Adhyaya 62

Verse 1

। द्विजाऊचुः । मज्जनादखिलं पापं क्षयं यांति सुनिश्चितम् । महापातकमन्यच्च तदादेशं वदस्व नः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਪਾਤਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

पापात्पूतोऽक्षयं नाकमश्नुते दिवि शक्रवत् । सुरयोनेर्न हानिः स्यादुपदेशं वदस्व नः

ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ। ਦੇਵ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਪਤਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ।

Verse 3

अत्र भोग्यं परं सर्वं मृते स्वर्गे सुरोत्तमः । कलिपापहतानां च स्वर्गसोपानमुच्यते

ਇੱਥੇ ਸਭ ਉੱਚੇ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਭੋਗੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 4

व्यास उवाच । गतिं चिंतयतां विप्रास्तूर्णं सामान्यजन्मनाम् । स्त्रीपुंसामीक्षणाद्यस्माद्गंगा पापं व्यपोहति

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਸਧਾਰਣ ਜਨ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਦੇ—ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 5

गंगेति स्मरणादेव क्षयं याति च पातकम् । कीर्तनादतिपापानि दर्शनाद्गुरुकल्मषम्

ਕੇਵਲ “ਗੰਗਾ” ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਕਲੰਕ ਵੀ ਧੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

स्नानात्पानाच्च जाह्नव्यां पितॄणां तर्पणात्तथा । महापातकवृंदानि क्षयं यांति दिनेदिने

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अग्निना दह्यते तूलं तृणं शुष्कं क्षणाद्यथा । तथा गंगाजलस्पर्शात्पुंसां पापं दहेत्क्षणात्

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਰੂਈ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਖਿਨ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

संप्राप्नोत्यक्षयं स्वर्गं गंगास्नानेन केशवम् । यशो राज्यं लभेत्पुण्यें स्वर्गमंते परां गतिम्

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 9

पितॄनुद्दिश्य गंगायां यस्तु पिंडं प्रयच्छति । विधिना वाक्यपूर्वेण तस्य पुण्यफलं शृणु

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਉਚਾਰਣ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।

Verse 10

अन्नैकेन तु साहस्रं वर्षं पूज्यः सुरालये । तिलेन द्विगुणं विद्धि तथा मेध्यफलेन च

ਅੰਨ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਗਲ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

गव्येन विधिना विप्राः स्वर्गस्यांतो न विद्यते । एवं पिंडप्रदानेन नित्यं क्रतुशतं भवेत्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ-ਫਲ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

पितरो निरयस्था ये धन्यास्ते मर्त्यवासिनः । धनपुत्रयुतारोग्यं सुखसंमानपूजिताः

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯਵਾਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਰੋਗ, ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

रसातलगता ये च ये च कीटा महीतले । स्थावरे पक्षिसंघादौ ते मर्त्या धनिनो नृपाः

ਜੋ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀੜੇ ਹਨ; ਜੋ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਉਹੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 14

तत्तत्पुत्रैश्च पौत्रैश्च गोत्रैर्दौहित्रकैस्तथा । जामातृभागिनेयैश्च सुहृन्मित्रैः प्रियाप्रियैः

ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰ-ਕੁਟੁੰਬ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ—ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਿਯ।

Verse 15

प्रदीयते जलं पिंडं यथोपकरणान्वितम् । गंगातोयेषु तीरेषु तेषां स्वर्गोऽक्षयो भवेत्

ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਜਲ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ, ਸਮੁੱਚੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

पिंडादूर्ध्वं स्थिता ये च पितरो मातृगोत्रजाः । भवंति सुखिनः सर्वे मर्त्याश्शतसहस्रशः

ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉਠਾਏ ਗਏ ਜੋ ਪਿਤਰ ਹਨ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਤ੍ਰੀ ਗੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੂਰਵਜ—ਉਹ ਸਭ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

स्वर्गे तस्य स्थिताः सत्वा अधःस्था मध्यवासिनः । नित्यं वांञ्छंति सद्गंगां गच्छंतु सुरनिम्नगाम्

ਉਸ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਮੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਸਦਾ ਸੱਚੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

Verse 18

एको गच्छति गंगां यः पूयंते तस्य पूरुषाः । एतदेव महापुण्यं तरते तारयत्यपि

ਜੇ ਇਕੋ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਹੈ: ਇਹ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

गंगा कृत्स्नगुणं वक्तुं न शक्तश्चतुराननः । अतः किंचिद्वदाम्यत्र भागीरथ्या द्विजा गुणम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਗੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 20

मुनयः सिद्धगंधर्वा ये चान्ये सुरसत्तमाः । गंगातीरे तपस्तप्त्वा स्वर्गलोकेऽच्युताभवन्

ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਗਣ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ—ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

दिव्येन वपुषा सर्वे कामगेन रथेन च । अद्यापि न निवर्तंते रत्नपूर्णक्षयेषु वै

ਉਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੇ; ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਖੁੱਟ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 22

प्रासादा यत्र सौवर्णास्सर्वलोकोर्ध्वगाश्शिवाः । इष्टद्रव्यैः सुसंपूर्णाः स्त्रियो यत्र मनोरमाः

ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਹਨ—ਸ਼ਿਵਮਯ, ਮੰਗਲਮਈ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਿਤ ਧਨ-ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਤੇ ਪੂਰਨ।

Verse 23

पारिजातः समाः पुष्पवृक्षाः कल्पद्रुमोपमाः । गंगातीरे तपस्तप्त्वा तत्रैश्वर्यं लभंति हि

ਉੱਥੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹਨ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਓਥੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

तपोभिर्बहुभिर्यज्ञैर्व्रतैर्नानाविधैस्तथा । पुरुदानैर्गतिर्या च गंगां संसेवतां च सा

ਅਨੇਕ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ, ਅਨੇਕ ਯਜ੍ਞ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਗਤੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 25

जारजं पतितं दुष्टमंत्यजं गुरुघातिनम् । सर्वद्रोहेण संयुक्तं सर्वपातकसंयुतम्

ਵਿਆਭਿਚਾਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪਤਿਤ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਅੰਤਯਜ, ਗੁਰੂ-ਘਾਤੀ—ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 26

त्यजंति पितरं पुत्राः प्रियं पत्न्यः सुहृद्गणाः । अन्ये च बांधवाः सर्वे गंगा तु न परित्यजेत्

ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗੋ।

Verse 27

यथा माता स्वयं जन्ममलशौचं च कारयेत् । क्रोडीकृत्य तथा तेषां गंगा प्रक्षालयेन्मलम्

ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪ ਨਵਜਾਤ ਲਈ ਜਨਮ-ਮਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ੌਚ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

भवंति ते सुविख्याता भोग्यालंकारपूजिताः । दर्शने क्रियते गंगा सकृद्भक्त्या नरैस्तु यैः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

तेषां कुलानां लक्षं तु भवात्तारयते शिवा । स्मृतार्ति हर्त्री यैर्ध्याता संस्तुता साधुमोदिता

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾ ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 30

गंगा तारयते नॄणामुभौ वंशौ भवार्णवात् । संक्रांतिषु व्यतीपाते ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ਗੰਗਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ—ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵਿਆਤੀਪਾਤ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ।

Verse 31

पुण्ये स्नात्वा तु गंगायां कुलकोटिं समुद्धरेत् । शुक्लपक्षे दिवामर्त्या गंगायामुत्तरायणे

ਪੁੰਨਮਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੌਰਾਨ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ।

Verse 32

धन्या देहं विमुंचंति हृदिस्थे च जनार्दने । अनेन विधिना यस्तु भागीरथ्या जले शुभे

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ (ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ)।

Verse 33

प्राणांस्त्यक्त्वा व्रजेत्स्वर्गं पुनरावृत्तिवर्जितम् । यो गंगानुगतो नित्यं सर्वदेवानुगो हि सः

ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ (ਜਨਮ-ਮਰਨ) ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਨੁਸਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੈ।

Verse 34

सर्वदेवमयो विष्णुर्गंगा विष्णुमयी यतः । गंगायां पिंडदानेन पितॄणां वै तिलोदकैः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਮਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

नरकस्था दिवं यांति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः । परदारपरद्रव्य बाधा द्रोहपरस्य च

ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਹੜਪਣ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਛੱਡ ਦੇਣ।

Verse 36

गतिर्मनुष्यमात्रस्य गंगैव परमा गतिः । वेदशास्त्रविहीनस्य गुरुनिंदापरस्य च

ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਗਤੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।

Verse 37

समयाचारहीनस्य नास्ति गंगासमा गतिः । किं यज्ञैर्बहुवित्ताढ्यैः किं तपोभिः सुदुष्करैः

ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 38

स्वर्गमोक्षप्रदा गंगा सुखसौभाग्यपूजिता । नियमैः परमैर्नित्यं किं योगैश्चित्तरोधकैः

ਗੰਗਾ ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਦੀ ਦਾਤੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਪਰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 39

भुक्तिमुक्तिप्रदा गंगा सुखमोक्षाग्रतः स्थिता । अनेकजन्मसंघात पापं पुंसां विनश्यति

ਗੰਗਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 40

स्नानमात्रेण गंगायां सद्यः स्यात्पुण्यभाङ्नरः । प्रभासे गोसहस्रस्य राहुग्रस्ते दिवाकरे

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਰਾਹੁ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

लभते यत्फलं दाने गंगास्नानाद्दिनेदिने । दृष्ट्वा तु हरते पापं स्पृष्ट्वा तु लभते दिवम्

ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

प्रसंगादपि सा गंगा मोक्षदा त्ववगाहिता । सर्वेन्द्रियाणां चापल्यं वासनाशक्तिसंभवम्

ਸੰਯੋਗਵਸ਼ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 43

निर्घृणत्वं ततो गंगा दर्शनात्प्रविनश्यति । परद्रव्याभिकांक्षित्वं परदाराभिलाषिता

ਤਦ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

परधर्मे रुचिश्चैव दर्शनादेव नश्यति । यदृच्छालाभ संतोषस्स्वधर्मेषु प्रवर्तते

ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਵੀ ਕੇਵਲ ਸੱਚੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

सर्वभूतसमत्वं च गङ्गायां मज्जनाद्भवेत् । यस्तु गंगां समाश्रित्य सुखं तिष्ठति मानवः

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੰਨ ਹੈ।

Verse 46

जीवन्मुक्तस्स एवेह सर्वेषामुत्तमोत्तमः । गंगां संश्रित्य यस्तिष्ठेत्तस्य कार्यं न विद्यते

ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਵ੍ਯ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 47

कृतकृत्यस्स वै मुक्तो जीवन्मुक्तश्च मानवः । यज्ञो दानं तपो जप्यं श्राद्धं च सुरपूजनम्

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਜਿਸ ਲਈ ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਪ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਸਭ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 48

गंगायां तु कृतं नित्यं कोटिकोटि गुणं भवेत् । अन्यस्थाने कृतं पापं गंगातीरे विनश्यति

ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਨਿੱਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

गंगातीरे कृतं पापं गंगास्नानेन नश्यति । आत्मनो जन्मनक्षत्रे जाह्नवीसंगते दिने

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਮਿਲ ਪਵੇ।

Verse 50

नरः स्नात्वा तु गंगायां स्वकुलं च समुद्धरेत् । आदरेण यथा स्तौति धनवंतं सदा नरः

ਜੋ ਨਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਧਨਵਾਨ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਭੀ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰੇ।

Verse 51

सकृद्गंगां तथा स्तुत्वा भवेत्स्वर्गस्य भाजनम् । अश्रद्धयापि गंगायां योसौ नामानुकीर्तनं

ਗੰਗਾ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

करोति पुण्यवाहिन्यास्स वै स्वर्गस्य भाजनम् । क्षितौ भावयतो मर्त्यान्नागांस्तारयतेप्यधः

ਜੋ ਪੁੰਨ-ਵਾਹਿਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦਾ (ਚਲਾਉਂਦਾ) ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

दिवि तारयते देवान्गंगा त्रिपथगा स्मृता । ज्ञानतोज्ञानतो वापि कामतोऽकामतोपि वा

ਦਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ‘ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ’—ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਭੀ, ਉਹ ਉਧਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 54

गंगायां च मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विंदति । या गतिर्योगयुक्तस्य सत्वस्थस्य मनीषिणः

ਜੋ ਮਰਤਿਆ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਗਤੀ ਜੋ ਯੋਗ-ਯੁਕਤ, ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮুনি ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 55

सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गंगायां तु शरीरिणः । चांद्रायणसहस्राणि यश्चरेत्कायशोधनम्

ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਐਸੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਇਆ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

पानं कुर्याद्यथेच्छं च गंगांभः स विशिष्यते । तावत्प्रभावस्तीर्थानां देवानां तु विशेषतः

ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕਰੇ ਤਿਵੇਂ ਪੀ ਲਵੋ, ਪਰ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ।

Verse 57

तावत्प्रभावो वेदानां यावन्नाप्नोति जाह्नवीम् । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत्

ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਥੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਹਨ।”

Verse 58

दिविभुव्यन्तरिक्षे च तानि ते सन्ति जाह्नवि । विष्णुपादाब्जसंभूते गंगे त्रिपथगामिनि

ਹੇ ਜਾਹਨਵੀ, ਦਿਵ ਲੋਕ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗੰਗੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ!

Verse 59

धर्मद्रवेति विख्याते पापं मे हर जाह्नवि । विष्णुपादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुपूजिता

ਹੇ ਜਾਹਨਵੀ, ‘ਧਰਮ-ਧਾਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਹੈਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ।

Verse 60

त्राहि मामेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात् । श्रद्धया धर्मसंपूर्णे श्रीमता रजसा च ते

ਹੇ ਧਰਮ-ਸੰਪੂਰਨ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬਲ ਵਾਲੇ! ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 61

अमृतेन महादेवि भागीरथि पुनीहि मां । त्रिभिः श्लोकवरैरेभिर्यः स्नायाज्जाह्नवी जले

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਭਾਗੀਰਥੀ! ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे गंगामाहात्म्यंनाम । द्विषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਗੰਗਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਬਾਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

सकृज्जपान्नरः पूतो विष्णुदेहे प्रतिष्ठति । मंत्रश्चायं । ओंनमो गंगायै विश्वरूपिण्यै नारायण्यै नमोनमः

ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੇਹ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: “ਓਂ ਨਮੋ ਗੰਗਾਯੈ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਿਣ੍ਯੈ ਨਾਰਾਯਣ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ।”

Verse 64

जाह्नवीतीरसंभूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः । सर्वपापविनिर्मुक्तो गंगास्नानं विना नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਲਿਆਈ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

गंगाजलोर्मिनिर्धूत पवनं स्पृशते यदि । स पूतः कल्मषाद्घोरात्स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

ਜੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਪਵਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

यावदस्थि मनुष्यस्य गंगातोये प्रतिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੱਡੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

पित्रोर्बंधुजनानां च अनाथानां गुरोरपि । गंगायामस्थिपातेन नरः स्वर्गान्न हीयते

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ, ਅਸਹਾਇਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 68

गंगां प्रतिवहेद्यस्तु पितॄणामस्थिखंडकम् । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਵੀ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

धन्या जानपदा ये च पशवः पक्षिकीटकाः । स्थावरा जंगमाश्चान्ये गंगातीरसमाश्रिताः

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ; ਧੰਨ ਹਨ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 70

क्रोशांतर मृता ये च जाह्नव्या द्विजसत्तमाः । मानवा देवतास्संति इतरे मानवा भुवि

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੋਂ ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

गंगास्नानाय संगच्छन्पथि संम्रियते यदि । स च स्वर्गमवाप्नोति गंगास्नानफलं लभेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

गंगाजले प्रयास्यंति ते जीवाः पथि ये मृताः । कीटाः पंतंगाश्शलभाः पादाघातेन गच्छतां

ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਜੋ ਜੀਵ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੀੜੇ, ਉੱਡਦੇ ਕੀਟ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ—ਉਹ ਵੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 73

ये वदंति समुद्देशं गंगां प्रति जनं द्विजाः । ते च यांति परं पुण्यं गंगास्नानफलं नराः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 74

जाह्नवीं ये च निंदंति पाषण्डैर्हतचेतसः । ते यांति नरकं घोरं पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ਜੋ ਪਾਖੰਡ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ, ਵਿਗੜੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ (ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ) ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 75

दुस्थोवापि स्मरन्नित्यं गंगेति परिकीर्तयन् । पठन्स्वर्गमवाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ‘ਗੰਗਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 76

गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ‘ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ’ ਕਹੇ—ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

अंधाश्च पंगवस्ते च वृथाभव समुद्भवाः । गर्भपाताद्विपद्यंते ये गंगां न गता नराः

ਜੋ ਨਰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਲੰਗੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 78

न कीर्तयंति ये गंगां जडतुल्या नराधमाः । परान्नोपदिशंति स्म वातूलाश्चित्तविभ्रमाः

ਜੋ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਜੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 79

न पठंति जना ये च तेषां शास्त्रं विनिष्फलम् । गंगापुण्यफलं विप्राः कुधियः पतिताधमाः

ਜੋ ਲੋਕ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਐਸੇ ਕੁਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਪਤਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਮ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 80

पाठयंति जना ये च श्रद्धया निपठंति च । गच्छंति ते दिवं धीरास्तारयंति पितॄन्गुरून्

ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 81

पाथेयकं गच्छतां यो वसु शक्त्या प्रयच्छति । भागीरथ्या लभेत्स्नानं यः परान्नेन गच्छति

ਜੋ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ-ਖਰਚ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਨ্ন (ਪਕਿਆ ਭੋਜਨ) ਨਾਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

कर्तुः स्नानफलं विद्याद्द्विगुणं प्रेरकस्य च । इच्छयानिच्छया चापि प्रेरणेनान्यसेवया

ਜਾਣੋ ਕਿ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾ ਕੇ।

Verse 83

जाह्नवीं यो गतः पुण्यां स गच्छेन्निर्जरालयम् । द्विजा ऊचुः । गंगायाः कीर्तनं व्यास श्रुतं त्वत्तो विनिर्मलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਪੁੰਨਮਈ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਆਸ! ਗੰਗਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਵਰਣਨ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।”

Verse 84

गंगा कस्मात्किमाकारा कुतः सा ह्यतिपावनी । व्यास उवाच । शृणुध्वं कथयाम्यद्य कथां पुण्यां पुरातनीं

“ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਨਦੀ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?” ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 85

यां श्रुत्वा मोक्षमार्गं च प्राप्नोति नरसत्तमः । ब्रह्मलोकं पुरा गत्वा नारदो मुनिपुंगवः

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਅਗ੍ਰਣੀ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 86

नत्वा विधिं च पप्रच्छ पूतं त्रैलोक्यपावनम् । किं सृष्टं च त्वया तात संमतं शंभुकृष्णयोः

ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਆਦਰਨੀਯ! ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਰਚਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੈ?”

Verse 87

सर्वलोकहितार्थाय भुवःस्थाने समीहितम् । देवी वा देवता का वा सर्वासामुत्तमोत्तमा

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 88

यां समासाद्य देवाश्च दैत्यमानुषपन्नगाः । अंडजाः स्वेदजा वृक्षा ये चान्य उद्भिज्जादयः

ਉਸ ਦੇ ਸਰਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਅਤੇ ਅੰਡਜ, ਸਵੇਦਜ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦਭਿਜ ਆਦਿ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 89

सर्वे यांति शिवं ब्रह्मन्समग्रं विभवं ध्रुवम् । ब्रह्मोवाच । सृजता च पुरा प्रोक्ता माया प्रकृतिरूपिणी

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਭੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸੰਪੂਰਨ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਭਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਸਰੂਪ ਮਾਇਆ ਨੂੰ (ਸ੍ਰਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ) ਪ੍ਰਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 90

आद्या भव स्वलोकानां त्वत्तो भवं सृजाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा परा सा च सप्तधा चाभवत्तदा

ਹੇ ਆਦਿ-ਸਰੂਪੇ! ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਲ-ਸ੍ਰੋਤ ਤੂੰ ਆਪ ਬਣ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਭਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।

Verse 91

गायत्रीवाक्च स्वर्लक्ष्मीस्सर्वसस्य वसुप्रदा । ज्ञानविद्या उमादेवी शक्तिबीजा तपस्विनी

ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਕ—ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਉਹ ਸਵਰਗ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਉਮਾ-ਦੇਵੀ ਹੈ—ਸ਼ਕਤੀ-ਬੀਜ, ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ।

Verse 92

वर्णिका धर्मद्रवा च एतास्सप्त प्रकीर्तिताः । गायत्रीप्रभवा वेदा वेदात्सर्वं स्थितं जगत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤ—ਵਰਣਿਕਾ ਅਤੇ ਧਰਮਦ੍ਰਵਾ ਆਦਿ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 93

स्वस्ति स्वाहा स्वधा दीक्षा एता गायत्रिजा स्मृताः । उच्चारयेत्सदा यज्ञे गायत्रीं मातृकादिभिः

‘ਸਵਸਤੀ’, ‘ਸਵਾਹਾ’, ‘ਸਵਧਾ’ ਅਤੇ ‘ਦੀਕਸ਼ਾ’—ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 94

क्रतौ देवाः स्वधां प्राप्य भवेयुरजरामराः । ततस्सुधारसं देवा मुमुचुर्धरणीतले

ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ—ਸਵਧਾ—ਪਾ ਕੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਰਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 95

अथ सस्यवती पृथ्वी ओषधीनां परा शुभा । फलमूलैरसैर्भक्ष्यैर्जनाः सुस्थतराभवन्

ਤਦ ਧਰਤੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ—ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ। ਫਲਾਂ, ਮੂਲਾਂ, ਰਸਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਸੁਥਿਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 96

भारती सर्वलोकानां चानने मानसे स्थिता । तथैव सर्वशास्त्रेषु धर्मोद्देशं करोति सा

ਭਾਰਤੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 97

विज्ञानं कलहं शोकं मोहामोहं शिवाशिवम् । तया विना जगत्सर्वं यात्यतत्त्वमिति स्मृतम्

ਵਿਗਿਆਨ, ਝਗੜਾ, ਸ਼ੋਕ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ—ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਤੱਤਵਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਅਸੱਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 98

कमलासंभवश्चैव वस्त्रभूषणसंचयः । सुखं राज्यं त्रिलोके तु ततः सा हरिवल्लभा

ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਕਮਲਾ-ਸੰਭਵ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮਈ ਰਾਜ ਵੀ ਉਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੈ।

Verse 99

उमया हेतुना शंभोर्ज्ञानं लोकेषु संततम् । ज्ञानमाता च सा ज्ञेया शंभोरर्धाङ्गवासिनी

ਉਮਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਅਾਪਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ-ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅਰਧ-ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 100

वर्णिकाशक्तिरत्युग्रा सर्वलोकप्रमोहिनी । सर्वलोकेषु लोकानां स्थितिसंहारकारिणी

ਵਰਣਿਕਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 101

देव्या च निहतौ पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ । रुरुश्चापि हतो घोरः सर्वलोकपरिश्रुतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੁਰੂ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਡਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 102

सर्वदेवैकजेतारं सा जघ्ने महिषासुरम् । निहता लीलया देव्या येऽसुरा दैत्यपुंगवाः

ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਜੇਤੂ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਹ ਅਸੁਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ ਨਿਹਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 103

एवं बलानि दैत्यानां निहत्य सर्वदा तया । पालितं मोदितं चैव कृत्स्नमेतज्जगत्त्रयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਦਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 104

धर्मद्रवस्वरूपा च सर्वधर्मप्रतिष्ठिता । महतीं तां समालोक्य मया कमंडलौ धृता

ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਦ੍ਰਵ-ਸਰੂਪ ਸਾਰ ਸੀ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲੂ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 105

विष्णुपादाब्जसम्भूता शंभुना शिरसा धृता । अस्माभिश्च त्रिभिर्युक्ता ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰੀ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਉਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ।

Verse 106

धर्मद्रवा परिख्याता जलरूपा कमंडलौ । बलियज्ञेषु संभूता विष्णुना प्रभविष्णुना

ਉਹ ‘ਧਰਮਦ੍ਰਵਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕਮੰਡਲੂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ; ਬਲੀ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼ਣੂ—ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ।

Verse 107

छद्मना छलितः पूर्वं बलिर्बलवतां वरः । ततः पादद्वयेनैव क्रांतं सर्वं महीतलम्

ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲੀ ਛਦਮ-ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਨਾਪ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 108

नभः पादश्च ब्रह्माण्डं भित्वा मम पुरः स्थितः । मया संपूजितः पादः कमण्डलुजलेन वै

ਤਦ ਉਹ ਚਰਨ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਚਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 109

प्रक्षाल्यैवार्चितात्पादाद्धेमकूटेऽपतज्जलम् । तत्कूटाच्छंकरं प्राप्य भ्रमते सा जटास्थिता

ਪੂਜਿਤ ਚਰਨ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਜੋ ਜਲ ਸੀ, ਉਹ ਹੇਮਕੂਟ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਸ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 110

ततो भगीरथेनैव समाराध्य शिवं भुवि । आनीयाराधितो नित्यं तपसा गजपुंगवः

ਤਦੋਂ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 111

तेन भित्वा नगं वीर्यात्त्रिभिर्दंतैः कृतं बिलम् । ततस्त्रिबिलगा यस्मात्त्रिस्रोता लोकविश्रुता

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬਿਲ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਤ੍ਰਿਬਿਲਗਾ’ (ਤਿੰਨ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ) ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਾ’ (ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 112

हरिब्रह्महरयोगात्पूता लोकस्य पावनी । समासाद्य च तां देवीं सर्वधर्मफलं लभेत्

ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਧਰਮ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 113

पाठयज्ञपरैः सर्वैर्मंत्र होम सुरार्चनैः । सा गतिर्न भवेज्जंतोर्गंगा संसेवया च या

ਪਾਠ-ਯਜ੍ਞ, ਮੰਤਰ-ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਭ ਲੋਕ ਜੋ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਗਤੀ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿੰਨੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 114

धर्मस्य साधनोपायो ह्यतः परो न विद्यते । त्रैलोक्यपुण्यसंयोगात्तस्मात्तां व्रज नारद

ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਾਧਣ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ।

Verse 115

गंगातोयास्थिसंयोगात्सुतास्ते सगरस्य च । स्वर्गताः पितृभिश्चैव स्वपूर्वापरजैः सह

ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਸਗਰ ਦੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਉਤਰਜ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 116

ततो ब्रह्ममुखाच्छ्रुत्वा नारदो मुनिपुंगवः । गंगाद्वारे तपः कृत्वा ब्रह्मणा सदृशोभवत्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 117

सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषुस्थानेषु दुर्लभा । गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे

ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸੌਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ।

Verse 118

त्रिरात्रेणैकरात्रेण नरो याति परां गतिम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सद्यो मुक्तिं विचिंतयेत्

ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ—ਅਥਵਾ ਇਕ ਹੀ ਰਾਤ—ਵ੍ਰਤ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 119

ततो गच्छत धर्मज्ञाः शिवां भागीरथीमिह । अचिरेणैव कालेन स्वर्गं मोक्षं प्रगच्छथ

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੋ, ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਵੱਲ ਜਾਓ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 120

विशेषात्कलिकाले च गंगा मोक्षप्रदा नृणां । कृच्छ्राच्च क्षीणसत्वानामनंतः पुण्यसंभवः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਅਖੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਧਰਮ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Verse 121

ततस्ते ब्राह्मणा हृष्टाः श्रुत्वा व्यासाद्गिरं शुभाम् । गंगायां तु तपस्तप्त्वा मोक्षमार्गं ययुस्तदा

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਮੋਖ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 122

य इदं शृणुयान्मर्त्यः पुण्याख्यानमनुत्तमम् । सर्वं तरति दुःखौघ गंगास्नानफलं लभेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਭੋਗੀ ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਪੁੰਨਮਈ ਧਰਮ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 123

सकृदुच्चारिते चैव सर्वयज्ञफलं लभेत् । दानं जप्यं तथा ध्यानं स्तोत्रं मंत्रं सुरार्चनम्

ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਦਾਨ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਸਤੋਤ੍ਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 124

तत्रैव कारयेद्यस्तु स चानंतफलं लभेत् । तस्मात्तत्रैव कर्त्तव्यं जपहोमादिकं नरैः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਹੀ (ਉਹ ਕਰਮ) ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਪ, ਹੋਮ ਆਦਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 125

अनंतं च फलं प्रोक्तं जन्मजन्मसु लभ्यते

ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।