Adhyaya 72

Verse 1

व्यास उवाच । दिव्यं रथं समास्थाय धनुर्हस्तो बलैर्युतः । गत्वा च माधवं संख्ये देवासुरगणाग्रतः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 2

क्रोधेन महताविष्टो मधुर्निर्जरमर्दनः । अब्रवीत्परुषं वाक्यमव्ययं हरिमीश्वरम्

ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਮਧੁ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 3

नारायण न जानासि युद्धधर्ममितः कथम् । अन्यायाद्दुर्वधोपायं कृत्वा नष्टो न शोचसि

ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ-ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ ਵਧ-ਉਪਾਇ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਨਾਸ ਹੋਇਆ—ਕੀ ਤੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?

Verse 4

अनेन पंकयोगेन व्यवहारा कृतस्य च । सुरत्वं चोपनष्टं स्यादन्यसृष्टिं करोम्यहम्

ਇਸ ਮੈਲ-ਸੰਗਤ ਦੇ ‘ਕੀਚੜ-ਯੋਗ’ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਹਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 5

त्वामेव निहनिष्यामि सह देवगणैरिह । इत्युक्त्वा धनुरादाय जघान विशिखैर्विभुम्

“ਇੱਥੇ ਹੀ, ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

माधवस्तान्बिभेदाथ शरैर्वज्रसमप्रभैः । बहुभिस्सर्वगात्रेषु जघान च मधुं ततः

ਤਦ ਮਾਧਵ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਸਮ ਚਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਮਧੁ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣ ਮਾਰ ਕੇ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ।

Verse 7

मायया छादितः सोभूद्दैत्यस्तं सुरसत्तमाः । ये वै शूराश्च रुद्राद्यास्त्रिदशास्सत्त्वधारिणः

ਉਹ ਦੈਤ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਏ ਸਤ੍ਤਵ-ਧਾਰੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ।

Verse 8

देव्यो नानाविधाश्चापि सायुधा वाहनान्विताः । सेनान्यो गणपा देवा लोकेश हरविष्णवः

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ—ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ—ਉੱਥੇ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਗਣਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਗਣ: ਲੋਕਪਾਲ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ।

Verse 9

अन्ये ग्रहादयो देवाः सर्वे युध्यन्ति संगताः । विनष्टाश्च तदा देवा मधोर्वै मायया ध्रुवम्

ਫਿਰ ਗ੍ਰਹ ਆਦਿ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਧੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 10

संमुखे विमुखे चैव शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः । पतंति सहसा देवा भूमौ शस्त्राभिपीडिताः

ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਫੇਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਤੀਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे विष्णुर्गृहीत्वा च सुदर्शनम् । असुरान्मायया देवान्जघान रणमूर्धनि

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਰਣ-ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

अथ तेषां शिरांस्येष छित्वा चैव सहस्रशः । पातयामास देवेशो दैत्यानां च सुरात्मनाम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੱਖ ਦੇ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵੀ।

Verse 13

एवमन्यान्विभुर्दैत्यान्द्रावयामास संगरात् । तं दृष्ट्वा मुनयो देवाः सर्वे विस्मयमाययुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 14

कर्णे कर्णे प्रजल्पंते देवा मुनिगणास्तथा । सदा देवैकगोप्ता च हरिरव्यय ईश्वरः

ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮੁਨੀ-ਗਣ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਫੁਸਫੁਸਾਉਂਦੇ ਹਨ: “ਹਰੀ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਈਸ਼ਵਰ—ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ।”

Verse 15

सर्वसाक्षी त्वयं देवो दैत्यजिष्णुर्युगे युगे । कथं हंति सुरान्सर्वान्कल्पांत इह जायते

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਯੁਗ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे दूरे मधुर्मायां प्रयोजिता । हररूपधरो भूत्वा अब्रवीद्धरिमव्ययम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੂਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਮਧੂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰੀ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।

Verse 17

दैत्यानामग्रतः पाप रणे देवान्समंततः । हत्वा किं ते शिवं चाद्य धर्मकीर्ति यशो गुणाः

ਹੇ ਪਾਪੀ! ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਿਵ-ਕਲਿਆਣ ਮਿਲੇਗਾ? ਤੇਰਾ ਧਰਮ, ਕੀਰਤੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇ?

Verse 18

महतोन्मत्तभावेन न जानासि परान्स्वकान् । अतस्त्वां निशितैर्बाणैर्नयामि यमसादनम्

ਵੱਡੀ ਉਨਮਾਦੀ ਮੋਹ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਰਾਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਸਦਨ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ।

Verse 19

एवमुक्त्वा शरैरुग्रैर्जघान केशवं रणे । निचकर्त शरांस्तांस्तु माधवो वाक्यमब्रवीत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮਾਧਵ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 20

जानामि त्वां रणे दैत्यं हररूपधरं प्रियम् । शूरं शूरविकर्माणं मधुं मायानियोजितम्

ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿਯ। ਤੂੰ ਸ਼ੂਰ ਹੈਂ, ਸ਼ੂਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ; ਮਧੁ ਹੈਂ, ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ।

Verse 21

मिथ्यालोकं प्रदास्यामि पातयित्वा रणाजिरे । एतस्मिन्नंतरे तीक्ष्णैः शरैर्विव्याध संयुगे

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਣ-ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਡਾਹ ਕੇ ਮਿਥਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੂੰ) ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

जटिलं वृषकेतुं च वृषभस्थं महेश्वरम् । तयोर्युद्धमतीवासीद्देवदानवयोस्तदा

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਘੋਰ ਤੇ ਅਤਿ ਤੀਬਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤੁ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ) ਵਾਲਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰੇ—ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।

Verse 23

परस्परं भिंदतोश्च प्राप्तान्प्राप्तान्शरान्शरैः । क्षुरप्रेण धनुस्तस्य चिच्छेद हरिरव्ययः

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਦੇ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਦੋਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰਿ ਨੇ ਖੁਰਪ੍ਰ-ਧਾਰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

ततश्च पातयामास घोटकं वृषरूपिणम् । स दैत्यश्शूलहस्तोथ प्रदुद्राव जगत्पतिम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਤਦੋਂ ਸ਼ੂਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਾਰੇ ਉਹ ਦੈਤ ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 25

भ्रामयित्वा ततः शूलं जघान परमेश्वरम् । त्रिभिश्चिच्छेद बाणैश्च शूलं कालानलप्रभम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਕਾਲਾਗਨਿ ਵਰਗੇ ਦਹਕਦੇ ਉਸ ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

ततः क्रूरो महाबाहुर्मधुर्मायातिमायिकः । देवीरूपं समास्थाय सिंहस्थः प्रययौ हरिः

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੂਰ, ਮਹਾਬਾਹੁ ਮਧੁ—ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਅਤਿ ਨਿਪੁੰਨ—ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਹਰਿ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 27

शरैर्बहुविधैर्विष्णुं जघानैवाब्रवीद्वचः । स्वामी तु मे सुरश्रेष्ठ त्वयैव पातितो युधि

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੇਧ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।”

Verse 28

अहं त्वां च हनिष्यामि सुतौ स्कंदविनायकौ । उक्तवंतं च दैतेयं जघान बहुमार्गणैः

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗਾ—ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

स पपात महीपृष्ठे गतासुर्लोहितोद्गिरः । पितरौ निहतौ दृष्ट्वा मायाबद्धो महाबलः

ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 30

स्कंदः शक्तिं समादाय प्रायाद्योधयितुं हरिम् । ततो धाताऽब्रवीद्वाक्यं स्कंदं मोहप्रपीडितम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਤਦ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 31

पश्य ते पितरौ दूरे पश्यंतौ युद्धमीदृशम् । अंतरिक्षे भ्रमंतौ च संस्थितौ लोकसाक्षिणौ

ਵੇਖ, ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਰ ਦੂਰ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा ततो दृष्ट्वा तत्रैवांतरधीयत । ततो धुंधुश्च सुंधुश्च भ्रातरावतिदर्पितौ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਧੁੰਧੁ ਅਤੇ ਸੁੰਧੁ ਨਾਮੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਅਤਿ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 33

वधं प्रति हरेर्युद्धे पेततुर्गरुडोपरि । खड्गहस्तं च धुंधुं च सगदं सुंधुमेव च

ਹਰੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਏ—ਧੁੰਧੁ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜਗ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਸੁੰਧੁ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ।

Verse 34

चिच्छेद नंदकेनैकं गदया सादयत्परम् । पेततुस्तौ धरापृष्ठे प्रवीरौ क्षतविक्षतौ

ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਵੀਰ, ਘਾਇਲ ਤੇ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 35

मधुस्तदागतस्तूर्णमंतर्धानं तमोवृतः । पातयामास विष्णौ च मायया शतपर्वतान्

ਤਦ ਮਧੁ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਤੇ ਸੌ ਪਹਾੜ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 36

ततस्तान्पर्वतांश्छित्वा तमसोऽन्तर्गतो युधि । क्रोधात्सुदर्शनेनैव शिरश्छित्वा निपातितः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैश्शंभुना त्रिदशैरपि । मधुसूदन इतिख्यातिर्विष्णोर्लोकेषु कारिता

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ‘ਮਧੁਸੂਦਨ’ ਨਾਮੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे मधुवधोनामद्विसप्ततितमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਮਧੁਵਧ’ ਨਾਮਕ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।