Adhyaya 55

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । अपरं च प्रवक्ष्यामि कामेनाधिष्ठितस्य च । पुरा भागीरथी तीरे द्विजः परमहंसकः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਾਂਗਾ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਮਹੰਸ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 2

उपदेष्टा सहस्राणां द्विजानां शांतिदः परः । एकदंडधरः साक्षात्कूर्मवद्धरणी स्थितः

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸੀ। ਇਕ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ—ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕੂರ್ಮ ਅਵਤਾਰ ਧਰਣੀ ਨੂੰ ਥਾਮੇ ਹੋਵੇ।

Verse 3

एकाकिनः सतस्तस्य देवागारे विनिष्कृते । पत्युर्गृहात्परं गेहं गंतुं सायं समुद्यता

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇਕੱਲਾ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ।

Verse 4

अकस्माद्युवती नारी मिलिता रूपधारिणी । दृष्ट्वा तां भगवान्विप्रो मन्मथस्य भयार्दितः

ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਯੁਵਤੀ ਨਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

अगारजठरे कृत्वा स चैनां प्राक्षिपत्क्षपाम् । अर्गलं सा दृढं कृत्वा देवागारे सुशोभने

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ‘ਜਠਰ’ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹੀ।

Verse 6

कदाचिदपि तं द्वारादागंतुं न ददाति ह । एवंभूतः समाधिस्थः क्षपां क्षिप्त्वा विलप्य सः

ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਰਾਤ ਕੱਟ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋ ਪਿਆ।

Verse 7

चिंतयंस्तां वरारोहां द्वारि किं वा कृतं मम । एवं संचिंत्यतामाह द्वारं देहीह नः प्रिये

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ?” ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ।”

Verse 8

पतिश्च वशगः कांते दयितस्ते भविष्यति । ततस्तं प्राह सा विप्रं वृद्धं कामप्रलालसम्

“ਹੇ ਕਾਂਤੇ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਣੇਗਾ।” ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ—ਬੁੱਢਾ, ਪਰ ਕਾਮਨਾ ਭਰੀ ਲੁਭਾਵਣੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 9

अनन्विता गिरःस्तात वक्तुं त्वं नार्हसि प्रभो । अथासौ भगवान्प्राह प्रचुरं चास्ति मे वसु

“ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਸੰਗਤ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਬੋਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ।” ਤਦ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਅਪਾਰ ਧਨ ਹੈ।”

Verse 10

तव दास्यामि कल्याणि प्रस्फोटय कपाटिकाम् । विप्रमाह पुनः सा च त्वं वै मे धर्मतः पिता

“ਕਲਿਆਣੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਛੋਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ!” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹੋ।”

Verse 11

मा गच्छ पुत्रिकां मां च परयोषां च धार्मिक । मनसा स समालोच्य सुषिरेण पथा गृहान्

“ਹੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਨਾ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ, ਨਾ ਮੇਰੇ, ਨਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦੇ।” ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰਾਹੀਂ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 12

बाहुनोद्धाट्यते नैव गंतुं चैव समुद्यतः । गच्छतश्चार्द्धमरर उत्तमांगं सुसंकटे

ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਜਾ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਅੱਧਾ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

प्रविष्टं न पुनश्चैति पंचत्वमगमत्तदा । उषःकाले समायाता रक्षिणो ये च किंकराः

ਜੋ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਇਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 14

अद्भुतं तं शवं दृष्ट्वा तामुचुस्ते च विस्मिताः । कथं च निधनं त्वस्य संभूतं ब्रूहि सुंदरि

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਲਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।”

Verse 15

कथयित्वा तु तद्वृत्तमभीष्टं देशमागता । एवं कामस्य महिमा दुर्निवारो जनेषु च

ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।

Verse 16

सर्वेषामपि जंतूनां सुरासुरनृणां भवेत् । दृष्ट्वाऽमोघां वरारोहां सर्वलोकपितामहः

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ—ਉਸ ਅਮੋਘਾ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

च्युतबीजोभवत्तत्र लौहित्यसंभवस्मृतः । पुनाति सकलान्लोकान्सर्वतीर्थमयो हि सः

ਉੱਥੇ ਡਿੱਗੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਾ ਉੱਭਰੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 18

यमाश्रित्य नरो याति ब्रह्मलोकमनामयम् । द्विज उवाच । कथं च ब्रह्मणो मोहो ह्यमोघा का वरांगना

ਯਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਾਮਯ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਉਹ ਅਮੋਘਾ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ?”

Verse 19

उद्भवं तीर्थराजस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । श्रीभगवानुवाच । मुनिर्देवैः समाराध्यः पद्मयोनिसमप्रभः

“ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਤੱਤਵਤ: ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।”

Verse 20

शंतनुश्चेति विख्यातः पत्नी तस्य पतिव्रता । अमोघेति समाख्याता रूपयौवनशालिनी

ਉਹ ‘ਸ਼ੰਤਨੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ; ‘ਅਮੋਘਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 21

अस्याश्च पतिमन्वेष्टुं यातो ब्रह्मा च तद्गृहम् । तस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठः पुष्पाद्यर्थं वनं गतः

ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 22

सा तं दृष्ट्वा सुरश्रेष्ठमर्घ्यपाद्यादिकं ददौ । दूरेभिवादनं कृत्वा सा गृहं प्रविवेश ह

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਸਤਿਕਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ। ਦੂਰੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਘਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 23

तां च दृष्ट्वा नवद्यांगीं धाता कामवशं गतः । स्रष्टात्मानं समाधायाचिंतयत्तां पुरोगताम्

ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਯੌਵਨ-ਅੰਗੀ ਦੇਖ ਕੇ ਧਾਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 24

बीजं पपात खट्वायां ब्रह्मणः परमात्मनः । ततो ब्रह्मा गतस्त्रस्तस्त्वरया परिपीडितः

ਬ੍ਰਹਮਾ—ਪਰਮਾਤਮਾ—ਦਾ ਬੀਜ ਖਟਿਆ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 25

अथायातो मुनिर्गेहं शुक्रं पीठे ददर्श ह । तमपृच्छद्वरारोहां कश्चाप्यत्रागतः पुमान्

ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਘਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਆਇਆ ਹੈ?”

Verse 26

तमुवाच ततोऽमोघा ब्रह्मा ह्यत्रागतः पते । त्वामेवान्वेषितुं नाथ मया दत्तोत्र पीठकः

ਤਦ ਅਮੋਘਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਨਾਥ, ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਆਸਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।”

Verse 27

शुक्रस्य कारणं चात्र तपसा ज्ञातुमर्हसि । ततो ध्यानात्परिज्ञातं तेनैव च द्विजन्मना

ਇੱਥੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਤਦ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਦਵਿਜ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ।

Verse 28

ब्रह्मरेतः परं साध्वी पालयस्व ममाज्ञया । उत्पद्यते सुतस्ते तु सर्वलोकैकपावनः

ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਪਰਮ ਬੀਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 29

आवयोः सर्वकल्याणं फलिष्यति मनोगतम् । ततः पतिव्रता तस्य आज्ञामागृह्य संभवात्

ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਸਭ ਮੰਗਲ-ਕਾਮਨਾ ਫਲ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਿਧ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 30

पपौ रेतो महाभागा ब्रह्मणः परमात्मनः । आवर्त इव संजज्ञे रौद्रगर्भ इति स्फुरन्

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੇਤ ਪੀ ਗਈ। ਤਦ ਅੰਦਰੋਂ ਘੁੰਮਰ ਵਾਂਗ ਇਕ ਆਵਰਤ ਉੱਠਿਆ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ‘ਰੌਦ੍ਰਗਰਭ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 31

प्रसोढुं नैव शक्ता सा शंतनुं चाब्रवीत्ततः । गर्भं धारयितुं नाथ न शक्नोम्यधुना प्रभो

ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਤਦ ਸ਼ੰਤਨੂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।”

Verse 32

किं करिष्यामि धर्मज्ञ प्राणो मे संचलत्यपि । आज्ञापय महाभाग गर्भं त्यक्ष्यामि यत्र च

ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਡੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਇਹ ਗਰਭ ਕਿੱਥੇ ਤਿਆਗਾਂ?

Verse 33

पत्युराज्ञां समादाय मुक्तो गर्भो युगंधरे । पयस्तेजोमयं शुद्धं सर्वधर्मप्रतिष्ठितम्

ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਗਰਭ ਯੁਗੰਧਰ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਰੂਪ।

Verse 34

तन्मध्ये पुरुषः शुद्धः किरीटी नीलवाससा । रत्नदाम्ना च विद्धांगो दुःप्रेक्ष्यो ज्योतिषां गणः

ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ; ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਜਿਸ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ ਸੀ।

Verse 35

ततो देवगणाः स्वर्गात्पुष्पवर्षमवाकिरन् । प्रसूतः सर्वतीर्थेषु तीर्थराज इति स्मृतः

ਤਦੋਂ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ‘ਤੀਰਥਰਾਜ’—ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

ततो राम इति ख्यातः प्रजातोहं भृगोः कुले । क्षत्रियान्पितृहंतॄंस्तु ससैन्यबलवाहनान्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

हत्वा युद्धगतान्भीतान्पंकैः सर्वैर्युतो ह्यहम् । ब्रह्महत्यासमं घोरं मद्गेहे समुपस्थितम्

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 38

पंकयुक्तं कुठारं मे क्षालितं नैव शुद्ध्यति । ततः खे चाभवद्वाणी राम मद्वचनं कुरु

ਮੇਰਾ ਕੁਹਾੜਾ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਧੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ: “ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।”

Verse 39

यत्र तीर्थे कुठारं ते निर्मलं च भवेदिह । तत्र ते सर्वपापानां जातानां च क्षयो भवेत्

ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਤੇਰਾ ਕੁਠਾਰ ਇੱਥੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

जनानां तत्र सर्वेषां हितार्थं तिष्ठ मानद । चपलं गच्छ तीर्थानि सर्वाणि सुमहांति च

ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ; ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਚੰਚਲ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ—ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਜਾ।

Verse 41

तेषां मध्ये महातीर्थे पर्शुः शुद्धो भवेद्यदि । तं च जानीहि तीर्थेषु मुक्तिदं परिकीर्तितम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੇ ਪਰਸ਼ੂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਣ।

Verse 42

तच्छ्रुत्वा जामदग्न्यस्तु तीर्थानि प्रययौ तदा । गंगां सरस्वतीं शुभ्रां कावेरीं सरयूं तथा

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਤਦ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ—ਗੰਗਾ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਯੂ ਵੱਲ।

Verse 43

गोदावरीं च यमुनां कद्रूं च वसुदां तथा । अन्यां च पुण्यदां रम्यां गौरीं पूर्वां स्थितां शुभाम्

ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਕਦ੍ਰੂ ਅਤੇ ਵਸੁਦਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਰਮਣੀਕ, ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ—ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ੁਭ ਗੌਰੀ।

Verse 44

गच्छतस्तस्य धीरस्य सदागतिसमस्य च । क्षालितः सर्वतीर्थेषु न पुनर्निर्मलोऽभवत्

ਉਹ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਸਦਾ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮੁੜ ਨਿਰਮਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।

Verse 45

ततो गिरिगुहां दुर्गां महारण्यं च पर्वतम् । गिरिकूटं च दुर्लभ्यं ययौ तीर्थमसौ हरिः

ਫਿਰ ਉਹ ਹਰਿ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਿਆ—ਅਪਹੁੰਚ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ-ਦੁਰਗ, ਮਹਾ ਅਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਬਤ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਿਰਿਕੂਟ ਸ਼ਿਖਰ ਵੱਲ।

Verse 46

न च निर्मलतामेति कुठारस्तस्य तेन च । विषादमगमत्तत्र रामः परपुरंजयः

ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੁਹਾੜਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਪਰਪੁਰੰਜਯ ਰਾਮ ਉੱਥੇ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 47

हाहेति विविधं कृत्वा चोपविश्य धरातले । प्रचिंतामगमद्वीरस्तमुवाच पुनस्तथा

“ਹਾਏ, ਹਾਏ!” ਅਨੇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 48

पूर्वस्यां दिशि देवेश तीर्थं चास्ति गुहोदरे । तच्छ्रुत्वा नरशार्दूलो गत्वा कुंडं ददर्श सः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 49

प्रदक्षिणं जलावर्तं शुभ्रं पापहरं शुभम् । तज्जलस्पर्शमात्रेण कुठारः शुद्धतां गतः

ਜਲ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣ ਆਵਰਤ ਸ਼ੁੱਧ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਾਪਹਰ ਹੈ। ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਹਾੜਾ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 50

ततो रामोभिषेकं तु कृतवान्प्रमुदान्वितः । शुद्धात्मनस्त्वपापस्य बुद्धिर्जाता प्रपाविनी

ਤਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ, ਨਿਰਪਾਪ ਲਈ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਪਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 51

स रामः सुचिरं स्थित्वा तीर्थराजं प्रसाद्य तम् । ततस्ततोऽचलात्प्राप्य पुरं वेगसमन्वितः

ਰਾਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਉਸ ਤੀਰਥਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 52

ख्यातं कृत्वा ततश्चोर्व्यां गतोसौ लवणार्णवम् । अयं तीर्थवरः साक्षात्पितामहकृतो भुवि

ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਲਵਣਾਰਣਵ, ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੀਰਥ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 53

सुखदः सर्वतः शुद्धो मुक्तिमार्गप्रदः किल । एवं कामप्रभावं च विद्धि दुर्वारदुःसहम्

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਸਰਵਥਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਣ ਲੈ—ਕਾਮ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਦੁੱਸਹ।

Verse 54

कामाज्जातं वृषं पापं पुण्यं पुण्यप्रयोगतः । स जातश्चैव लौहित्यो विरंचेश्चैव चौरसः

ਕਾਮ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਜਨਮਿਆ; ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਚੌਰਸ—ਸੁਸੰਯਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 55

शंतनो क्षेत्र संजातस्त्वमोघागर्भसंभवः । विरिञ्चिना जितः कामः शांतनोरप्यमत्सरात्

ਹੇ ਸ਼ੰਤਨੁ, ਤੂੰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਮੋਘਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਵਿਰਿਞ੍ਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਤਨੁ ਨੇ ਵੀ ਨਿਰਮਤਸਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਜੈ ਪਾਈ।

Verse 56

तस्याः पतिव्रतात्वाच्च तीर्थात्तीर्थवरो हि सः । एवं यस्तु पठेन्नित्यं पुण्याख्यानमिदं शिवम्

ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੰਨਮਈ ਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਆਖਿਆਨ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

शृणुयाद्वा मुदा पृथ्व्यां मुक्तिमार्गं स गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।