Adhyaya 67
The Slaying of Bala–Nāmuci
ਅਧਿਆਇ 67 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਵਸੁ—ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਤੇ ਗਣਪ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਣੁ (ਜਿਸ਼ਣੁ) ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜਦਾ ਹੈ; ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਕਤ ਇੰਨਾ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਰਕਤ-ਸਮੁੰਦਰ’ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉਲਟੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਵਤਰਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਦੈਤ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰ ਬਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਵਿਨਿਮਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੈਤ-ਵੀਰ ਦਾ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੈਤ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु दैत्येंद्रो हिरण्याक्षो महाबलः । सरोषश्चातिताम्राक्षो ह्यसुरानादिदेश ह
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।
Verse 2
स्वयं गच्छामि युद्धाय देवानां विजिघांसया । नागच्छंति न युद्ध्यंते तेन मार्गाद्विशन्त्वितः
‘ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਯੁੱਧ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ। ਜੋ ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਨਾ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੋਂ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਣ।’
Verse 3
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं शेषा दैत्यगणाधिपाः । युद्धाय प्रययुः सर्वे शूलपाशातिपंडिताः
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੈਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਪਤੀ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
Verse 4
अधिकं पूर्वसैन्याश्च तथा शतगुणैरपि । निरंतरं तथाकाशं प्रययुर्युद्धकांक्षिणः
ਤਦੋਂ ਸੈਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ—ਸੌ ਗੁਣਾ ਤੱਕ; ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
ततो रुद्रास्स साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा । स्कंदश्च गणपश्चैव विष्णुजिष्णुपुरोगमाः
ਤਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਵਸੁ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਤੇ ਗਣਪ ਵੀ—ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ (ਸਰਵਵਿਆਪੀ) ਅਤੇ ਜਿਸ਼ਨੁ (ਵਿਜੇਤਾ) ਰਹੇ।
Verse 6
सर्वे योद्धुं गतास्ते च हृष्टा रणसमुत्सुकाः । एतस्मिन्नंतरे युद्धं देवदानवयोरपि
ਉਹ ਸਭ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲੇ—ਹਰਖਿਤ, ਰਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।
Verse 7
न भूतं न श्रुतं पूर्वं सर्वलोकभयंकरम् । शस्त्रास्त्रैबर्हुधा युक्तं शिशिरेणेव काननम्
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਇਆ, ਨ ਸੁਣਿਆ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ; ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਠਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 8
धरां स्वर्गौक आकाशं संरुध्य युद्धमाबभौ । अन्योन्यं जघ्नुराकाशे तथान्योन्यं महीतले
ਧਰਤੀ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰਦੇ।
Verse 9
शक्तिभिर्मुसलैर्भल्लैर्बहुभिः शरवृष्टिभिः । दारुणैः खड्गपातैश्च तथा चक्रपरःश्वधैः
ਬਰਛਿਆਂ, ਗੁਰਜਾਂ, ਤਿੱਖੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਭਿਆਨਕ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ—
Verse 10
अन्यायुधैश्च विविधैर्निर्जघ्नुस्ते परस्परम् । अभवन्घोररूपाणि धराकाशे व्ययानि च
ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹਲਚਲ ਮੱਚ ਗਈ।
Verse 11
शस्त्रैः शरैरसृक्पातैः कंकवायसजंबुकैः । यथा मुसलधाराभिर्घना वर्षंति लोहितम्
ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ—ਬਗਲਿਆਂ, ਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਜਿਵੇਂ ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲ ਮੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹੂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 12
तथैव क्षतजैः स्रस्तैः स्वाङ्गाच्च देवदानवाः । केचित्पतंति मुह्यंति स्खलंति च हसंति च
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਂਤ—ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੜਖੜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਸਦੇ ਵੀ ਹਨ।
Verse 13
मुंचंति चार्तनादांश्च सिंहनादं मुहुर्मुहुः । केषांचिद्बाहवश्छिन्नाश्छिन्नपादास्तथापरे
ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਵੱਢੇ ਗਏ।
Verse 14
छिन्नपार्श्वोदराः केचिन्निपेतुः शतशो भुवि । कोटिकोटिसहस्राणि गजवाज्यसुराणि च
ਕਈਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਗਏ ਸਨ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਡਹਿ ਪਏ।
Verse 15
अपतन्धरणीपृष्ठे रक्तौघे बहुधा भुवि । ततस्तु धरणीपृष्ठे त्वभवल्लोहितार्णवः
ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਧਾਰੇ ਡਿੱਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 16
विपरीतास्ततो नद्यः सद्यस्तत्र विसुस्रुवुः । तृणकाष्ठपरास्तत्र शक्तयो दारुसंचयाः
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਥਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 17
मुद्गरा मुसलाः शूला मकराद्या भवंति च । जयंतिका ध्वजा मीनाः कमठाश्चर्मकायकाः
ਉੱਥੇ ਮੁਦਗਰ (ਗਦਾ), ਮੁਸਲ, ਸ਼ੂਲ (ਭਾਲੇ) ਆਦਿ ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਕਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਕਾਰ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਯੰਤਿਕਾ-ਰੂਪ, ਧੁਜਾਂ (ਝੰਡੇ), ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਏ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਵਰਗੇ ਆਵਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਵੀ ਹਨ।
Verse 18
शरादिभिर्महोष्ट्रैश्च निरुद्धाः प्रचुरैस्तथा । केशचामरशैवालाः संपूर्णास्तास्ततःस्ततः
ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਈ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਗਈਆਂ ਸਨ।
Verse 19
पतद्भिश्च तथान्यैश्च विविधैः क्षतजार्णवः । तदा वसुंधरा सर्वा सशैलवनकानना
ਡਿੱਗਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਧਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹੂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
Verse 20
रुधिरौघा महाघोरा सर्वलोकभयंकरा । स्कंदस्य शक्तिपातेन गता दैत्या यमक्षयम्
ਲਹੂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੈਲਾਬਾਂ ਵਰਗੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ੍ਯ ਸਕੰਦ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਪਾਤ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਅਰਥਾਤ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 21
पर्शुना परमेणैव अग्निनाग्निशिखैः शरैः । वरुणस्य च पाशेन बद्धा मग्ना यमक्षये
ਪਰਮ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਜਲਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢੇ ਗਏ; ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
Verse 22
येषां पुत्रैश्च पौत्रैश्च पुरोगैः सचिवैस्तथा । निपातिताश्च दैतेयाः शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਨੇ, ਅਗੇਵਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੀਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਦੈਤੇਯਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 23
ग्रहैश्च श्वसनैरेव यक्षगंधर्वकिन्नरैः । महत्या गदया चैव कुबेरेण च धीमता
ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਵਸਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਬੇਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 24
घनानां निकरैर्वज्रैस्तुषारैर्विधुनेरितैः । पन्नगानां विषैर्घोरैर्दैत्याः पेतुर्धरातले
ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਜ੍ਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੰਕਾਏ ਓਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਸਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਪੰਨਗਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 25
अन्यैश्च विविधैर्देवैः कोटिकोटिसहस्रशः । पातिताः प्रययुस्सर्वे धरण्यां तु गतासवः
ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਗਣ—ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤ ਕਰਦੇ ਗਏ; ਸਭੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ।
Verse 26
देहांस्त्यक्त्वा दिवं यांति केचिच्च यममंदिरम् । केचिद्गच्छंति पातालं पुण्यापुण्यप्रयोगतः
ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਈ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਯਮ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ; ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे वेदाञ्जजल्पुः परमर्षयः । स्वस्त्यस्तु ब्राह्मणेभ्यश्च गोभ्यः स्त्रीभ्यस्तपस्विषु
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਿਆ: “ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਗਊਆਂ ਲਈ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।”
Verse 28
प्रयुध्यमानेष्वन्येषु सांप्रतं सर्वजंतुषु । विबुधैरर्दिता दैत्याः शेषाः पर्वतमाश्रिताः
ਜਦ ਹੋਰ ਸਭ ਜੀਵ ਇਸ ਵੇਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਬਾਕੀ ਦੈਤ੍ਯ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।
Verse 29
प्रजग्मुश्च दिशः सर्वाः कातरा रणभीरवः । दैत्यव्यूहे प्रभग्ने च बलो नाम महाबलः
ਰਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਕਾਂਪਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯੂਹ-ਰਚਨਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ‘ਬਲ’ ਨਾਮਕ ਯੋਧਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
Verse 30
अर्दयामास देवांश्च संयम्याग्निसमैः शरैः । तस्य बाणार्दिता देवा बहवो बलदर्पिताः
ਉਸ ਨੇ ਅਗਨਿ ਸਮਾਨ ਦਹਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਾ ਤੜਪ ਉਠੇ।
Verse 31
पतिता धरणीपृष्ठे केचिद्भग्ना रणाजिरे । दृष्ट्वा तस्य महत्कर्म दारुणं लोकभीषणम्
ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਬਣਿਆ—
Verse 32
शशंसुरृषयो देवास्तत्र शिष्टाः प्रचुक्रुशुः । अथ क्रुद्धो महातेजाश्शतक्रतुररिंदमः
ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬੋਲ ਉਠੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਪਏ। ਤਦ ਮਹਾਤੇਜੀ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ—ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।
Verse 33
जघान शरसंदोहैर्बलं बलवतां वरम् । सोपि क्रुद्धो बलो युद्धे तथा शक्रं ससंभ्रमः
ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਬਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ—ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਪਰ ਬਲ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਘਬਰਾਹਟ ਭਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
Verse 34
रुधिरेणावसिक्तांगौ प्रसृतेन महाबलौ । तौ यथा माधवे मासि पुष्पितौ किंशुकद्रुमौ
ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ, ਵਹਿੰਦੇ ਰੁਧਿਰ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਮਾਧਵ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ (ਪਲਾਸ) ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।
Verse 35
चक्राणि च सहस्राणि शूलानि मुसलानि च । निचखान रणे शक्रे चपले चासुरोत्तमः
ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੱਕਰਾਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਚਪਲ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 36
तानि चक्राणि शूलानि निचकर्त्त शरोत्तमैः । सुरराट्सहसा भ्रांतो लीलया समरे बली
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ੂਲ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ। ਪਰ ਦੇਵਰਾਜ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਚਾਨਕ ਡੋਲ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 37
स च दैत्यो महातेजाः शक्त्या चैव पुरंदरम् । निजघान तदा तूर्णं गजस्थं च स्तनांतरे
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੈਤ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੱਜਿਆ—ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਚੀਰ ਕੇ।
Verse 38
तया विनिहतः शक्रः प्रचचाल गजोपरि । लब्धसंज्ञो बलं जिष्णुर्बिभेद दनुजं क्षणात्
ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧਵਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਡੋਲਣ ਲੱਗਾ। ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਜਿਸ਼্ণੁ ਨੇ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸੁੱਟਿਆ।
Verse 39
रथसंस्थस्य हस्तौ च धनुश्चिच्छेद चेषुणा । चर्मतीक्ष्णं ध्वजं तस्य शरेणैकेन वीरहा
ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਯੋਧੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਇਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਚਮੜੇ ਦੀ ਢਾਲ ਅਤੇ ਧਵਜ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 40
चतुर्भिर्निशितैर्बाणैर्विव्याध चतुरो हयान् । शरेणैकेन सूतस्य शिरश्चिच्छेद तत्क्षणात्
ਚਾਰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 41
छिन्नधन्वा हतरथो हताश्वो हतसारथिः । निपत्य मूर्च्छितः पृथ्व्यां मुहूर्तान्मृत्युमाप सः
ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਰਥ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਹਤ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 42
अथ क्रुद्धो महादैत्यो नमुचिः सुरदर्पहा । गदामादाय सहसा स जघान महागजम्
ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਨਮੁਚਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜਾ ਮਾਰਿਆ।
Verse 43
यथा मेरुगिरेः शृंगे वज्रपातो भवेद्ध्रुवम् । तथैव च महाशब्दो ह्यभवल्लोमहर्षणः
ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ, ਜੋ ਰੋਮਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 44
प्रहारेणार्दितः पद्मी संचचाल स विह्वलः । रुधिरेणावसिक्तांगो विमुखो वेदनातुरः
ਉਸ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਪਦਮੀ ਲੜਖੜਾ ਗਿਆ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਤੜਫ ਉੱਠਿਆ।
Verse 45
शतक्रतुं विधावंति शतशोथ सहस्रशः । अर्धचंद्रैक्षुःरप्रैश्च चिच्छेद पाकशासनः
ਜਦੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਤਾਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਅਰਧ-ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 46
जंतुभिस्तस्य मायाभिरर्दितास्सुरपुंगवाः । भूमौ निपतिताः केचित्केचित्सुप्ता रथोपरि
ਉਸਦੀ ਮਾਇਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਏ।
Verse 47
दृष्ट्वा तस्य महत्कर्म माधवो विशिखांस्तथा । जंतुभूतान्स चक्रेण चिच्छेद देहलग्नकान्
ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਜੀਵਤ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਗਏ ਸਨ।
Verse 48
ततो जिष्णुस्त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले । पृथिव्यां पतितो दैत्यो मूर्च्छितस्खलितः पुनः
ਫਿਰ ਜਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੈਂਤ ਫਿਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੜਖੜਾ ਗਿਆ।
Verse 49
दधार मुद्गरं घोरं शक्रं हंतुं समुद्यतः । ततो जघान मघवा कुलिशेन महासुरम्
ਭਿਆਨਕ ਮੁਦਗਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਮਘਵਾ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 50
स पपात महीपृष्ठे क्षतवक्षा महाबलः । साधुसाध्विति देवाश्च सिद्धाश्चैव महर्षयः
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਛਾਤੀ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਉੱਠੇ।
Verse 51
अपूजयंस्तदा शक्रं बहुभिः पुष्पवृष्टिभिः । ततो दैत्यगणाः सर्वे भीतास्तत्र प्रदुद्रुवुः । गीतं गायंति गंधर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੈਤ-ਗਣ ਡਰ ਕੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 67
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे बलनमुचिवधोनाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਬਲਨਾਮੁਚੀ-ਵਧ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।