Adhyaya 68
The Slaying of Muci
ਬਲ ਅਤੇ ਨਮੁਚੀ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੈਤ ਮੁਚੀ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੇਠਾ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੁਚੀ ਨੂੰ ਡਾਹੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਥਾ ਮੁਚੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨਿ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਪਤੰਗੇ ਵਰਗੀ ਮੋਹ-ਭਰੀ ਆਤਮ-ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਚੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ—ਮਾਤਲੀ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ—ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਤੀਖੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁਚੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਚੀ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਸੁਰਿਕ ਹਿੰਸਾ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । बलं च निहतं दृष्ट्वा नमुचिं च स्वकाग्रजम् । मुचिस्तत्राब्रवीद्वाक्यं ज्येष्ठो मे सूदितस्त्वया
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਲ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਚੀ ਨੇ ਉਥੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ—“ਮੇਰਾ ਜੇਠਾ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 2
परोक्षेणाधुना त्वां च शरैर्नेष्यामि भास्करिम् । तमब्रवीन्महातेजाः शक्रः सर्वसुरार्चितः
“ਹੁਣ ਤੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਭਾਸਕਰੀ ਤੱਕ ਡਾਹ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਬਚਨ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੇ।
Verse 3
भ्रातुस्ते धर्मपंथानमिदानीं लप्स्यसे ध्रुवम् । वह्नेरुष्णमविज्ञाय प्रमोहाच्छलभा यथा
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਪਤੰਗਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
सहसा प्रविशंत्यग्निं तथा मां योद्धुमिच्छसि । एवं ब्रुवाणमिन्द्रं च जघान विशिखैस्त्रिभिः
“ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅੱਗ ਵਿਚ ਘੁੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਇੰਦਰ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾ-ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ।
Verse 5
स चिच्छेद त्रिभिर्बाणैः शक्रः परपुरंजयः । ततो जघान दशभिरिंद्रमैरावणं त्रिभिः
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ।
Verse 6
सप्तभिर्मातलिं छित्वा नादैरुच्चैर्ननाद ह । शक्रं प्रति पुनर्दैत्यो भ्रामयामास संभ्रमात्
ਸੱਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਵਿੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੇ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਗੱਜ ਕੇ ਘੋਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਤਾਵਲੇ ਉਮੰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਮੁੜ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 7
आयसीं तां गदां कोपान्महाबलपराक्रमः । ततस्तु लाघवाच्छक्रो जघान कुलिशेन हि
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 8
भिदुरस्यावपातेन गतासुर्निपपात ह । दनुजस्य प्रपातेन संचचाल वसुंधरा
ਭਿਦੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਨੁਜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਵਸੁੰਧਰਾ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠੀ।
Verse 9
देवाः प्रचक्रुर्नृत्यानि दानवा विप्रदुद्रुवुः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ।
Verse 68
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे मुचिवधोनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਚੀ-ਵਧ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।