਰ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 42

तस्य पूजा चतुर्थ्यां तु भौमवारे च सुव्रतैः । दशाद्यरिष्टे च तथा गोचरेऽनिष्टराशिगे

ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਹਿ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਜਦ ਗੋਚਰ ਅਨਿਸ਼ਟ ਰਾਸ਼ੀ ਦਰਸਾਵੇ।

Verse 43

त्रिकोणे मंडले चैव रक्तपुष्पानुलेपनैः । एवं वै पूजितो भौमः प्रयच्छति मतिं धनम्

ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਜਦ ਭੌਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭੌਮ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

पुत्रान्सुखंयशश्चैवकिंभूयःश्रोतुमिच्छसि । व्यास उवाच । एतद्वः कथितं शिष्या धर्माख्यानं शुभावहम्

“ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵੀ—ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯੋ, ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 45

यच्छ्रुत्वा न पुनर्भूयो जायते म्रियतेपि वा । द्विजातीनां पुण्यदं च संसेव्यं च शुभेप्सुभिः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੁੜ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 46

यथासुखं च गच्छध्वं कृतकृत्या ममाज्ञया । ब्रह्मोवाच । एवं विश्राव्य भगवान्व्यासः सत्यवतीसुतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 47

निर्णीय धर्मं विविधं शम्याप्रासमगात्सुत । त्वमपि श्रद्धया वत्स ज्ञात्वा तत्त्वं यथासुखम्

ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਮ੍ਯਾਪ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਵੀ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੱਤ੍ਵ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸ।

Verse 48

विहरस्व यथाकालं गायमानो हरिं मुदा । लोकान्धर्मं चोपदिशन्प्रीणयन्जगतां गुरुम्

ਉਚਿਤ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । इत्युक्तः प्रययौ भूप नारदो गंधमादनम् । नारायणं मुनिवरं द्रष्टुं बदरिकाश्रमे

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾਰਦ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਬਦਰੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 81

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे भौमोत्पत्तिपूजनं नामैकाशीतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਭੌਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ” ਨਾਮਕ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।