Adhyaya 54

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । अद्रोहकस्य चाख्यातो महिमा लोकदुःसहः । एकतल्पगतां वामां क्षांत्वा सर्वजितोऽभवत्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦ੍ਰੋਹ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਜਗਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਕੋ ਸ਼ਯਿਆ ਤੇ ਆ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਖਿਮਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 2

ज्ञानिनामपिदुःसाध्यं मुनीनां ब्रह्मचारिणां । सुरासुरमनुष्याणां विषमं तत्समं गतः

ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਸਾਧ ਹੈ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਲਈ ਜੋ ਰਾਹ ਵਿਸਮ ਤੇ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਹੀ ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

स्वभावाद्विषमं कामं जेतुं कः पुरुषः क्षमः । अद्रोहकमृते विप्र स एव भवजित्पुमान्

ਕਾਮ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਿਸਮ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਜੋਗਾ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਦ੍ਰੋਹ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਜਿਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 4

संत्यज्य देवराज्यं च लब्ध्वाहं तु पुरा यथा । तमुवाच ततो देवी पापं तं मुनिशापजम्

“ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਰਾਜ੍ਯ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਤੱਕ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ,” ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 5

विदितं सर्वलोके च त्रैलोक्ये सचराचरे । द्विज उवाच । कथं च देवदेवस्य अहल्याहरणं प्रभो

ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ—ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?”

Verse 6

भगांकत्वं च संप्राप सहस्राक्षः सुराधिपः । न गां कोपि भगांकत्वं संप्राप्तस्सुरराट्कथम्

ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ, ਭਗਾਂਕ—ਯੋਨੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਕੋਈ ਗਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਐਸੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ?

Verse 7

दुःश्रुतं सुरवैकल्यं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः । श्रीभगवानुवाच । पुरा स्वांतोद्भवां कन्यां लोकेशश्च महामनाः

ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਮੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਦੁਖਦਾਈ ਵਾਰਤਾ ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰੀ ਧੀ ਰਚੀ।

Verse 8

गौतमाय ददौ धाता लोकपालाग्रतो मुदा । ततस्तु लोकपालानां मन्मथाविष्टचेतसाम्

ਧਾਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਾਮਦੇਵ ਮੰਮਥ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 9

शचीपतेस्तु संमोहो हृदि शल्य इव स्थितः । लोकपालानतिक्रम्य सुवेषा वरवर्णिनी

ਪਰ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਰੂਪਵਤੀ ਨਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ।

Verse 10

द्विजाय रत्नभूतैषा दत्ता किंवा करोम्यहम् । इति संचिंत्य तस्यास्तु वर्तमाने च यौवने

“ਇਹ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਯੌਵਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

पुनश्च मायया दृष्टं रूपं तस्यास्सुशोभनम् । पुनश्चिन्तयमानोऽसौ गौतमाध्यासनं गतः

ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 12

पश्चात्तु तस्य गमनाद्यद्वृत्तं तच्छृणुष्व मे । एकदा गौतमः स्नातुं गतोऽसौ पुष्करं प्रति

ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 13

साध्वी च गृहशौचे च गृहवस्तुनि तत्परा । प्रवृत्ता देववास्तूनां बलिकर्तुं च तत्परा

ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਸੀ—ਘਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 14

इंधनं वह्निकार्यं च नित्यकर्मानुसंचयम् । एतस्मिन्नंतरे शक्रो मुनेस्तस्य महात्मनः

ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਗਨੀ-ਕਰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ।

Verse 15

रूपमास्थाय गात्रेण प्रविवेशोटजं मुदा । पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा श्रद्धया परया सती

ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਪਤਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 16

देवस्थाने च वस्तूनां संचयं कर्तुमुद्यता । ततस्तामब्रवीदार्तो मुनिवेषधरो हरिः

ਦੇਵਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਤਦ ਮুনি ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਰਿ, ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 17

प्रद्युम्नवशगो वामे देहि मे चुंबनादिकम् । एतस्मिन्नंतरे सा च त्रपायुक्ताऽब्रवीद्वचः

“ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਬਨ ਆਦਿਕ ਬਖ਼ਸ਼।” ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 18

देवकार्यादिकं त्यक्त्वा वक्तुं नार्हसि मे प्रभो । सर्वं जानासि धर्मज्ञ पुण्यानां निश्चयं मुने

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਕਾਰਜ ਆਦਿਕ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ ਮুনি, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਵੀ।

Verse 19

अयमर्थो हि वेलायामधुनैव न युज्यते । ततस्तां चारुसर्वांगीं दृष्ट्वा मन्मथपीडितः

“ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੁਣੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਸਰਵਾਂਗੀਣੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

अलं प्रियेन वक्तव्यं हृच्छयो मे प्रजायते । कर्तव्यं चाप्यकर्तव्यं पत्युर्वचनसंमतम्

ਹੁਣ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਸ; ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ—ਕੀ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਯੋਗ।

Verse 21

करोति सततं या च सा च नारी पतिव्रता । लंघयेद्या च तस्याज्ञां सुरते च विशेषतः

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੰਘੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।

Verse 22

पुण्यं तस्या भवेन्नष्टं दुर्गतिं चाधिगच्छति । साब्रवीद्देववस्तूनि संति देवार्थतो मुने

ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਨਿਯਤ।”

Verse 23

नित्यकर्माणि चान्यानि किं वा तेषु विपर्ययः । स चोवाच सतीं तत्र देह्यालिगादिकं मम

“ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਪਰਯਯ ਹੈ?” ਤਦ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ।”

Verse 24

मनसा भयमुत्सृज्य मया दत्तानि तानि च । इत्युक्त्वा तां परिष्वज्य कृतस्तेन मनोरथः

ਮਨ ਤੋਂ ਡਰ ਤਿਆਗ ਕੇ (ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ), “ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे विप्र मुनेर्हृद्या सकल्मषम् । ततो ध्यानं समारभ्याजानाद्वृत्तं शचीपतेः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੁਨੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸਭ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 26

तूर्णमेव द्वारदेशे गत्वा च समुपस्थितः । शक्रो मुनिं तु संलक्ष्य चौतुदेहं विवेश ह

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਖਮ (ਅਦ੍ਰਿਸ਼) ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 27

गच्छतः पृषदंशस्य पद्धतौ प्रचचाल ह । मुनिस्तत्रावदत्तं वै कस्त्वं मार्जाररूपधृत्

ਜਦੋਂ ਪૃਸ਼ਦੰਸ਼ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਗਡੰਡੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?”

Verse 28

भयात्तस्य मुनेरग्रे शक्रः प्रांजलिराश्रितः । मघवंतं पुरो दृष्ट्वा चुकोप मुनिपुंगवः

ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 29

यत्त्वया चेदृशं कर्म भगार्थं छलसाहसम् । कृतं तस्मात्तवांगेषु सहस्रभगमुत्तमम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਯੋਨੀ ਦੇ ਲਾਲਚ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਛਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਧਿੱਠਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਨੀਆਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 30

भवत्विह तु पापिष्ठ लिंगं ते निपतिष्यति । गच्छ मे पुरतो मूढ सुरस्थानं दिवौकसः

ਇੱਥੇ ਹੀ ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅਤਿ ਪਾਪੀ—ਤੇਰਾ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਹੇ ਮੂਰਖ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਾਮ, ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ।

Verse 31

पश्यंति मुनिशार्दूला नराः सिद्धास्सहोरगाः । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो रुदंतीं तां पतिव्रताम्

ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਮੁਨੀ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ—ਮਨੁੱਖ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ (ਫਿਰ) ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 32

पप्रच्छ किमिदानीं ते कर्म दारुणमागतम् । इत्युक्ता वेपमाना सा भीता पतिमुवाच ह

ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜਾ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ-ਫਲ ਆ ਪਿਆ ਹੈ?” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 33

अज्ञानाद्यत्कृतं कर्म क्षंतुमर्हसि वै प्रभो । मुनिरुवाच । परेणाभिगतासि त्वममेध्या पापचारिणी

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।” ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਪਰਾਏ ਨਾਲ ਭੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈਂ।”

Verse 34

अस्थिचर्मसमाविष्टा निर्मांसा नखवर्जिता । चिरं स्थास्यसि चैकापि त्वां पश्यंतु जनाः स्त्रियः

ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਢੱਕੀ, ਮਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀ—ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕੱਲੀ ਖੜੀ ਰਹੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਣ।

Verse 35

दुःखिता तमुवाचेदं शापस्यांतो विधीयताम् । इत्युक्ते करुणाविष्टो मन्युनापि परिप्लुतः

ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 36

जगाद गौतमो वाक्यं रामो दाशरथिर्यदा । वनमभ्यागतो विष्णुः सीतालक्ष्मणसंयुतः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਹੇ ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ—ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 37

दृष्ट्वा त्वां दुःखितां शुष्कां निर्देहां पथिसंस्थितां । गदिष्यति च वै रामो वसिष्ठस्याग्रतो हसन्

ਤੈਨੂੰ ਦੁਖੀ, ਸੁੱਕੀ-ਸੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ-ਰਹਿਤ, ਰਾਹ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇਗਾ।

Verse 38

किमियं शुष्करूपा च प्रतिमास्थिमयी शवा । न दृष्टं मे पुरा ब्रह्मन्रूपं लोकविपर्ययम्

ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਸੁੱਕੇ-ਸੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਲਾਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਹੱਡੀ-ਮੂਰਤੀ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਐਸਾ ਰੂਪ—ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਉਲਟਾ ਪਲਟਾ।

Verse 39

ततो रामं महाभागं विष्णुं मानुषविग्रहम् । यद्वृत्तमासीत्पूर्वं तद्वसिष्ठः कथयिष्यति

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਮ—ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਨਗੇ।

Verse 40

वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो वक्ष्यति धर्मवित् । अस्या दोषो न चैवास्ति दोषोयं पाकशासने

ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ-ਵਿਦ ਰਾਮ ਬੋਲੇਗਾ: “ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੋਸ਼ ਤਾਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਹੈ।”

Verse 41

एवमुक्ते तु रामेण त्यक्त्वा रूपं जुगुप्सितं । दिव्यं रूपं समास्थाय मद्गृहं चागमिष्यसि

ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਘਿਨੌਣਾ ਰੂਪ ਤਿਆਗੇਂਗੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਆਵੇਂਗੀ।

Verse 42

शप्त्वा तु गौतमस्तां हि तपस्तप्तुं गतो वनम् । ततोत्यंतं शुष्करूपा तथैव पथि संस्थिता

ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੱਕੀ-ਸੜੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 43

रामस्य वचनादेव गौतमं पुनरागता । गौतमोपि तया सार्द्धमद्यैवं दिवि तिष्ठति

ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਗੌਤਮ ਕੋਲ ਆ ਗਈ; ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 44

इंद्रोपि त्रपयायुक्तः स्थितश्चांतर्जले चिरम् । स्थित्वा चांतर्जले देवीमस्तौदिंद्राक्षिसंज्ञिताम्

ਇੰਦਰ ਵੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 45

सुप्रसन्ना ततो देवी स्तोत्रेण परितोषिता । गत्वोवाच ततः सा च वरोस्मत्तो विगृह्यताम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ; ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲਵੋ।”

Verse 46

ततो देवीमुवाचेदं शक्रः परपुरंजयः । त्वत्प्रसादाच्च मे देवि वैरूप्यं मुनिशापजम्

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਪਰਪੁਰੰਜਯ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ, ਜੋ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 48

किंतु बुद्धिं सृजाम्यद्य येन लोकैर्न लक्ष्यते

ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਰਚਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਸੇ ਹੀ ਨਾ।

Verse 49

योनिमध्यगतं दृष्टि सहस्रं ते भविष्यति । सहस्राक्ष इति ख्यातस्सुरराज्यं करिष्यसि

ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਰੀਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ‘ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵ-ਰਾਜ੍ਯ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 50

मेषांडं तव शिश्नं च भविष्यति च मद्वरात् । इत्युक्त्वा सा जगन्माता तत्रैवांतरधीयत

“ਮੇਰੇ ਵਰ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਲਿੰਗ ਮੇਢੇ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 51

शक्रो देववरैः पूज्यो ह्यद्यापि दिवि वर्तते । इंद्रस्यैतादृशी कामादवस्था द्विजसत्तम

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਅੱਜ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਮਨਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਐਸੀ ਹੀ ਦਸ਼ਾ ਲਿਆਈ।

Verse 54

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे अहल्याहरणंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਅਹਲਿਆਹਰਣ’ ਨਾਮਕ ਚੌਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।