Adhyaya 61

Verse 1

। द्विजाऊचुः । तुलसीपुष्पमाहात्म्यं श्रुतं त्वत्तो हरेः शुभम् । तस्या स्तोत्रं कृतं पुण्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्

ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹਰਿ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਲਸੀ-ਪੁਸ਼ਪ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਪੁੰਨਮਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 2

व्यास उवाच । पुरा स्कंदपुराणे च यन्मया कीर्तितं द्विजाः । कथयामि पुराणं च पुरतो मोक्षहेतवे

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਪੁਰਾਣ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 3

शतानंद मुनेः शिष्याः सर्वे ते संशितव्रताः । प्रणिपत्य गुरुं विप्राः पप्रच्छुः पुण्यतो हितम्

ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਜੋ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 4

पूर्वं ब्रह्ममुखान्नाथ यच्छ्रुतं तुलसीस्तवम् । तद्वयं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदांवर

ਹੇ ਨਾਥ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 5

शतानंद उवाच । नामोच्चारे कृते तस्याः प्रीणात्यसुरदर्पहा । पापानि विलयं यांति पुण्यं भवति चाक्षयम्

ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

सा कथं तुलसी लोकैः पूज्यते वंद्यते नहि । दर्शनादेव यस्यास्तु दानं कोटिगवां भवेत्

ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪੂਜਣ ਤੇ ਨਾ ਵੰਦਨ ਕਰਨ? ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

धन्यास्ते मानवा लोके यद्गृहे विद्यते कलौ । सालग्रामशिलार्थं तु तुलसी प्रत्यहं क्षितौ

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तुलसीं ये विचिन्वंति धन्यास्ते करपल्लवाः । केशवार्थं कलौ ये च रोपयंतीह भूतले

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਕੋਮਲ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਚੁਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਰੋਪਦੇ ਹਨ।

Verse 9

किं करिष्यति संरुष्टो यमोपि सह किंकरैः । तुलसीदलेन देवेशः पूजितो येन दुःखहा

ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਦੁੱਖ-ਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਯਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 10

तीर्थयात्रादिगमनैः फलैः सिध्यति किन्नरः । स्नाने दाने तथा ध्याने प्राशने केशवार्चने

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ ਗਮਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ, ਪ੍ਰਸਾਦ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ।

Verse 11

तुलसी दहते पापं कीर्तने रोपणे कलौ । तुलस्यमृतजन्मासि सदा त्वं केशवप्रिये

ਹੇ ਤੁਲਸੀ! ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਰੋਪਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਕੇਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ।

Verse 12

केशवार्थं चिनोमि त्वां वरदा भव शोभने । त्वदंगसंभवैर्नित्यं पूजयामि यथाहरिम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਵਰ-ਦਾਤਰੀ ਬਣ। ਤੇਰੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਹਰਿ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

तथा कुरु पवित्रांगि कलौ मलविनाशिनि । मंत्रेणानेन यः कुर्याद्विचित्य तुलसीदलम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਵਿਨਾਸਿਨੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ…

Verse 14

पूजनं वासुदेवस्य लक्षकोटिगुणं भवेत् । प्रभावं तव देवेशि गायंति सुरसत्तमाः

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਰ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

मुनयः सिद्धगंधर्वाः पाताले नागराट्स्वयम् । न ते प्रभावं जानंति देवताः केशवादृते

ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ—ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਜ ਆਪ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 16

गुणानां परिमाणं तु कल्पकोटिशतैरपि । कृष्णानंदात्समुद्भूता क्षीरोदमथनोद्यमे

ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਪ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਮਥਣ ਦੇ ਉੱਦਮ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 17

उत्तमांगे पुरा येन तुलसी विष्णुना धृता । प्राप्यैतानि त्वया देवि विष्णोरंगानि सर्वशः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ—ਅਰਥਾਤ ਪੂਰੀ ਕਿਰਪਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 18

पवित्रता त्वया प्राप्ता तुलसीं त्वां नमाम्यहम् । त्वदंगसंभवैः पत्रैः पूजयामि यथा हरिम्

ਹੇ ਤੁਲਸੀ! ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

तथा कुरुष्व मेऽविघ्नं यतो यामि परां गतिम् । रोपिता गोमतीतीरे स्वयं कृष्णेन पालिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰੋਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 20

जगद्धिताय तुलसी गोपीनां हितहेतवे । वृंदावने विचरता सेविता विष्णुना स्वयम्

ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

गोकुलस्य विवृद्ध्यर्थं कंसस्य निधनाय च । वसिष्ठवचनात्पूर्वं रामेण सरयूतटे

ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕੰਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ (ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ) ਕੀਤਾ।

Verse 22

राक्षसानां वधार्थाय रोपिता त्वं जगत्प्रिये । रोपिता तपसो वृद्ध्यै तुलसीं त्वां नमाम्यहम्

ਹੇ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਰੋਪਿਆ ਗਿਆ; ਤਪ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰੋਪਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

वियोगे वासुदेवस्य ध्यात्वा त्वां जनकात्मजा । अशोकवनमध्ये तु प्रियेण सह संगता

ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਜਨਕ-ਨੰਦਿਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲੀ।

Verse 24

शङ्करार्थं पुरा देवि पार्वत्या त्वं हिमालये । रोपिता तपसो वृद्ध्यै तुलसीं त्वां नमाम्यहम्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਸਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰੋਪਿਆ। ਹੇ ਤੁਲਸੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

सर्वाभिर्देवपत्नीभिः किन्नरैश्चापि नंदने । दुःस्वप्ननाशनार्थाय सेविता त्वं नमोस्तु ते

ਨੰਦਨ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 26

धर्मारण्ये गयायां च सेविता पितृभिः स्वयम् । सेविता तुलसी पुण्या आत्मनो हितमिच्छता

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 27

रोपिता रामचंद्रेण सेविता लक्ष्मणेन च । पालिता सीतया भक्त्या तुलसी दंडके वने

ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਰੋਪੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 28

त्रैलोक्यव्यापिनी गंगा यथा शास्त्रेषु गीयते । तथैव तुलसी देवी दृश्यते सचराचरे

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਵਿਆਪਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਤੁਲਸੀ ਵੀ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 29

ऋश्यमूके च वसता कपिराजेन सेविता । तुलसी वालिनाशाय तारासंगम हेतवे

਋ਸ਼੍ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਗਈ; ਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਲਈ (ਉਥੇ ਰਹੀ)।

Verse 30

प्रणम्य तुलसीदेवीं सागरोत्क्रमणं कृतम् । कृतकार्यः प्रहृष्टश्च हनूमान्पुनरागतः

ਤੁਲਸੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨੂਮਾਨ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 31

तुलसीग्रहणं कृत्वा विमुक्तो याति पातकैः । अथवा मुनिशार्दूल ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ) ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 32

तुलसीपत्रगलितं यस्तोयं शिरसा वहेत् । गंगास्नानमवाप्नोति दशधेनुफलप्रदम्

ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਟਪਕਿਆ ਜਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

प्रसीद देवि देवेशि प्रसीद हरिवल्लभे । क्षीरोदमथनोद्भूते तुलसि त्वां नमाम्यहम्

ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੇਸ਼ੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ। ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਥਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੁਲਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

द्वादश्यां जागरे रात्रौ यः पठेत्तुलसीस्तवम् । द्वात्रिंशदपराधांश्च क्षमते तस्य केशवः

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਜੋ ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਤੀ ਅਪਰਾਧ ਕੇਸ਼ਵ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

यत्पापं यौवने बाल्ये कौमारे वार्द्धके कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति तुलसीस्तव पाठतः

ਜਵਾਨੀ, ਬਚਪਨ, ਕੌਮਾਰ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪ—ਉਹ ਸਭ ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

प्रीतिमायाति देवेशस्तुष्टो लक्ष्मीं प्रयच्छति । कुरुते शत्रुनाशं च सुखं विद्यां प्रयच्छति

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਰਪਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तुलसीनाममात्रेण देवा यच्छंति वांछितम् । गर्ह्याणमपि देवेशो मुक्तिं यच्छति देहिनाम्

ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਮਨਚਾਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਹ-ਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 38

तुलसी स्तवसंतुष्टा सुखं वृद्धिं ददाति च । उद्गतं हेलया विद्धि पापं यमपथे स्थितम्

ਸਤਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਤੁਲਸੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਵਾਧਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

यस्मिन्गृहे च लिखितो विद्यते तुलसीस्तवः । नाशुभं विद्यते तस्य शुभमाप्नोति निश्चितम्

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਘਰ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

सर्वं च मंगलं तस्य नास्ति किंचिदमंगलम् । सुभिक्षं सर्वदा तस्य धनं धान्यं च पुष्कलम्

ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਮੰਗਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਸਦਾ ਸੁਭਿੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

निश्चला केशवे भक्तिर्न वियोगश्च वैष्णवैः । जीवति व्याधिनिर्मुक्तो नाधर्मे जायते मतिः

ਕੇਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦਾ।

Verse 42

द्वादश्यां जागरे रात्रौ यः पठेत्तुलसीस्तवम् । तीर्थकोटिसहस्रैस्तु यत्फलं लक्षकोटिभिः

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੋ ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ—ਹਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 43

तत्फलं समवाप्नोति पठित्वा तुलसीस्तवम्

ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਫਲ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे तुलसीस्तवमाहात्म्यं नामैकषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ) ਵਿੱਚ ‘ਤੁਲਸੀ-ਸਤਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਨਾਮਕ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।