Adhyaya 53

Verse 1

द्विज उवाच । तुलाधारस्य चरितं प्रभावमतुलं प्रभो । वक्तुमर्हस्यशेषेण यदि मय्यस्त्यनुग्रहः

ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ; ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ।

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । सत्यभावादलोभाच्च दद्याद्यो वै त्वमत्सरात् । नित्यं यज्ञशतं तस्य सुनिष्पन्नं सुदक्षिणम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਸਦਾ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ।

Verse 3

सत्येनोदयते सूरो वाति वातस्तथैव च । न लंघयेत्समुद्रस्तु वेलां कूर्मो धरां तथा

ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਤਟ-ਰੇਖਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ, ਅਤੇ ਕੂੜਮ (ਕੱਛੂਆ) ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 4

सत्येन लोकास्तिष्ठंति सर्वे च वसुधाधराः । सत्याद्भ्रष्टोथ यः सत्वोप्यधोवासी भवेद्ध्रुवम्

ਸੱਚ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਭੀ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਧੋਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 5

सत्यवाचिरतोथस्तु सत्यकार्यरतः सदा । सशरीरेण स्वर्लोकमागत्याच्युततां व्रजेत्

ਪਰ ਜੋ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤਤਾ—ਅਡੋਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

सत्येन मुनयः सर्वे मां च गत्वा स्थिरं गताः । सत्याद्युधिष्ठिरो राजा सशरीरो दिवं गतः

ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਡੋਲ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਭੀ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 7

सर्वशत्रुगणं जित्वा लोको धर्मेण पालितः । अकरोच्च मखं शुद्धं राजसूयं सुदुर्लभम्

ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ-ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

चतुरशीतिसहस्राणि ब्राह्मणानां च नित्यशः । भोजयेद्रुक्मपात्रेषु राजोपकरणेषु च

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 9

भोजयित्वोपकरणांस्तेभ्यो दत्वा विसर्जयेत् । यदभीष्टं द्विजातीनामतोन्यद्दापयेद्धनम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਦਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਧਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 10

अदरिद्रं ततो ज्ञात्वा द्विजव्यूहं परित्यजेत् । तथैव स्नातकानां तु सहस्राणि तु षोडश । नित्यं संभोजयेद्राजा सत्येनैव विमत्सरः

ਫਿਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠ ਵਜੋਂ ਆਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਜਥੇ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ—ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ—ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 11

अतिष्ठंत गृहे पूर्वं चिरं तस्य जिगीषया । जितं तेन जगत्सर्वं प्राणानुग्रहकारणात्

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 12

सत्येन चासुरो राजा बलिरिंद्रो भविष्यति । पातालस्थस्य तस्यैव भूयस्तिष्ठामि वेश्मनि

ਆਪਣੀ ਸਤਿਆਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੁਰ-ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਬਣੇਗਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ-ਵਾਸੀ ਉਸੇ ਬਲੀ ਦੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 13

निरंतरं च तिष्ठामि स्वांते पुण्यैककर्मणः । यद्वा पुरा मया बद्धो दैत्ययोनेर्विमोक्षणात्

ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਪੁੰਨ-ਕਰਮੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ਧਰਮਮਈ ਹਨ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੈਤ੍ਯ-ਵੰਸ਼ਜ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਸੀ।

Verse 14

तलं चैवामरत्वं हि शक्रत्वं प्रददाम्यहम् । हरिश्चंद्रो नृपस्सत्यात्सवाहनपरिच्छदः

“ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਤਲ-ਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ। ਸਤਿਆਤਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 15

स्वशरीरेण शुद्धेन सत्यलोके प्रतिष्ठितः । राजानो बहवश्चान्ये ये च सिद्धा महर्षयः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਹਨ—ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ।

Verse 16

ज्ञानिनो यतयश्चैव सर्वे सत्येऽच्युताऽभवन् । तस्मात्सत्यरतो लोके संसारोद्धरणक्षमः

ਜਾਣਨਹਾਰ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਸਭ ਸਤਿਆਤਾ ਨਾਲ ਅਚਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਤ੍ਯ-ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 17

तुलाधारो महात्मा वै सत्यवाक्ये प्रतिष्ठितः । लोके तत्सदृशो नास्ति सत्यवाक्यस्य कारणात्

ਤੁਲਾਧਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

अश्वमेधसहस्रेण सत्यं तु तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤਰਾਜੂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯ ਹੀ ਭਾਰੀ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 19

सर्वं सत्याद्भवेत्साध्यं सत्यो हि दुरतिक्रमः । सत्यवाक्येन सा धेनुर्बहुला स्वर्गगामिनी

ਸਭ ਕੁਝ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਬਚਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਧੇਨੁ ਬਹੁਲਾ ਸਵਰਗਗਾਮਿਨੀ ਬਣੀ।

Verse 20

सर्वं राष्ट्रं समाधाय पुनरावृत्तिदुर्लभा । तथायं सर्वदा साक्षी मृषा नास्ति कदाचन

ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਮੁੜ ਮਿਲਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

Verse 21

बह्वर्घमल्पमर्घं च क्रयविक्रयणे सुधीः । सत्यवाक्यं प्रशस्तं च विशेषात्साक्षिणो भवेत्

ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਮੁੱਲ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟ—ਸੁਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

साक्षिणः सत्यमुक्त्वा च अक्षयं स्वर्गमाययुः । वावदूकः सभां प्राप्य सत्यं वदति वाक्पतिः

ਸੱਚ ਬੋਲ ਕੇ ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਵਾਵਦੂਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਵਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ।

Verse 23

स याति ब्रह्मणो गेहं यज्ञैरन्यैश्च दुर्लभम् । सभायां यो वदेत्सत्यमश्वमेधफलं लभेत्

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

लोभाद्द्वेषान्मृषोक्त्वा च रौरवं नरकं व्रजेत् । सर्वसाक्षी तुलाधारो जनानां शूर एव च

ਲੋਭ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਨਿਆਂ ਦੀ ਤਰਾਜੂ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਹੈ।

Verse 25

विशेषाल्लोभसंत्यागान्नाके निर्जरतां व्रजेत् । कश्चिच्छूद्रो महाभागो न लोभे वर्तते क्वचित्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਭ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਹਾਭਾਗ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 26

वृत्तिश्शाकेन दुःखेन तथा शिलोंछतो भृशम् । जर्जरं वस्त्रयुग्मं च करौ पात्रे च सर्वदा

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਗ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਦਾਣੇ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਫਟੇ ਹੋਏ ਦੋ ਕੱਪੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਭਿਖਿਆ ਦਾ ਪਾਤਰ।

Verse 27

सदापि लाभविरहो न परस्वं गृहीतवान् । तस्य जिज्ञासयैवाहं गृहीत्वा वस्त्रयुग्मकम्

ਸਦਾ ਹੀ ਲਾਭ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਚੁੱਕ ਲਈ।

Verse 28

अवकोटे नदीतीरे स्थितस्संस्थाप्य सादरम् । स दृष्ट्वा वस्त्रयुग्मं तन्न लोभे कुरते मनः

ਅਵਕੋਟਾ ਦੇ ਦਰਿਆ-ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੇਖੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ।

Verse 29

इतरस्य परिज्ञाय तत्क्षांत्या स्वगृहं ययौ । ततो विचिंतयित्वा तु हृदा स्वल्पमिति द्विज

ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖਿਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਹੈ।”

Verse 30

उदुंबरं हेमगर्भं मया तत्रैव पातितम् । किंकरे च नदीतीरे विकोणे जनवर्जिते

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਲਾ ਉਦੁੰਬਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ—ਕਿੰਕਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕ ਸੁੰਨੇ ਮੋੜ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 31

तस्य यातस्य देशे तु दृष्टं तेन तदद्भुतम् । अलं विधानमेतत्तु कृत्रिमं चोपलक्ष्यते

ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਾਂ ਬਣਾਵਟੀ ਜੁਗਤ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 32

ग्रहणे वाधुना चास्य अलोभं नष्टमेव मे । अस्यैव रक्षणे कष्टमहंकारपदं त्विदम्

ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਲੋਭ-ਰਹਿਤਤਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ—ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਦ ਹੈ।

Verse 33

यतो लोभस्ततो लाभो लाभाल्लोभः प्रवर्तते । लोभग्रस्तस्य पुंसश्च शाश्वतो निरयो भवेत्

ਜਿੱਥੇ ਲੋਭ ਹੈ ਉੱਥੇ ਲਾਭ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਲਾਭ ਤੋਂ ਲੋਭ ਫਿਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲੋਭ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਨਰਕ ਹੀ ਭਾਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यदि नो विगुणं वित्तं यदा वेश्मनि तिष्ठति । तदा मे दारपुत्राणामुन्मादो ह्युपपद्यते

ਜਦੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਅਧਰਮੀ ਧਨ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੇਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨਮਾਦ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

उन्मादात्कामसंजात विकारान्मतिविभ्रमः । भ्रमान्मोहोप्यहंकारः क्रोधलोभावतः परं

ਉਨਮਾਦ ਤੋਂ ਕਾਮ-ਜਨਿਤ ਵਿਕਾਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਮ ਤੋਂ ਮੋਹ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 36

एषां प्रचुरभावाच्च तपः क्षयं गमिष्यति । क्षीणे तपसि वर्तंते पंकाश्चित्तप्रमोहकाः

ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕ్షਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਤਪੱਸਿਆ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਕੀਚੜ ਵਰਗੀਆਂ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 37

तैश्च शृंखलयोगैश्च बद्धो नैवोद्धृतिं व्रजेत् । एतद्विमृश्य शूद्रोऽसौ परित्यज्य गृहं गतः

ਉਹੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਘਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 38

स्वस्था देवा मुदा तत्र साधुसाध्विति चाब्रुवन् । निर्ग्रंथिरूपमादाय तस्यांतिक गृहं तथा

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਫਿਰ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਘਰ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 39

गत्वाहं दैवसंवादमवदं भूतवर्तनम् । ततोभ्यासप्रसंगाच्च जनानां च परिप्लवात्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਵਰਤਾਂਤ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 40

तस्य योषा तदागत्य पप्रच्छ दैवकारणम् । ततोहमवदं तस्य यद्वा चेतोगतं द्रुतम्

ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਸੀ।

Verse 41

निभृतोथ निनादस्य कारणं कथितं मया । हृद्गतं पतिना तेद्य विधिना दत्तमज्ञवत्

ਉਸ ਮੰਦ ਨਿਨਾਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਦਾਤ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 42

परित्यक्तं महाभागे पुनर्नास्तीह ते वसु । यावज्जीवति दौर्विध्यं तस्य भोक्ता न संशयः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਧਨ ਤੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਯੋਗ ਦੁਰਭਾਗਾ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 43

गच्छ मातर्गृहं शून्यमलब्धं तत्प्रपृच्छतम् । श्रुत्वा तद्वै शिवं सा च वचनं पत्युरंतिके

“ਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ; ਜੇ ਉਹ ਘਰ ਸੁੰਨ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੀਂ।” ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੋਲੀ।

Verse 44

गत्वा प्रोवाच दुर्वृत्तं तच्छ्रुत्वा विस्मयं गतः । स विचिंत्य तया सार्धमागतोसौ ममांतिकम्

ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤ ਦੱਸ ਆਇਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।

Verse 45

निभृतं मामुवाचेदं क्षपणत्वं च कीर्तय । क्षपणक उवाच । चाक्षुषं चिरसंशुद्धं हेलया तृणवत्कथम्

ਉਸ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਕਸ਼ਪਣਕ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰ।” ਕਸ਼ਪਣਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਲਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਣ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 46

त्वया त्यक्तं यतस्तात नास्ति भाग्यमकंटकम् । ऐश्वर्यमतुलं शौर्यं शीर्यते भावुकं पुनः

ਹੇ ਤਾਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਾਗ੍ਯ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਅਤੁਲ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵੀ, ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

स्वबंधूनां महद्दुःखमाजन्ममरणांतिकम् । द्रक्ष्यसे चात्मना नित्यं मृतानां या गतिर्ध्रुवम्

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿੱਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਅਟੱਲ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖੇਂਗਾ।

Verse 48

तस्मात्तद्गृह्यतां तूर्णं भुंक्ष्व भोग्यमकंटकम् । ऐश्वर्यमतुलं शौर्यं लोकानां विस्मयं वरम्

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ—ਝੱਟ। ਬਿਨਾ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਭੋਗ; ਅਤੁਲ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।

Verse 49

शूद्र उवाच । न मे वित्ते स्पृहा चास्ति धनं संसार वागुरा । तद्विधौ पतितो मर्त्यो न पुनर्मोक्षकं व्रजेत्

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ। ਧਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਾਗੁਰਾ (ਫੰਦਾ) ਹੈ। ਜੋ ਮਰਤਯ ਉਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।”

Verse 50

शृणु वित्तस्य यद्दोषमिहलोके परत्र च । भयं चोराच्च ज्ञातिभ्यो राजभ्यस्तत्करादपि

ਧਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਇਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਗਿਆਂ ਤੋਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 51

सर्वे जिघांसवो मर्त्याः पशुमत्स्यविविष्किराः । तथा धनवतां नित्यं कथमर्थास्सुखावहाः

ਸਾਰੇ ਮਰਤਯ ਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ—ਪਸ਼ੂ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਨਿੱਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 52

प्राणस्यांतकरो ह्यर्थस्साधको दुरितस्य च । कालादीनां प्रियं गेहं निदानं दुर्गतेः परम्

ਧਨ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਲ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 53

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे शूद्रस्यालोभाख्यानं नाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੀ ਅਲੋਭਤਾ ਦੀ ਕਥਾ” ਨਾਮਕ ਤਿਰਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

धनेन तु विहीनस्य पुत्रदारोज्झितस्य च । कथं मित्रं कथं धर्मं दीनानां जन्मनः कथं

ਜੋ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਕਿਵੇਂ, ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ? ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਹੀ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਦਾ?

Verse 55

सत्वादिक्रतुकार्यं च पुष्करिण्युपकारकं । दानं नाकस्य सोपानं निःस्वस्य च न सिद्ध्यति

ਦਾਨ ਸਤ੍ਵ ਆਦਿ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੋਪਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਨਿਹਸਵ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 56

व्रतकार्यस्य रक्षा च धर्मादिश्रवणं भृशम् । पितृयज्ञादितीर्थं च निर्वित्तस्य न सिद्ध्यति

ਧਨ-ਹੀਨ ਲਈ ਨ ਵ੍ਰਤ-ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਵਣ; ਨ ਪਿਤ੍ਰਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 57

तथा रोगप्रतीकारः पथ्यमौषधसंचयं । रक्षणं विग्रहश्चैव शत्रूणां विजयो ध्रुवम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਪਥ੍ਯ ਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 58

स्त्रीणां च जन्मना वार्ता वसुयोगेन लभ्यते । भूतभव्यप्रवृत्तानां सुकृतं दुष्कृतं च यत्

ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 59

तस्माद्बहुधनं यस्य तस्य भोग्यं यदृच्छया । स्वर्गं वितरणादेव लप्स्यसे ह्यचिरादितः

ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਕਰੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਪਏ; ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 60

शूद्र उवाच । अकामाच्च व्रतं सर्वमक्रोधात्तीर्थसेवनम् । दया जप्यसमा शुद्धं संतोषो धनमेव च

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਰਕਾਮਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਇਆ ਜਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਧਨ ਹੈ।”

Verse 61

अहिंसा परमा सिद्धिः शिलोंछवृत्तिरुत्तमा । शाकाहारः सुधातुल्य उपवासः परंतप

ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਲੋਂਛ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ—ਹੇ ਵੈਰੀ-ਤਾਪਕ—ਸਰਵੋਤਮ ਤਪ ਹੈ।

Verse 62

संतोषो मे महाभोग्यं महादानं वराटकम् । मातृवत्परदाराश्च परद्रव्याणि लोष्ठवत्

ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੋਗ ਹੈ; ਕੌੜੀ-ਸ਼ੰਖ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਹਾਦਾਨ ਹੈ। ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 63

परदारा भुजंगाभाः सर्वयज्ञ इदं मम । तस्मादेनं न गृह्णामि सत्यं सत्यं गुणाकर

ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।

Verse 64

प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरं । इत्युक्ते तु नरश्रेष्ठ पुष्पवर्षं पपात ह

“ਕੀਚੜ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 65

मूर्ध्रिदेशे तनौ तस्य सर्वदेवेरितं द्विज । देवदुंदुभयो नेदुर्नृत्यंत्यप्सरसां गणाः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ—ਦੇਵ-ਨਗਾਰੇ ਗੂੰਜੇ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ।

Verse 66

जगुर्गंधर्वपतयो विमानं चापतद्दिवः । ऊचुर्देवगणास्तत्र विमानमिदमारुह

ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।”

Verse 67

सत्यलोकं समासाद्य भुंक्ष्व भोग्यं महेंद्रवत् । संख्या तेनापि वर्तेत भोग्यकालस्य धार्मिक

ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਵਾਂਗ ਭੋਗਣਯੋਗ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ। ਹੇ ਧਾਰਮਿਕ! ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਉਹ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 68

इत्युक्तेषु च देवेषु शूद्रो वचनमब्रवीत् । कथं निर्ग्रंथकस्यास्य ज्ञानं चेष्टास्य भाषणम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਨਿਰਗ੍ਰੰਥ (ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ/ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਗਿਆਨ, ਐਸੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਤੇ ਐਸੀ ਬਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?”

Verse 69

किं वा हरिहरौ ब्रह्मा किं वा शक्रो बृहस्पतिः । किं वा मच्छलनादेव साक्षाद्धर्म इहागतः

ਕੀ ਇਹ ਹਰਿ-ਹਰ (ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਸ਼ਿਵ) ਹਨ? ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ? ਜਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਮੇਤ? ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਛਲਾਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ?

Verse 70

इत्युक्ते क्षपणश्चासौ स्मितो वचनमब्रवीत् । विज्ञातुं चैव वो धर्ममहं विष्णुरिहागतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ—ਵਿਸ਼ਣੁ—ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 71

विमानेन दिवं गच्छ सकुटुंबो महामुने । मत्प्रसादाच्च युष्माकं सदैव नवयौवनम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਯੌਵਨਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

Verse 72

भविष्यति महाप्राज्ञ भाग्यानंत्यं प्रलप्स्यथ । दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यवस्त्रोपशोभिताः

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਭਾਗ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇਂਗਾ—ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ।

Verse 73

गतास्ते सहसा नाकं सर्वैर्बंधुजनैर्वृताः । एवं द्विजवरश्रेष्ठ लोभत्यागाद्ययुर्दिवम्

ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਵਰ, ਲੋਭ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 74

तुलाधारस्तथाधीमान्सत्यधर्म प्रतिष्ठितः । ये न जानाति तद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्

ਤੁਲਾਧਾਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੀ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸੀ; ਪਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 75

तुलाधारसमो नास्ति सुरलोके प्रतिष्ठितः । तस्मात्त्वमपि भूदेव समं गत्वा दिवं व्रज

ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭੂਦੇਵ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।

Verse 76

य इदं शृणुयान्मर्त्यः सर्वधर्मप्रतिष्ठितः । जन्मजन्मार्जितं पापं तत्क्षणात्तस्य नश्यति

ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

सकृत्पठनमात्रेण सर्वयज्ञफलं लभेत् । लोकानां पुरतो विप्र देवानामर्च्यतां व्रजेत्

ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।