Adhyaya 51

Verse 1

नरोत्तम उवाच । त्रिदशानां च देवानामन्येषां जगदीश्वरः । प्रभुः कर्ता च हर्त्ता च गोप्ता भर्त्ता पिता प्रसूः

ਨਰੋੱਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਮੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਰਵਾਧਿਕਾਰੀ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਰੱਖਿਆਕ ਅਤੇ ਪਾਲਕ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

Verse 2

अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते । किंतु कौतूहलं मेऽस्ति पिपासा वा क्षुधापि वा

ਹੇ ਵਿਸ਼ṇੁ, ਸਾਡੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕੌਤੂਹਲ ਹੈ—ਕੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਵੀ ਹੈ?

Verse 3

कृतं पृच्छति येनैव वक्तव्यं तत्प्रियेण हि । अतीतं चैव जानाति कथं नाथ पतिव्रता

ਉਹ ਉਸੇ ਕਰਤੂਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਨਾਥ, ਫਿਰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲੇ?

Verse 4

किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हस्यशेषतः । भगवानुवाच । कथितं मे पुरा वत्स पुनः कौतूहलं द्विज

“ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਤਸ, ਤੂੰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੁੜ ਕੌਤੂਹਲ ਜਾਗ ਉਠਿਆ ਹੈ।”

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता

ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनां । धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਰਾਧਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ। ਜੋ ਨਾਰੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪੂਜਨੀਯ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 7

तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति । मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना

ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਸੰਕੋਚ ਜਾਂ ਹਿਚਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਮੱਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ, ਹੇ ਤਾਤ, ਇਕ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਨਗਰੀ ਸੀ।

Verse 8

तस्यां च ब्रह्मजातीया सेव्या नाम्नी पतिव्रता । तस्या धवोऽभवत्कुष्ठी पूर्वकर्मविरोधतः

ਉਸ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤ ਦੀ ਸੇਵਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੀ। ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਫਲ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

गलद्व्रणास्य पत्युश्च नित्यं चर्यापरायणा । यद्यन्मनोरथं तस्य शक्त्या सा कुरुते भृशम्

ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਘਾਵ ਰਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਪਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਨਿੱਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ।

Verse 10

अर्चयेद्देववन्नित्यं स्नेहं कुर्यादमत्सरा । कदाचित्पथि गच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਰੱਖੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ਿਆ ਤੁਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 11

दृष्ट्वाऽतीवाभवन्मोहान्मन्मथाविष्टचेतनः । निश्श्वस्य सुतरां दीर्घं ततस्तु विमनाऽभवत्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਮਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

श्रुत्वा गृहाद्विनिःसृत्य साध्वी पप्रच्छ तं पतिं । उन्मनास्त्वं कथं नाथ निःश्वासस्ते कथं विभो

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਧਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਬੇਚੈਨ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਨਾ ਸਾਹ ਕਿਉਂ ਭਰਦੇ ਹੋ?”

Verse 13

ब्रूहि मे यच्च कर्तव्यमकर्तव्यं च यत्प्रियम् । दयितं ते करिष्यामि त्वमेको मे गुरुः प्रियः

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਕੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਯਿਤ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯ ਗੁਰੂ ਹੋ।

Verse 14

अभीष्टं वद मे नाथ यथाशक्ति करोम्यहम् । इत्युक्ते तामुवाचेदं वृथा किं भाषसे प्रिये

ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ?

Verse 15

न शक्ता त्वं न चैवाहं मोघं वक्तुं न युज्यते । प्रष्टुं नाधिकरोषीति यथा दीर्घतरोः फलम्

ਨਾ ਤੂੰ ਸਮਰਥ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ; ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਫਲ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 16

भूमौ स्थित्वा तु खर्वात्मा समुद्धर्तुं प्रवांछति । तथा मे रमणी लोभान्मोहाद्यदभिवांछितम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਖੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਕਲਪਿਤ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਬੈਠੀ।

Verse 17

दंपत्योरपि दुःसाध्यमपयानं वदाम्यहम् । पतिव्रतोवाच । ज्ञात्वा तु त्वन्मनोवृत्तं शक्ताहं कार्यसाधने

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਦੰਪਤੀ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਸਾਧ ਹੈ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਾਰਜ-ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹਾਂ।

Verse 18

आदेशं कुरु मे नाथ कर्तव्यं येन केनचित् । यदि ते दुर्लभं कार्यं कर्तुं शक्नोमि यत्नतः

ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਤੱਬ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

तदा मे त्वतिकल्याणं फलिष्यति परे त्विह । इत्युक्ते परमः प्रीतः स्थितो वचनमब्रवीत्

“ਤਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ—ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਓਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 20

पापाभ्यासाच्च पाप्मानं पृच्छतीति विनिश्चयः । पथ्यस्मिन्संप्रगच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

ਨਿਸਚਯ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਮਿਲਿਆ।

Verse 21

सर्वतश्चानवद्यांगीं दृष्ट्वा मे दह्यते मनः । यदि तां त्वत्प्रसादाच्च प्राप्नोमि नवयौवनां

ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂ…

Verse 22

तदा मे सफलं जन्म कुरु साध्वि हितं मम । यदि मां कुष्ठिनं दीनं पूतिगंधं नवव्रणम्

ਹੇ ਸਾਧਵੀ ਨਾਰੀ, ਤਦ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਕਰ—ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋੜ੍ਹੀ, ਦਿਨ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਅਤੇ ਨੌਂ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 23

न गच्छति वरारोहा तदा मे निधनं हितम् । श्रुत्वा तेनेरितं वाक्यं साध्वी वचनमब्रवीत्

“ਜੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ।” ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

यथाशक्ति करिष्यामि स्थिरी भव प्रभोऽधुना । मनसाथ समालोच्य क्षपांते ह्युषसि द्रुतम्

“ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਧੀਰਜ ਧਾਰੋ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ—ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ—ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 25

गोमयं सह शोधन्या गृहीत्वा सा ययौ मुदा । संप्राप्य गणिकागेहं शोधयित्वा च चत्वरम्

ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਝਾੜੂ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਗਣਿਕਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਚੌਕ/ਅੰਗਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

प्रतोलीं वीथिकां चैव गोमयं प्रददौ मुदा । सा तूर्णमागता गेहे जनस्यालोकने भयात्

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਲੇਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਘਰ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ।

Verse 27

एवं क्रमेण सा साध्वी चरति स्म दिनत्रयम् । अथ सा वारमुख्या च चेटिकाश्चेटकानपि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਗਣਿਕਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਮਰਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ—ਅੱਗੇ ਆਈ।

Verse 28

अपृच्छत्कस्य कर्माणि शोभनानि च चत्वरे । मया नोक्तेप्युषः काले कस्य मत्प्रियकारणात्

ਚੌਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?”—ਭਾਵੇਂ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ ਸੀ—(ਸੋਚਦਾ ਕਿ) ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਇਆ।

Verse 29

रुच्यकर्मणि दीप्यंते रथ्या चत्त्वर वीथिकाः । परस्परेण संचिंत्य वारमुख्यां च तेऽब्रुवन्

ਰੁਚਿਕਰ ਉਤਸਵ ਜਦ ਦਿਪਦਿਪਾ ਉਠੇ, ਗਲੀਆਂ, ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਵੀਥੀਆਂ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ। ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਖਿਆ ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 30

अस्माभिर्न कृतं भद्रे कर्म चैतत्प्रमार्जनम् । अथ सा विस्मयं गत्वा संचिंत्य रजनीक्षये

ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਭਦ੍ਰੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।” ਤਦ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 31

तया च दृश्यते सा च तथैव पुनरागता । दृष्ट्वा तां महतीं साध्वीं ब्राह्मणीं च पतिव्रताम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਓਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਾਧਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੂੰ—ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਪਤੀ-ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਅਡੋਲ—ਵੇਖ ਕੇ (ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਦਰ ਜਾਗਿਆ)।

Verse 32

दधार चरणे तस्या हा क्षमस्वेति भाषिणी । आयुर्देहं च संपत्तिर्यशोर्थः कीर्तिरेव च

“ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰੋ,” ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ। (ਸਮਰਪਣ ਵਿਚ) ਉਸ ਨੇ ਆਯੁ, ਦੇਹ ਤੇ ਸੰਪੱਤੀ—ਮਾਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵੀ—ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 33

एतासां मे विनाशाय स्फुरसीव पतिव्रते । यद्यत्प्रार्थयसे साध्वि नित्यं दास्यामि तद्दृढम्

हे पतिव्रता, तुसीं मेरे वैरीआं दे नाश लई अग्ग वांग धख रहे हो। हे नेक नारी, तुसीं जो वी मंगोगे, मैं तूहानूं जरूर देवां-गा, हमेशा लई।

Verse 34

सुवर्णं मणिरत्नं वा चेलं वा यन्मनोरथं । तामुवाच ततः साध्वी न मे चार्थे प्रयोजनम्

चाहे सोना होवे, रत्न होवे जां कपड़े - जो वी तुहाडी इच्छा होवे। तां उस नेक नारी ने जवाब दित्ता, मैनूं इहनां चीजां दी लोड़ नहीं है।

Verse 35

अस्ति कार्यं च ते किञ्चिद्वदामि कुरुषे यदि । तदा मे हृदि संतोषः कृतं सर्वं त्वयाऽधुना

मेरा इक छोटा जिहा कंम है, जे तुसीं ओही करोगे जो मैं कहंदी हां, तां मेरे दिल नूं तसल्ली मिलेगी; इंज लग्गेगा कि तुसीं मेरे लई सब कुछ कर दित्ता है।

Verse 36

गणिकोवाच । सत्यं सत्यं करिष्यामि द्रुतं वद पतिव्रते । कुरु मे रक्षणं मातर्द्रुतं कृत्यं च मे वद

गणिका ने किहा: 'सच्च है, सच्च है - मैं इह जरूर करांगी। हे पतिव्रता, जल्दी दस्सो। हे माता, मेरी रक्षा करो; मैनूं जल्दी दस्सो कि मैनूं की करना चाहीदा है।'

Verse 37

त्रपया निकृतं वाच्यं तस्यामुक्तं वरं प्रियम् । क्षणं विमृश्य सा वेश्या कृत्वा क्षांतिमुवाच च

शर्म दे मारे उस ने संकोच नाल गल्ल कीती, उस नूं ओही शब्द कहे जो प्यारे सन। इक पल सोचन तो बाद, उस गणिका ने धीरज रखदे होए किहा।

Verse 38

कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम् । दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्

ਕੁਸ਼ਠੀ ਦੀ ਬਦਬੂਦਾਰ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਇਹ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗੀ।

Verse 39

पतिव्रतोवाच । आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि । भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁੰਦਰਿ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗੀ। ਜਦ ਉਹ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਸਤਕਾਰ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 40

गणिकोवाच । गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते । पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्

ਗਣਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤੇ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ। ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 41

बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये । एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्

ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ—ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ, ਲਗਾਤਾਰ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात् । स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु

ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ। ਤੇਰਾ ਭਰਤਾ ਆਵੇ; ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।

Verse 43

एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी गतासौ स्वगृहे तथा । पत्यौ निवेदयामास कृत्यं ते फलितं प्रभो

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤੀ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 44

अद्य रात्रौ च तद्गेहं गंतुं ख्यातिं करोति सा । प्रभूताः पतयस्तस्यास्तव कालो न विद्यते

ਅੱਜ ਰਾਤ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਤੀ ਰਹੇ ਹਨ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ।

Verse 45

विप्र उवाच । कथं यास्यामि तद्गेहं मया गंतुं न शक्यते । एतज्ज्ञात्वा कुतः क्षांतिः कृतं कार्यं कथं भवेत्

ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉਸ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ? ਤੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ?”

Verse 46

पतिव्रतोवाच । स्वपृष्ठस्थमहं कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति । सिद्धे ह्यर्थे नयिष्यामि पुनस्ते नैव वर्त्मना

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗੀ—ਪਰ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 47

द्विज उवाच । कल्याणि त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमेष्यति । इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम्

ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਭ ਕਰਤਵ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਹੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਃਸਹ ਹੈ।”

Verse 48

तस्मिंश्च नगरे रम्ये नित्यं च धनिनो गृहे । पौरेश्च प्रचुरं वित्तं हृतं राज्ञा श्रुतं तदा

ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਿੱਤ ਧਨੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 49

श्रुत्वा सर्वान्निशाचारानाहूय नृपती रुषा । जीवितुं यदि वो वांछा चोरं मामद्य दास्यथ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਭ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਚੋਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ।”

Verse 50

गृहीत्वा तु नृपस्याज्ञां यत्तैर्जिघृक्षयाकुलैः । चारैश्चोरो गृहीतस्तैर्बलाच्चैव नृपाज्ञया

ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਫੜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਉਹ ਚਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਚੋਰ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ।

Verse 51

नगरोपांतदेशे च वृक्षमूले घने वने । समाधिस्थोमहातेजामांडव्योमुनिपुंगवः

ਨਗਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠਾਂ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤਪਸਵੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।

Verse 52

व्यातिष्ठद्वह्निसंकाशो योगिनां प्रवरो मुनिः । अंतर्नाडीगतो वायुः किंचिन्न प्रतिभाति च

ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਮੁਨੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਖੜਾ ਸੀ; ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 53

तं ब्रह्मतुल्यं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टा महामुनिम् । चोरोयमद्भुताकारो धूर्तस्तिष्ठति कानने

ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਬੋਲਿਆ: “ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਧੂਰਤ ਖੜਾ ਹੈ।”

Verse 54

एवमुक्त्वा तु तं पापा बबन्धुर्मुनिसत्तमम् । नोक्ताश्च नेक्षितास्तेन पुरुषा अतिदारुणाः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪੁਰਖ ਨਾ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੇ ਗਏ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

Verse 55

ततो राजा उवाचेदं संप्राप्तस्तस्करो मया । उपांते च पथिद्वारे कुरुध्वं घोरदण्डनम्

ਤਦ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਚੋਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਇਸ ਨੂੰ ਘੋਰ ਦੰਡ ਦਿਓ।”

Verse 56

मांडव्यश्च मुनिस्तत्र पथिशूले च कीलितः । पायुदेशे च तैर्दत्तं शूलं यावच्च मस्तकम्

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਕੋਲ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਕੀਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਦਾ-ਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੂਲ ਘੁਸਾ ਕੇ ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 57

व्यथां स च न जानाति शूले विद्धतनुर्यमात् । अन्यैरपि कृतो दण्डः कृतस्तैस्तु मनोहितः

ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਵਿੱਧੇ ਹੋਏ ਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਦੰਡ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे रात्रावंधकारे घनोन्नते । स्वपतिं पृष्ठतः कृत्वा प्रययौ सा पतिव्रता

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਘਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 59

मांडव्यस्य तनौ सङ्गात्कुष्ठिनो गंध आगतः । भग्नः समाधिस्तस्यैवं कुष्ठिसंसर्गतो ध्रुवम्

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ।

Verse 60

मांडव्य उवाच । एवं येनाधुना कृच्छ्रं कारितं गात्रवेदनम् । स एव भस्मतां यातु प्रोदिते च विरोचने

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਕਰਾਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰੋਦਿਤ ਵਿਭਾਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 61

मांडव्येनैवमुक्तस्स पपात धरणीतले । ततः पतिव्रता चाह ब्रध्नो नोदयतु ध्रुवं

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਬਰਧਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾ ਉਗੇ—ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।’

Verse 62

दिनत्रयं गृहं नीत्वा शापाद्वेश्मगता ततः । शयनीये स्थितं रम्ये धृत्वाऽतिष्ठत्पतिव्रता

ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਘਰ ਅੰਦਰ ਗਈ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਕੋਲ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਮ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 63

शप्त्वा तं च मुनिश्रेष्ठो गतो देशमभीष्टकम् । सूरो नोदयते लोके यावच्चैव दिनत्रयम्

ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਦਯ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 64

निखिलं व्यथितं दृष्ट्वा त्रैलोक्यं सचराचरम् । शतक्रतुं पुरस्कृत्य गता देवाः पितामहम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਕੋਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ।

Verse 65

वृत्तं न्यवेदयन्सर्वं पद्मयोनौ दिवौकसः । कारणं च न जानीमस्त्वं तु योग्यं विधेहि नः

ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਦਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸੁਣਾਇਆ। ‘ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਿਰਣੇ ਕਰੋ।’

Verse 66

ब्रह्मोवाच । पतिव्रताया यद्वृत्तं मांडव्यस्य मुनेश्च यत् । यथा नोदयते ब्रध्नो धाता देवेष्ववेदयत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ; ਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਧਨ ਦਾ ਉਦਯ ਫਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।’

Verse 67

ततो देवा विमानैश्च पुरस्कृत्य प्रजापतिम् । गतास्तदंतिकं विप्र तूर्णं सर्वे च भूतलम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 68

तेषां श्रिया विमानानां मुनीनां किरणैस्तथा । शतसूर्यमिवाभाति नान्यत्र च गृहोदरे

ਉਹਨਾਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਸੂਰਜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਣ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਐਸੀ ਜੋਤ ਨ ਦਿਸੀ।

Verse 69

हा हतास्मि कथं सूरो मद्गृहे समुपस्थितः । अदृश्यंत तया देवा विमानैर्हंससन्निभैः

“ਹਾਏ, ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ! ਸੂਰਜ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ?” ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਾ ਹੰਸ-ਸਮਾਨ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਦਿਸ ਪਏ।

Verse 70

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा तामुवाच पतिव्रताम् । अखिलानां च देवानां द्विजानां च गवां तथा

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਓਰੋਂ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 71

यथैव निधनं तेषां कथं ते परिरोचते । मातः क्रोधं त्यजस्वाद्य सूर्यस्योदयनं प्रति

ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਐਸੇ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭਾਵ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਾਤਾ, ਅੱਜ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਵੱਲ ਮਨ ਕਰ।

Verse 72

पतिव्रतोवाच । सर्वलोकानतिक्रम्य पतिरेको गुरुर्मम । अस्य मृत्युर्मुनेश्शापादुदिते च विरोचने

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੀ ਇਕੋ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ ਇਹ ਘਟੇਗਾ।”

Verse 73

तेनैव कारणेनैष मया शप्तो दिवाकरः । न कोपान्न च मोहाच्च लोभात्कामान्न मत्सरात्

ਉਸੇ ਹੀ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ—ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਨਾ ਮੋਹ ਤੋਂ, ਨਾ ਲੋਭ ਤੋਂ, ਨਾ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ, ਨਾ ਈਰਖਾ ਤੋਂ।

Verse 74

ब्रह्मोवाच । एकस्य निधनेनैव त्रैलोक्यस्य हितं भवेत् । ततस्ते चाधिकं पुण्यं मातरेवं भविष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਇਕ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇ ਨਿਧਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਮਾਤਾ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 75

सा चोवाच विधिं तत्र देवानामग्रतः सती । पतिं त्यक्त्वा च मे सत्यं शिवं मे नानुरोचते

ਤਦ ਸਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਮੈਨੂੰ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।”

Verse 76

ब्रह्मोवाच । उदिते च खगे सौम्ये पत्यौ ते भस्मतां गते । स्वस्थेभूते च त्रैलोक्ये करिष्यामि हितं तव

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੋਮਲਿ, ਜਦ ਸ਼ੁਭ ਪੰਛੀ ਉਗ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਭਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਦ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 77

भस्मनः पुरुषो भाव्यः कामदेवसमप्रभः । गुणैः सर्वैर्युतो भर्ता रतिवत्त्वं च सर्वदा

ਉਸ ਭਸਮ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ—ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਯੋਗ੍ਯ ਭਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 78

यथापूज्यो हरिर्दैवैर्यथा लक्ष्मीश्च पूजिता । तथैव दंपती स्वर्गे तस्मान्मद्वचनं कुरु

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਭੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਜੋੜਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਮੰਨ।

Verse 79

पतिव्रतोवाच । पत्युर्मे निधने ब्रह्मन्विधवा लोकनिंदिता । कांस्तु लोकान्गमिष्यामि भग्ना चारामलीमसा

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਪਤੀ ਦੇ ਨਿਧਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ। ਇਸ ਆਚਰਨ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਤੇ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ?”

Verse 80

ब्रह्मोवाच । अतस्ते नास्ति दोषो वै न मृतस्ते धवोऽधुना । अस्माकं वचनेनैव कुष्ठी मन्मथतां व्रजेत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਬਚਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕੋੜ੍ਹੀ ਮੰਮਥ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 81

वदत्येवंविधौ सा च विमृश्य क्षणमेव च । बाढमुक्तवती सा च ततस्सूर्योदयोऽभवत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ।” ਤਦੋਂ ਸੂਰਜੋਦਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

अभवद्भस्मरूपोऽसौ मुनिशापप्रपीडितः । भस्मनो मध्यतो जातो द्विजो मन्मथपीडितः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਭਸਮ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਭਸਮ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕਾਮ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਸੀ।

Verse 83

दृष्ट्वा विस्मयपमापन्नाः सर्वे ते पुरवासिनः । मुदिता देवसंघाश्च जनः स्वस्थतरोऽभवत्

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਨਗਰ ਦੇ ਸਭ ਵਸਨੀਕ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਦੇਵ-ਸਭਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 84

विमानेनार्कवर्णेन स्वर्लोकादागतेन च । पतिना सह सा साध्वी सुरैः सार्द्धं गता दिवम्

ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 85

एवं पतिव्रता यस्माच्छुभा चैव तु मत्समा । तेन वृत्तं च जानाति भूतं भव्यं प्रवर्तनम्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਐਸੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 86

य इदं श्रावयेल्लोके पुण्याख्यानमनुत्तमम् । तस्य पापं क्षयं याति जन्मजन्मकृतं च यत्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਨੁੱਤਮ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਧਰਮ-ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 87

अक्षयं लभते स्वर्गं विबुधैः संप्रयुज्यते । ब्राह्मणो लभते वेदं जन्मजन्मसु बाडव

ਉਹ ਅਕਸ਼ਯ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬਾੜਵ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 88

सकृच्छृणोति यः पूतो दुष्कृतौघाद्विमुच्यते । सुरालयमवाप्नोति स्वर्गाद्भ्रष्टो धनी भवेत्

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਨਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।