Adhyaya 69
The Slaying of Tāreya
ਅਧਿਆਇ 69 ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ (ਗੁਹ, ਪਾਰਵਤੀ-ਹਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਦੈਤ ਤਾਰੇਯਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਣਭੂਮੀ ਦਾ ਚਰਮ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤਾਰੇਯਾ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਰੌਦ੍ਰ, ਅਘੋਰ ਆਦਿ ਨਾਮਧਾਰੀ ਬਲ ਛੱਡ ਕੇ ਭਿਆਨਕ, ਲੋਕ-ਵਿਨਾਸਕ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਦਾ ਬਹਾਵ ਬਸੰਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇਯਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸਥਾਪਨਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । तारेयो बलसंपन्नः शक्रतुल्यपराक्रमः । जघान विशिखैस्स्कन्दं पितृघातिनमाहवे
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇਯ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ—ਉਸ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਸੀ।
Verse 2
ततस्स्कन्दो महाबाहुर्हरितुल्यपराक्रमः । विचकर्त शरांस्तांस्तान्निर्बिभेद शरोत्तमैः
ਤਦੋਂ ਮਹਾਬਾਹੁ ਸਕੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹਰਿ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਤੇ ਛੇਦਦਾ ਗਿਆ।
Verse 3
स दैत्यस्सहसा स्कंदं छादयामास मार्गणैः । असंभ्रान्तः प्रचिच्छेद विशाखो विशिखैस्तदा
ਉਹ ਦੈਤ ਅਚਾਨਕ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ; ਤਦ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਿਡਰ ਤੇ ਅਸੰਭ੍ਰਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।
Verse 4
तारेयोग्निशरैः स्कंदं जघान रणमूर्धनि । विशिखं भिदुरप्रख्यं चखान हरनंदने
ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਅਗਨਿ-ਮੁਖ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਆਘਾਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ‘ਭਿਦੁਰ’ ਨਾਮੀ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਵਿਸ਼ਿਖ ਹਰਨੰਦਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਸਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
वैश्वानरेण सेनानीस्तत्र संपर्यवारयत् । रौद्रमस्त्रं पुनर्दैत्यः प्रेषयामास तं प्रति
ਉੱਥੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੌਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ।
Verse 6
तन्निरस्तं कृतं तेन बाणेनास्फालितेन च । अघोरं प्राक्षिपद्दैत्यो घोररूपं सुदारुणं
ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਝਟਕ ਕੇ ਪਰੇ ਸੁੱਟਦਿਆਂ ਨਿਰਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਦੈਤ ਨੇ ਘੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ‘ਅਘੋਰ’ ਨਾਮੀ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਖੇਪਿਆ।
Verse 7
भूधरा विटपास्सिंहास्तथा सर्पादयः शराः । धावंति पार्वतीपुत्रं कोटिकोटिसहस्रशः
ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੱਪ ਆਦਿ—ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ—ਪਾਰਵਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦ ਉੱਤੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 8
छित्वा तांस्तुशरान्स्कंदो बिभेद दैत्यपुंगवं । आपादं शीर्षपर्यंतं शरैरग्न्यर्कसन्निभैः
ਉਹ ਤੀਰ ਕੱਟ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗੂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਦਹਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
स्वर्णपुंखाः शरा लग्ना देहे दैत्यपतेर्भृशं । रेजुस्ते स्वर्णशकला यथा कृष्णशिलोच्चये
ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਦੈਤ-ਪਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਧੱਸੇ ਹੋਏ ਚਮਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
Verse 10
तस्य देहात्ततश्चैव बहु सुस्राव शोणितं । यथा च माधवे मासि पुरुपुष्पश्शमी तरुः
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ (ਬਸੰਤ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਘਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
स्यंदनाधश्चराश्वाश्च शिश्यिरे भूमिलग्नकाः । अथ क्रुद्धो महादैत्यः शूलं भीमं च दारुणं
ਰਥ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਕੇ ਢਹਿ ਪਏ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਦੈਤ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦਾਰੁਣ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
Verse 12
धृत्वा तं प्रतिचिक्षेप कालमृत्युसमप्रभं । पार्वतीनंदनेनापि शूलं पाशुपतेन ह
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮੁੜ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਕਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਚਮਕ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਨੰਦਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।
Verse 13
क्षिप्तं तेन कृतं दग्धं मुहूर्तेन रणाजिरे । पुनः शक्तिं मुमोचाथ ब्रह्मदत्तान्तु दानवः
ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦਾਨਵ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ।
Verse 14
शूलं प्रतिजघानाथ शतकूटसमप्रभम् । ततोऽस्त्रे वज्रसंकाशे जघटाते वियत्यपि
ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੌ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸਤ੍ਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਟਕਰਾ ਗਏ।
Verse 15
तयोस्सवीर्ययोरस्त्रे धरण्यां प्रणिपेततुः । ततो दैत्यपतिः स्कंदं शरैरग्निशिखोपमैः
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਅਸਤ੍ਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੇ। ਤਦ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
Verse 16
अर्दयामास सहसा घनधारेव पर्वतं । तांस्तु च्छित्वा महाबाहुः सेनानीश्चापमस्य वै
ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਵਰਖਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਿਟਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਾਬਾਹੁ ਸੈਨਾਨੀ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਕੱਟ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 17
विचकर्तार्धचंद्रेण तथा यंतुः शिरोमहत् । तथाश्वान्बहुभिर्बाणैः पातयामास भूतले
ਅਰਧਚੰਦਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਯੰਤੁ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 18
गृहीत्वा मुसलं वेगात्स दुद्राव स्थले गुहं । जघान तेन दैत्येन्द्रः शिखिनं शिखिवाहनं
ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਮੁਸਲ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਹਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਉਸੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਖਿਨ—ਮੋਰ-ਵਾਹਨ—ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 19
ततो मोहं गतो बर्ही प्रचकंपे मुहुर्मुहुः । ततः स्कंदः पुनस्तं च जघानासुरपुंगवं
ਤਦ ਬਰ੍ਹੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ; ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਨੇ ਉਸ ਅਸੁਰ-ਪੁੰਗਵ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 20
प्रचिच्छेदासिना वेगान्मुसलं चातिदारुणं । तारेयः शक्तिमादाय जघान क्रौंचदारणम्
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਤਾਰੇਯ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਾਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਹਿਆ।
Verse 21
सोपि शक्तिं मुमोचाथ अमोघां दुष्टघातिनीम् । ततः संदह्य सा शक्तिर्विश्वप्रलयकारिणी
ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅਮੋਘ, ਦੁਸ਼ਟ-ਘਾਤਿਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਗਈ।
Verse 22
यमदंडसमानं च भित्वा पुनर्गुहं गता । स गतासुः पपातोर्व्यां चालयंश्च वसुंधरां
ਯਮ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਰਗੇ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਗਿਆ।
Verse 23
पुष्पधूपादिभिः स्कंदः सर्वदेवैः प्रपूजितः
ਸਕੰਦ ਦੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 69
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे तारेयवधोनामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰੇਯ-ਵਧ’ ਨਾਮਕ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।