Adhyaya 25

Verse 1

भीष्म उवाच । उपवासेष्वशक्तस्य तदेव फलमिच्छतः । अनभ्यासेन रोगाद्वा किमिष्टं व्रतमुच्यताम्

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ ਪਰ ਉਹੀ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਰੋਗ ਕਾਰਨ—ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਇੱਛਿਤ ਵ੍ਰਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । उपवासेष्वशक्तानां नक्तं भोजनमिष्यते । यस्मिन्व्रते तदप्यत्र श्रूयतां वै व्रतं महत्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 3

आदित्यशयनं नाम यथावच्छंकरार्चनम् । येषु नक्षत्रयोगेषु पुराणज्ञाः प्रचक्षते

‘ਆਦਿਤ੍ਯ-ਸ਼ਯਨ’ ਨਾਮਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਜਾ—ਪੁਰਾਣ-ਵੇਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 4

यदा हस्तेन सप्तम्यामादित्यस्य दिनं भवेत् । सूर्यस्य चापि संक्रांतिस्तिथिस्सा सार्वकामिकी

ਜਦੋਂ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਮੇਤ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਥੀ ‘ਸਾਰਵਕਾਮਿਕੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 5

उमामहेश्वरस्यार्चामर्चयेत्सूर्यनामभिः । सूर्यार्चां शिवलिगं च उभयं पूजयेद्यतः

ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 6

उमापते रवेश्चापि न भेदः क्वचिदिष्यते । यस्मात्तस्मान्नृपश्रेष्ठ गृहे भानुं समर्चयेत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਵਿਚ ਕਦੇ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਾਨੁ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

हस्तेन सूर्याय नमोस्तुपादावर्काय चित्रासु च गुल्फदेशं । स्वातीषु जंघे पुरुषोत्तमाय धात्रे विशाखासु च जानुदेशम्

ਹਸਤ ਨਾਲ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਗਿੱਟੇ ਦੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ; ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਘਾਂ ਦੀ; ਉੱਥੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ।

Verse 8

तथानुराधासु नमोभि पूज्यमुरुद्द्वयं चैव सहस्रभानोः । ज्येष्ठास्वनंगाय नमोस्तु गुह्यमिन्द्रा यभीमाय कटिं च मूले

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਰਾਧਾ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਦੇਵਤਾ ਗੁਹ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਭੀਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਮਰ ਤੇ ਮੂਲ (ਆਧਾਰ) ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 9

पूर्वोत्तराषाढयुगे च नाभिं त्वष्ट्रे नमः सप्ततुरंगमाय । तीक्ष्णांशवे श्रवणे चाथ कुक्षिं पृष्ठं धनिष्ठासु विकर्तनाय

ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਸ਼ਾਢਾ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ—ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਨ, ਫਿਰ ਉਦਰ; ਅਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ—ਤੀਖੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰਤਨ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 10

वक्षस्थलं ध्वांतविनाशनाय जलाधिपर्क्षे प्रतिपूजनीयम् । पूर्वोत्तरा भाद्रपदद्वये च बाहूत्तमश्चंडकराय पूज्यौ

ਛਾਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅੰਧਕਾਰ-ਵਿਨਾਸ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਲਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਤਿਥੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਡਕਰ (ਤੀਖੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ) ਲਈ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।

Verse 11

साम्नामधीशाय करद्वयं च संपूजनीयं नृप रेवतीषु । नखानि पूज्यानि तथाश्विनीषु नमोस्तु सप्ताश्वधुरंधराय

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਮਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵਿੱਚ ਨਖਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 12

कठोरधाम्ने भरणीषु कंठं दिवाकरायेत्यभिपूजनीयम् । ग्रीवाग्निपर्क्षे धरसंपुटे तु संपूजयेद्भारत रोहिणीषु

ਭਰਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਰੂਪ ਕਂਠ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਵਾਗ્નਿ-ਪਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰ-ਸੰਪੁਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰੋਹਿਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।

Verse 13

मृगेर्चनीया रसना पुरारे रौद्रे तु दंता हरये नमस्ते । नमः सवित्रे इति शंकरस्य नासाभि पूज्या च पुनर्वसौ च

ਹੇ ਪੁਰਾਰਿ (ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਨਾਸਕ), ਮ੍ਰਿਗ ਵਿੱਚ ਜੀਭ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਰੌਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਦੀ—ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। “ਨਮಃ ਸਵਿਤ੍ਰੇ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨਾਸਿਕਾ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸੇ ਹੀ।

Verse 14

ललाटमंभोरुहवल्लभाय पुष्येलकान्वेदशरीरधारिणे । सार्पे च मौलिविबुधप्रियाय मघासु कर्णाविति पूजनीयौ

ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਪ੍ਰਿਯ (ਲਕਸ਼ਮੀ/ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ) ਲਲਾਟ ਦੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਟਿ-ਭਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਪ੍ਰਿਯ ਮੌਲੀ (ਸਿਰ) ਦੀ, ਅਤੇ ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਂ (ਕੰਨ) ਦੀ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ।

Verse 15

पूर्वासु गोब्राह्मणनंदनाय नेत्राणि संपूज्यतमानि शंभोः । अथोत्तराफाल्गुनि भे भ्रुवौ च विश्वेश्वरायेति च पूजनीये

ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢ਼ਾ ਵਿੱਚ, ‘ਗੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨੰਦਨ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉੱਤਰਾਫਾਲਗੁਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ।

Verse 16

नमोस्तु पाशांकुशपद्मशूल कपालसर्पेन्दुधनुर्धराय । गयासुरानङ्गपुरांधकादि विनाशमूलाय नमः शिवाय

ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼, ਪਦਮ, ਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ, ਸਰਪ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਯਾਸੁਰ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਅਨੰਗਪੁਰ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 17

इत्यादिकांगानि च पूजयित्वा विश्वेश्वरायेति शिरोभिपूज्यम् । अत्रापि भोक्तव्यमतैलमन्नममांसमक्षारमभुक्तशेषम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੀਤ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇਲ ਰਹਿਤ, ਮਾਸ ਰਹਿਤ, ਖਾਰ/ਅਤਿ ਨਮਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਚਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

इत्येवं नृप नक्तानि कृत्वा दद्यात्पुनर्वसौ । शालेयतंडुलप्रस्थमौदुंबरमथो घृतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ, ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਲੀ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਦੁੰਬਰ (ਗੂਲਰ) ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਘੀ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 19

संस्थाप्य पात्रे विप्राय सहिरण्यं निवेदयेत् । सप्तमे वस्त्रयुग्मं तु पारणे त्वधिकं भवेत्

ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਪਾਰਣੇ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ।

Verse 20

चतुर्दशे तु संप्राप्ते पारणे भारतादिके । ब्राह्मणं भोजयेद्भक्त्या गुडक्षीरघृतादिभिः

ਜਦ ਚੌਦਵਾਂ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਭਾਰਤ ਆਦਿਕ ਰੀਤ ਸਮੇਤ ਪਾਰਣੇ ਵੇਲੇ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੁੜ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 21

कृत्वा च कांचनं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम् । शुद्धमष्टांगुलं तच्च पद्मरागदलान्वितम्

ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਤੇ ਕੇਸਰ-ਮੱਧ ਵਾਲਾ ਸੁੱਧ ਕਾਂਚਨ ਦਾ ਕਮਲ ਬਣਾਵੇ, ਜੋ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਕਮਲ ਪਦਮਰਾਗ (ਮਾਣਿਕ) ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 22

शय्यां सुलक्षणां कृत्वा विरुद्धग्रंथिवर्जिताम् । सोपधानवितानां च स्वास्तरावरणाश्रयाम्

ਗੁਣਵੱਤੀ ਸ਼ਯਿਆ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਜੋ ਗੰਢਾਂ-ਉਭਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਤਕੀਆਂ ਅਤੇ ਛੱਤਰੀ-ਵਿਤਾਨ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਢੱਕਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।

Verse 23

पादुकोपानहच्छत्र चामरासनदर्पणैः । भूपणैरपिसंयुक्तां फलवस्त्रानुलेपनैः

ਪਾਦੁਕਾ ਤੇ ਜੁੱਤੇ, ਛਤਰ, ਚਾਮਰ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਦਰਪਣਾਂ ਸਮੇਤ; ਰਾਜਸੀ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਫਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ (ਲੇਪ/ਇਤਰ) ਆਦਿ ਨਾਲ।

Verse 24

तस्यां विधाय तत्पद्ममलंकृत्य गुणान्विताम् । कपिलां वस्त्रसंयुक्तामतिशीलां पयस्विनीम्

ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਲ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ—ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਅਤਿ-ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 25

रौप्यखुरां हेमशृंगीं सवत्सां कांस्यदोहनाम् । दद्यान्मंत्रेण तां धेनुं पूर्वाह्णं नातिलंघयेत्

ਉਚਿਤ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਧੇਨੁ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ, ਸਿੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਨਾਲ ਬੱਛੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਹਨ ਲੰਘਣ ਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 26

यथैवादित्य शयनमशून्यं तव सर्वदा । कांत्या धृत्या श्रिया पुष्ट्या तथा मे संतु वृद्धयः

ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜਦੇਵ), ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ ਘਾਟ ਨਾ ਪੈਣ—ਕਾਂਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ।

Verse 27

यथा न देवाः श्रेयांसं त्वदन्यमनघं विदुः । तथा मामुद्धराशेष दुःखसंसारसागरात्

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਧਾਰ ਲੈ।

Verse 28

ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च विसर्जयेत् । शय्यां गवादि तत्सर्वं द्विजस्य भवनं नयेत्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲਵੇ। ਤਦ ਸ਼ਯਿਆ, ਗਾਂ ਆਦਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇ।

Verse 29

नैतद्विशीलाय न दांभिकाय प्रकाशनीयं व्रतमिंदुमौलेः । गोविप्रदेवर्षिविकर्मयोगिनां यश्चापि निंदामधिकां विधत्ते

ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕੁਕਰਮੀ ਜਾਂ ਦੰਭੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਮਕਰਮ-ਯੋਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 30

भक्ताय दांताय च गुह्यमेतदाख्येयमानंदकरं शिवञ्च । इदं महापातकिनां नराणां अघक्षयं वेदविदो वदंति

ਇਹ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਦਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ; ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ-ਵਿਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਪਾਤਕੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

न बंधुपुत्रैर्न धनैर्वियुक्तः पत्नीभिरानंदकरः सुराणां । नाभ्येति रोगं न च दुःखमोहं या चापि नारी कुरुतेथ भक्त्या

ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬੰਧੂਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਨਾਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 32

इदं वसिष्ठेन पुरार्जुनेन कृतं कुबेरेण पुरंदरेण । यत्कीर्तनादप्यखिलानि नाशमायांति पापानि न संशयोत्र

ਇਹ ਕੀਰਤਨ/ਸਤੁਤੀ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਪੁਰਾਰਜੁਨ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਰਚੀ; ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 33

इति पठति शृणोति वा य इत्थं रविशयनं पुरुहूतवल्लभः स्यात् । अपि नरकगतान्पितॄनशेषानपि दिवमानयतीह यः करोति

ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ‘ਰਵੀ-ਸ਼ਯਨ’ ਵਿਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਏ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

अश्वत्थं च वटं चैवोदुंबरं वृक्षमेव च । नंदीशं जंबुवृक्षं च बिल्वं प्राहुर्महर्षयः

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਅਸ਼ਵਤ्थ (ਪੀਪਲ), ਵਟ (ਬਰਗਦ), ਉਦੁੰਬਰ, ਨੰਦੀਸ਼, ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਬਿਲਵ।

Verse 35

मार्गशीर्षादिमासाभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यामथ क्रमात् । एकैकं दंतधवनं वृक्षेष्वेतेषु कारयेत्

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦੰਤਧਾਵਨ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 36

दद्यात्समाप्ते दध्यन्नं वितानध्वजचामरम् । द्विजानामुदकुंभांश्च पंचरत्नसमन्वितान्

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਦਹੀਂ-ਭਾਤ, ਛਤਰੀ (ਵਿਤਾਨ), ਧਵਜ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 37

न वित्तशाठ्यं कुर्वीत कुर्वन्दोषानवाप्नुयात्

ਧਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ (ਪਾਪ) ਲੱਗਦੇ ਹਨ।