Adhyaya 12

Verse 1

भीष्म उवाच । सोमवंशः कथं जातः कथयात्र विशारद । तद्वंशे केतुराजानो बभूवुः कीर्तिवर्द्धनाः

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਧੁਜਾਧਾਰੀ ਰਾਜੇ ਉੱਠੇ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ?”

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । आदिष्टो ब्रह्मणा पूर्वमत्रिः सर्गविधौ पुरा । अनंतरं नाम तपः सृष्ट्यर्थं तप्तवान्विभुः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ‘ਅਨੰਤਰਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।”

Verse 3

यदानंदकरं ब्रह्म भगवन्क्लेशनाशनं । ब्रह्मरुद्रेन्द्रसूर्याणामभ्यंतरमतींद्रियं

ਉਹ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮ—ਭਗਵਾਨ, ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਯ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 4

शान्तिं कृत्वात्ममनसा तदत्रिः संयमे स्थितः । माहात्म्यं तपसो वापि परमानंदकारकं

ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ; ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 5

यस्माद्वंशपतिः सार्द्धं समये तदधिष्ठितः । तं दृष्ट्वाचष्ट सोमेन तस्मात्सोमोभवद्विभुः

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਮ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ‘ਸੋਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 6

अथ सुस्राव नेत्राभ्यां जलं तत्रात्रिसंभवम् । द्योतयद्विश्वमखिलं ज्योत्स्नया सचराचरम्

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰੀ-ਜਨਿਤ ਜਲ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸਮ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

तद्दिशो जगृहुस्तत्र स्त्रीरूपेणासहृच्छयाः । गर्भो भूत्वोदरे तासां स्थितः सोप्यत्रिसंभवः

ਉਥੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਬਿਨਾ ਹੀ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਭ੍ਰੂਣ ਬਣ ਕੇ ਉਹ—ਅਤ੍ਰੀ-ਜਨਿਤ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 8

आशाश्च मुमुचुर्गर्भमशक्ता धारणे ततः । समादायाथ तं गर्भमेकीकृत्य चतुर्मुखः

ਫਿਰ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ ਛੱਡ ਬੈਠੀਆਂ। ਤਦ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਕਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਰੂਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

युवानमकरोद्ब्रह्मा सर्वायुधधरं नरम् । स्यंदनेथ सहस्तेन वेदशक्तिमये प्रभुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਯੁਵਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਵੇਦ-ਸ਼ਕਤੀ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 10

आरोप्य लोकमनयदात्मीयं स पितामहः । ततो ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तं ह्यस्मत्स्वामीभवत्वयम्

ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣੋ।”

Verse 11

ऋषिभिर्देवगंधर्वैरप्सरोभिस्तथैव च । स्तूयमानस्य तस्याभूदधिकं महदंतरम्

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ।

Verse 12

तेजोवितानादभवद्भुवि दिव्यौषधीगणः । तद्दीप्तिरधिका तस्माद्रात्रौ भवति सर्वदा

ਤੇਜ ਦੇ ਵਿਤਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਧਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 13

तेनौषधीशः सोमोभूद्द्विजेष्वपि हि गण्यते । वेदधामा रसश्चायं यदिदं मंडलं शुभम्

ਇਸ ਲਈ ਸੋਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਲ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਰਸ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 14

कार्त्तवीर्यस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य सः । न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यंति पार्थिवाः

ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕਾਰ্ত्तਵੀਰ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕਾਰ্ত्तਵੀਰ੍ਯ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।”

Verse 15

रूपलावण्यसंयुक्तास्तस्मै कन्याः सुवर्चसः । ततः शक्तिसहस्राणां सहस्राणि दशैव तु

ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਕੁਆਰੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ/ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

Verse 16

तपश्चकार शीतांशुर्विष्णुध्यानैकतत्परः । ततस्तुष्टश्च भगवांस्तस्मै नारायणो हरिः

ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿਆ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 17

वरं वृणीष्व चोवाच परमात्मा जनार्दनः । ततो वव्रे वरं सोमः शक्रलोके यजाम्यहम्

ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਤਦ ਸੋਮ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਚੁਣਿਆ: “ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰਲੋਕ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਂ।”

Verse 18

प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवंतु मम मंदिरे । राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्या ये चतुर्विधाः

“ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ। ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਗਣ ਮੇਰੇ ਇੱਥੇ ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ।”

Verse 19

रक्षपालः सुरोस्माकमास्तां शूलधरो हरः । तथेत्युक्तः समाजह्रे राजसूयं तु विष्णुना

“ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆਪਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੋਵੇ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਜਾਇਆ।

Verse 20

होतात्रिर्भृगुरध्वर्युरुद्गाता च चतुर्मुखः । ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम्

ਅਤ੍ਰਿ ਹੋਤਾ ਬਣਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਧਵਰ੍ਯੁ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਦਗਾਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਆਪ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਸ਼ਟਾ (ਸਾਕਸ਼ੀ) ਬਣੇ।

Verse 21

सदस्याः सर्वदेवास्तु राजसूयविधिः स्मृतः । वसवोध्वर्यवस्तद्वद्विश्वेदेवास्तथैव च

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਇਸ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਦੱਸ-ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਾਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੁ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादिता । सोमः प्राप्याथदुष्प्राप्यमैश्वर्यं सृष्टिसत्कृतं

ਉਸ ਨੇ ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ-ਦੁਰਲਭ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸੀ।

Verse 23

सप्तलोकैकनाथत्वं प्राप्तस्स्वतपसा तदा । कदाचिदुद्यानगतामपश्यदनेकपुष्पाभरणोपशोभाम्

ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਏਕਛਤ੍ਰ ਨਾਥਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਗਈ ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 24

बृहन्नितंबस्तनभारखेदां पुष्पावभंगेप्यतिदुर्बलांगीं । भार्यां च तां देवगुरोरनंगबाणाभिरामायत चारुनेत्रां

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਭਰੇ ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥਕੀ ਹੋਈ, ਐਨੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਿ ਫੁੱਲ ਦੀ ਝੜਤ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਸਕੇ; ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮੋਹਿਤ, ਲੰਬੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 25

तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ । सापि स्मरार्ता सहते न रेमे तद्रूपकांत्याहृतमानसैव

ਕਾਮ-ਪੀੜਤ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਕਾਮ-ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ; ਨਾ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਰੁਕੀ—ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 26

चिरं विहृत्याथ जगाम तारां विधुर्गृहीत्वा स्वगृहं ततोपि । न तृप्तिरासीत्स्वगृहेपि तस्य तारानुरक्तस्य सुखागमेषु

ਚਿਰ ਸਮਾਂ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਉਹ ਤਾਰਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਅਨੁਰਕਤ ਸੀ।

Verse 27

बृहस्पतिस्तद्विरहाग्निदग्धस्तद्ध्याननिष्ठैकमना बभूव । शशाक शापं न च दातुमस्मै न मंत्रशस्त्राग्निविषैरनेकैः

ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ—ਨਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਨਾ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ।

Verse 28

तस्यापकर्तुं विविधैरुपायैर्नैवाभिचारैरपि वागधीशः । स याचयामास ततस्तु देवं सोमं स्वभार्यार्थमनंगतप्तः

ਵਿਭਿੰਨ ਉਪਾਅਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਭਿਚਾਰ-ਟੋਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਵਾਗਧੀਸ਼ ਕਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਦੇਵ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

स याच्यमानोपि ददौ न भार्यां बृहस्पतेः कामवशेन मोहितः । महेश्वरेणाथ चतुर्मुखेन साध्यैर्मरुद्भिः सह लोकपालैः

ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਾਮਵਸ਼ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਚੰਦਰਮਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਹਠ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ, ਸਾਧਿਆਂ, ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।

Verse 30

ददौ यदा तां न कथंचिदिंदुस्तदा शिवः क्रोधपरो बभूव । यो वामदेवप्रथितः पृथिव्यामनेकरुद्रार्चितपादपद्मः

ਜਦੋਂ ਇੰਦੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠੇ—ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਅਨੇਕ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

ततः सशिष्यो गिरिशः पिनाकी बृहस्पतेः स्नेहवशानुबद्धः । धनुर्गृहीत्वाजगवं पुरारिर्जगाम भूतेश्वरसिद्धजुष्टः

ਤਦੋਂ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਜਗਵ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 32

युद्धाय सोमेन विशेषदीप्तस्तृतीयनेत्रानलभीमवक्त्रः । सहैव जग्मुश्च गणेश्वराणां विंशाधिका षष्टिरथोग्रमूर्तिः

ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ, ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਚਲ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਂ ਦੇ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੀ ਵੀਹ ਵੱਧ (ਅੱਸੀ) ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਆਪ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 33

यक्षेश्वराणां सगणैरनेकैर्युतोन्वगात्स्यंदनसंस्थितानां । वेतालयक्षोरगकिन्नराणां पद्मेन चैकेन तथार्बुदानाम्

ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਯਕਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਵੇਤਾਲ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਕਿੰਨਰ—ਇਹ ਸਭ, ਅਤੇ ਇਕ ‘ਪਦਮ’ ਨਾਮਕ ਦਲ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਰਬੁਦਾਂ ਜਿਤਨੀ ਭੀੜ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 34

लक्षैस्त्रिभिर्द्वा दशभी रथानां सोमोप्यगात्तत्र विवृद्धमन्युः । शनैश्चरांगारकवृद्धतेजा नक्षत्रदैत्यासुरसैन्ययुक्तः

ਸੋਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਬੱਤੀ ਲੱਖ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਸਮੇਤ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਹੋਏ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 35

जग्मुर्भयं सप्त तथैव लोका धरावनद्वीपसमुद्रगर्भाः । ससोममेवाभ्यगमत्पिनाकी गृहीतदीप्तास्त्रविशालवह्निः

ਤਦੋਂ ਸੱਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਯ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਧਰਤੀ, ਵਣ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਸਮੇਤ। ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਦਿਪਤ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਮ ਵੱਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 36

अथाभवद्भीषण भीम सोम सैन्यद्वयस्याथ महाहवोसौ । अशेषसत्वक्षयकृत्प्रवृद्धस्तीक्ष्णप्रधानो ज्वलनैकरूपः

ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰ-ਸਮ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਹਵ ਉਠਿਆ; ਜੋ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੀਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇਕੋ ਜਵਾਲਾ-ਰੂਪ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ।

Verse 37

शस्त्रैरथान्योन्यमशेषसैन्यं द्वयोर्जगामक्षयमुग्रतीक्ष्णैः । पतंति शस्त्राणि तथोज्वलानि स्वर्भूमिपातालमलं दहंति

ਫਿਰ ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਰੇਜ਼ਰ-ਵਾਂਗ ਤੀਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹ ਸੈਨਾ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਲਾਮਈ ਹਥਿਆਰ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 38

रुद्रः क्रोधाद्ब्रह्मशिरो मुमोच सोमोपि सोमास्त्रममोघवीर्यं । तयोर्निपातेन समुद्रभूम्योरथांतरिक्षस्य च भीतिरासीत्

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹ્મਸ਼ਿਰਸ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਅਮੋਘ ਵੀਰਯ ਵਾਲਾ ਸੋਮਾਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹਾਰਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੱਕ ਵਿਚ ਭੀ ਭੈ ਉਠਿਆ।

Verse 39

तदा सुयुद्धं जगतां क्षयाय प्रवृद्धमालोक्य पितामहोपि । ततः प्रविश्याथ कथंचिदेव निवारयामास सुरैः सहैव

ਤਦ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਵਧਦੀ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਸੁਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

अकारणं किं क्षयकृज्जनानां सोम त्वयापीदमकार्यकार्यं । यस्मात्परस्त्रीहरणाय सोम त्वया कृतं युद्धमतीव भीमम्

ਹੇ ਸੋਮ! ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਤੂਤ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਸੋਮ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਹਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛੇੜਿਆ।

Verse 41

पापग्रहस्त्वं भविता जनेषु पापोस्यलं वह्निमुखाशिनां त्वं । भार्यामिमामर्पय वाक्पतेस्त्वं प्रमाणयन्नेव मदीय वाचम्

ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪਾਪ-ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਅਗਨਿਮੁਖ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਨੀ ਵਾਕਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ।

Verse 42

तथेति चोवाच हिमांशुमाली युद्धादपाक्रामदतः प्रशांतः । बृहस्पतिस्तामथ गृह्य तारां हृष्टो जगाम स्वगृहं च रुद्रः

“ਤਥਾਸਤੁ,” ਚੰਦ੍ਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 43

पुलस्त्य उवाच । ततः संवत्सरस्यांते द्वादशादित्यसन्निभः । दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 44

तारोदरविनिष्क्रान्तः कुमारस्सूर्यसन्निभः । सर्वार्थशास्त्रविद्विद्वान्हस्तिशास्त्रप्रवर्त्तकः

ਤਾਰਾ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰ ਨਿਕਲਿਆ—ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਉਹ ਸਭ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਬਣਿਆ।

Verse 45

नामयद्राजपुत्रोयं विश्रुतो राजवैद्यकः । राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद्राजपुत्रो बुधः स्मृतः

ਇਹ ਰਾਜਪੁਤਰ, ਜੋ ਰਾਜਵੈਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ‘ਰਾਜਪੁਤਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੁਧ ਨੂੰ ‘ਰਾਜਪੁਤਰ’ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

जनानां तु स तेजांसि सर्वाण्येवाक्षिपद्बली । ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर्देवा देवर्षिभिः सह

ਪਰ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਹੀ ਖਿੱਚ ਲਏ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 47

बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा । पप्रच्छुस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः

ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਤਕਰਮ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮਿਆ?”

Verse 48

ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा । पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयंती वरांगना

ਤਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।

Verse 49

सोमस्येति चिरादाह ततो गृह्णाद्विधुः सुतं । बुध इत्यकरोन्नाम प्रादाद्राज्यं च भूतले

ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੋਮ ਦਾ ਹੈ।” ਤਦ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁਧ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਭੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 50

अभिषेकं ततः कृत्वा प्रदानमकरोद्विभुः । ग्रहमध्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिर्युतः

ਫਿਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਪਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 51

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਲੋਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਨੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

अश्वमेधशतंसाग्रमकरोद्यस्स्वतेजसा । पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਕਰਵਾਏ। ਉਹ ‘ਪੁਰੂਰਵਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ।

Verse 53

हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य पितामहं । लोकैश्वर्यमगाद्राजन्सप्तद्वीपपतिस्तदा

ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਲੋਕੈਸ਼ਵਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਦ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ।

Verse 54

केशिप्रभृतयो दैत्यास्तद्भृत्यत्वं समागताः । उर्वशी यस्य पत्नीत्वमगमद्रूपमोहिता

ਕੇਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦੈਤ੍ਯ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ।

Verse 55

सप्तद्वीपावसुमती सशैलवनकानना । धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा

ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਧਰਤੀ—ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਸਰਵਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 56

चामरग्रहणाकीर्तिः स्वयं चैवांगवाहिका । ब्रह्मप्रसादाद्देवेंद्रो ददावर्द्धासनं तदा

ਚੌਰੀ (ਚਾਮਰ) ਫੜਨ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਅੰਗ-ਸੇਵਿਕਾ (ਨਿੱਜੀ ਦਾਸੀ) ਬਣ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਦ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਆਸਨ, ਮਾਨ-ਸਥਾਨ, ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 57

धर्मार्थकामान्धर्मेण समवेतोभ्यपालयत् । धर्मार्थकामास्तं द्रष्टुमाजग्मुः कौतुकान्विताः

ਧਰਮ ਨਾਲ ਏਕਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ—ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆ ਗਏ।

Verse 58

जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम् । भक्त्या चक्रे ततस्तेषामर्घ्यपाद्यादिकं ततः

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀਏ?” ਤਦ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਸਤਕਾਰ-ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 59

आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषणम् । निवेश्याथाकरोत्पूजामीषद्धर्मेधिकां पुनः

ਤਿੰਨ ਆਸਨ ਲਿਆ ਕੇ—ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁਵਰਨ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ—ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ।

Verse 60

जग्मतुस्तौ च कामार्थावतिकोपं नृपं प्रति । अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि

ਫਿਰ ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਏ ਜੋ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੀ। ਅਰਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।”

Verse 61

कामोप्याह तवोन्मादो भविता गंधमादने । कुमारवनमाश्रित्य वियोगाच्चोर्वशीभवात्

ਕਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: “ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਉਨਮਾਦ ਛਾ ਜਾਵੇਗਾ; ‘ਕੁਮਾਰਵਨ’ ਨਾਮਕ ਉਪਵਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਇਹ ਉਨਮਾਦ ਉੱਠੇਗਾ।”

Verse 62

धर्मोप्याह चिरायुस्त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि । संततिस्तव राजेंद्र यावदाचंद्रतारकम्

ਧਰਮ ਨੇ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੇਗਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 63

शतशो वृद्धिमायाति न नाशं भुवि यास्यति । षष्टिं वर्षाणि चोन्माद ऊर्वशीकामसंभवः

ਇਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਉਨਮਾਦ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।

Verse 64

अचिरादेव भार्यापि वशमेष्यति चाप्सराः । इत्युक्त्वांतर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदान्वभूत्

“ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ—ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ—ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੀਆਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤਦੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 65

अहन्यहनि देवेंद्रं द्रष्टुं याति पुरूरवाः । कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणांबरचारिणा

ਹਰ ਦਿਨ ਪੁਰੂਰਵਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 66

सार्धं शक्रेण सोऽपश्यन्नीयमानामथांबरे । केशिना दानवेंद्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੇਸ਼ੀਨ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 67

तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपातनैः । पुरा शक्रोपि समरे येन वज्री विनिर्जितः

ਵਿਭਿੰਨ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਹੀ ਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 68

मित्रत्वमगमत्तेन प्रादादिंद्राय चोर्वशीं । ततःप्रभृति मित्रत्वमगमत्पाकशासनः

ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਧਾਰ ਲਈ।

Verse 69

सर्वलोकेतिशयितं पुरूरवसमेव तम् । प्राह वज्री तु संतुष्टो नीयतामियमेव च

ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਪੁਰੂਰਵਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੀ: “ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ; ਹਾਂ, ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 70

सा पुरूरवसः प्रीत्यै चागायच्चरितं महत् । लक्ष्मीस्वयंवरंनाम भरतेन प्रवर्तितम्

ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵੀ ਗਾਈ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸਵਯੰਵਰ” ਸੀ—ਜੋ ਭਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 71

मेनकां चोर्वशीं रंभां नृत्यध्वमिति चादिशत् । ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮੇਨਕਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ—“ਨਾਚੋ!” ਤਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 72

सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यंती कामपीडिता । विस्मृताभिनयं सर्वं यत्पुरातनचोदितम्

ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਚਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤਪਦੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖਾਏ ਸਾਰੇ ਅਭਿਨਯ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਭੁੱਲ ਗਈ।

Verse 73

शशाप भरतः क्रोधाद्वियोगात्तस्य भूतले । पंचपंचाशदब्दानि लताभूता भविष्यसि

ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ (ਉਸ ਨੂੰ) ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਪਚਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਲਤਾ—ਬੇਲ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗੀ।”

Verse 74

ततस्तमुर्वशी गत्वा भर्त्तारमकरोच्चिरं । शापानुभवनांते च उर्वशी बुधसूनुना

ਫਿਰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉਸ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਈ।

Verse 75

अजीजनत्सुतानष्टौ नामतस्तान्निबोध मे । आयुर्दृढायुर्वश्यायुर्बलायुर्धृतिमान्वसुः

ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ: ਆਯੁ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਯੁ, ਵਸ਼੍ਯਾਯੁ, ਬਲਾਯੁ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਵਸੁ।

Verse 76

दिव्यजायुः शतायुश्च सर्वे दिव्यबलौजसः । आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा तथैव च

ਦਿਵ੍ਯਜਾਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਯੁ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼, ਤਥਾ ਵ੍ਰਿੱਧਸ਼ਰਮਾ ਵੀ।

Verse 77

रजिर्दंडो विशाखश्च वीराः पंचमहारथाः । रजेः पुत्रशतं जज्ञे राजेया इति विश्रुतं

ਰਜਿ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖ—ਵੀਰ, ਪੰਜ ਮਹਾਰਥੀ ਸਮਾਨ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਜਿ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ “ਰਾਜੇਯਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 78

रजिराराधयामास नारायणमकल्मषं । तपसा तोषितो विष्णुर्वरं प्रादान्महीपतेः

ਰਜਿ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 79

देवासुरमनुष्याणामभूत्स विजयी तदा । अथ देवासुरं युद्धमभूद्वर्षशतत्रयम्

ਤਦ ਉਹ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਜੇਤੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 80

प्रह्लादशक्रयोर्भीमं न कश्चिद्विजयी तयोः । ततो देवासुरैः पृष्टः पृथग्देवश्चतुर्मुखः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੇਤੂ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 81

अनयोर्विजयी कः स्याद्रजिर्यत्रेति सोब्रवीत् । जयाय प्रार्थितो राजा सहायस्त्वं भवस्व नः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿੱਤੂ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?” ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣੋ।”

Verse 82

दैत्यैः प्राह यदि स्वामी वो भवामि ततस्त्वलम् । नासुरैः प्रतिपन्नं तत्प्रतिपन्नं सुरैस्तदा

ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।” ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 83

स्वामी भव त्वमस्माकं बलनाशय विद्विषः । ततो विनाशिताः सर्वे ये वध्या वज्रपाणिनः

“ਸਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣੋ; ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਸ ਕਰੋ।” ਤਦ ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 84

पुत्रत्वमगमत्तुष्टस्तस्येंद्रः कर्मणा ततः । दत्त्वेंद्राय पुरा राज्यं जगाम तपसे रजिः

ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ-ਪੁਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਰਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 85

रजिपुत्रैस्तदाछिन्नं बलादिंद्रस्य वैयदा । यज्ञभागश्च राज्यं च तपोबलगुणान्वितैः

ਜਦੋਂ ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਤਪੋਬਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਛੀਨ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਹਥਿਆ ਲਏ।

Verse 86

राज्यभ्रष्टस्ततः शक्रो रजिपुत्रनिपीडितः । प्राह वाचस्पतिं दीनः पीडितोऽस्मि रजेः सुतैः

ਤਦ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਵਾਚਸਪਤੀ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ—ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਤੜਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 87

न यज्ञभागो राज्यं मे पीडितस्य बृहस्पते । राज्यलाभाय मे यत्नं विधत्स्व धिषणाधिप

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਪੀੜਿਤ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ। ਹੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਰਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁੜ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 88

ततो बृहस्पतिः शक्रमकरोद्बलदर्पितम् । ग्रहशांतिविधानेन पौष्टिकेन च कर्मणा

ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਬਲ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਦਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 89

गत्वाथ मोहयामास रजिपुत्रान्बृहस्पतिः । जिनधर्मं समास्थाय वेदबाह्यं स धर्मवित्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਜਿਨ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।

Verse 90

वेदत्रयीपरिभ्रष्टांश्चकार धिषणाधिपः । वेदबाह्यान्परिज्ञाय हेतुवादसमन्वितान्

ਧਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਤ੍ਰਯੀ ਤੋਂ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਤੁਵਾਦ—ਤਰਕ-ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਮਤ—ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 91

जघान शक्रो वज्रेण सर्वान्धर्मबहिष्कृतान् । नहुषस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रान्सप्तैव धार्मिकान्

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਮਾਰੇ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 92

यतिर्ययातिश्शर्यातिरुत्तरः पर एव च । अयतिर्वियतिश्चैव सप्तैते वंशवर्द्धनाः

ਯਤਿ, ਯਯਾਤਿ, ਸ਼ਰਿਆਤਿ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਯਤਿ ਤੇ ਵਿਯਤਿ—ਇਹ ਸੱਤ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 93

यतिः कुमारभावेपि योगी वैखानसोभवत् । ययातिरकरोद्राज्यं धर्मैकशरणः सदा

ਯਤਿ ਨੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੈਖਾਨਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 94

शर्मिष्ठा तस्य भार्याभूद्दुहिता वृषपर्वणः । भार्गवस्यात्मजा चैव देवयानी च सुव्रता

ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਣ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਵੀ, ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਸਤਗੁਣੀ ਨਾਰੀ ਸੀ।

Verse 95

ययातेः पंचदायादास्तान्प्रवक्ष्यामि नामतः । देवयानी यदुं पुत्रं तुर्वसुं चाप्यजीजनत्

ਯਯਾਤਿ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰਸਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਹਾਂਗਾ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 96

तथा द्रुह्यमणं पूरुं शर्मिष्ठाजनयत्सुतान् । यदुः पूरूश्च भरतस्ते वै वंशविवर्द्धनाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਦ੍ਰੁਹ੍ਯਮਣ, ਪੂਰੁ, ਯਦੁ, ਪੂਰੂ ਅਤੇ ਭਰਤ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।

Verse 97

पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोसि पार्थिव । यदोस्तु यादवा जाता यत्र तौ बलकेशवौ

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਪੂਰੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਯਦੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਾਦਵ ਉਪਜੇ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 98

भारावतारणार्थाय पांडवानां हिताय च । यदोः पुत्रा बभूवुश्च पंच देवसुतोपमाः

ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੀ, ਯਦੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਣਮੇ—ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮਾਨ।

Verse 99

सहस्रजित्तथा ज्येष्ठः क्रोष्टा नीलोञ्जिको रघुः । सहस्रजितो दायादः शतजिन्नाम पार्थिवः

ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ; ਤਥਾ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਾ, ਨੀਲੋੰਜਿਕ ਅਤੇ ਰਘੁ। ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਤਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

Verse 100

शतजितश्च दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । हैहयश्च हयश्चैव तथा तालहयश्च यः

ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਤਿੰਨੇ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ—ਹੈਹਯ, ਹਯ ਅਤੇ ਤਾਲਹਯ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਵੀ।

Verse 101

हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः । धर्मनेत्रस्य कुंतिस्तु संहतस्तस्य चात्मजः

ਹੈਹਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਹਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 102

संहतस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः । आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रसेनः प्रतापवान्

ਸੰਹਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਹੋਇਆ।

Verse 103

वाराणस्यामभूद्राजा कथितः पूर्वमेव हि । भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्दमो नाम धार्मिकः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮੀ ਦੁર્દਮ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ।

Verse 104

दुर्दमस्य सुतो भीमो धनको नाम वीर्यवान् । धनकस्य सुता ह्यासन्चत्वारो लोकविश्रुताः

ਦੁર્દਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਨਕ ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਧਨਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 105

कृताग्निः कृतवीर्यश्च कृतधर्मा तथैव च । कृतौजाश्च चतुर्थोभूत्कृतवीर्याच्च सोर्जुनः

ਕ੍ਰਿਤਾਗ੍ਨਿ, ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ, ਕ੍ਰਿਤਧਰ੍ਮਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ ਤੋਂ ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਜਨਮਿਆ।

Verse 106

जातो बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः । वर्षायुतं तपस्तेपे दुश्चरं पृथिवीपतिः

ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਬਣਿਆ। ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 107

दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्योत्रिसंभवम् । तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पुरुषोत्तमः

ਅਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕਾਰ্তਵੀਰ੍ਯ ਨੇ ਦੱਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੱਤ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 108

पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे राजसत्तमः । अधर्मं ध्यायमानस्य भीतिश्चापि निवारणम्

ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੀਤੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰ ਵੀ ਲਿਆ।

Verse 109

युद्धेन पृथिवीं जित्वा धर्मेणावाप्य वै बलम् । संग्रामे वर्तमानस्य वधश्चैवाधिकाद्भवेत्

ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਜੋ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵਧ ਹੋਰ ਵੀ ਅਤਿ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

एतेनेयं वसुमती सप्तद्वीपा सपत्तना । सप्तोदधि परिक्षिप्ता क्षात्रेण विधिना जिता

ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਸੁਮਤੀ ਨੂੰ—ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ—ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 111

जज्ञे बाहुसहस्रं च इच्छतस्तस्य धीमतः । सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यासन्भूरिदक्षिणाः

ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਯਜ्ञ ਬਹੁਤ ਦੱਖਿਣਾ (ਪੁਰੋਹਿਤ-ਦਾਨ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।

Verse 112

सर्वे कांचनयूपास्ते सर्वे कांचनवेदिकाः । सर्वे देवैश्च संप्राप्ता विमानस्थैरलंकृतैः

ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਯੂਪ ਕਾਂਚਨ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਵੇਦਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਭ ਯਜ्ञਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 113

गंधर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवापि सेविताः । यस्य यज्ञे जगौ गाथा गंधंर्वो नारदस्तथा

ਉਹ ਸਦਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗਾਥਾ ਗਾਈ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 115

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च । सप्तद्वीपाननुचरन्वेगेन पवनोपमः

ਯਜ्ञਾਂ, ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ—ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਹ ਪਵਨ ਸਮਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 116

पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां च नराधिपः । सप्तद्वीपपृथिव्याश्च चक्रवर्ती बभूव ह

ਪਚਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 117

स एव पशुपालोभूत्क्षेत्रपालः स एव हि । स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनोभवत्

ਉਹੀ ਇਕ ਗੋਪਾਲ ਬਣਿਆ; ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਖੇਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਵਰਖਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਜਨ੍ਯ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 118

योसौ बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा । भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः

ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸੂਰਜ।

Verse 119

एष नाम मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः । एष वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले भजेत वै

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਦੀਪਤਿ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਹ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 120

क्रीडते स्वसुखा ये विप्रतिस्रोतो महीपतिः । ललनाः क्रीडता तेन प्रतिबद्धोर्मिमालिनी

ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹੀਪਤਿ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਲਲਨਾਵਾਂ ਵੀ ਰਮਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 121

ऊर्मिभ्रुकुटिमाला सा शंकिताभ्येति नर्मदा । एष एव मनोर्वंशे त्ववगाहेन्महार्णवम्

ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਸੰਕੋਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਵੇਗਾ।

Verse 122

करेणोद्धृत्य वेगं तु कामिनीप्रीणनेन तु । तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਲਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਕਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 123

भवंति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः । तदूरुक्षोभचकिता अमृतोत्पादशंकिताः

ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰ ਲੁਕੇ ਰਹੇ, ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ; ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਖਲਬਲੀ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 124

नता निश्चलमूर्द्धानो भवंति च महोरगाः । एष धन्वी च चिक्षेप रावणं प्रति सायकान्

ਮਹਾਨਾਗ ਨਤ ਹੋ ਗਏ, ਮੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਕਰ ਕੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।

Verse 125

एष धन्वी धनुर्गृह्य उत्सिक्तं पंचभिः शरैः । लंकेशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

ਉਹ ਮਹਾਧਨੁਧਾਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਬਲ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 126

निर्जित्य बद्ध्वा त्वानीय माहिष्मत्याम्बबंध तम् । ततो गतोहं तस्याग्रे अर्जुनं संप्रसादयन्

ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 127

मुमोच राजन्पौत्रं मे सख्यं कृत्वा च पार्थिवः । तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰੇਸ਼ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੌਤਰੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ-ਬਾਹੂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧਨੁਸ਼-ਡੋਰੀ ਤਣ ਕੇ ਘੰਘਰੂ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 128

युगांताग्नेः प्रवृत्तस्य यथा ज्यातलनिःस्वनः । अहो बलं विधेर्वीर्यं भार्गवः स यदाच्छिनत्

ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਧਨੁਸ਼-ਡੋਰੀ ਦੀ ਟਣਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਾਦ ਗੂੰਜਿਆ। ਅਹੋ! ਵਿਧੀ ਦਾ ਬਲ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ—ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 129

मृधे सहस्रं बाहूनां हेमतालवनं यथा । यं वसिष्ठस्तु संक्रुद्धो ह्यर्जुनं शप्तवान्विभुः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹੂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾੜ-ਵਨ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਹੀ ਅਰਜੁਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 130

यस्माद्वनं प्रदग्धं ते विश्रुतं मम हैहय । तस्मात्ते दुष्कृतं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति

ਹੇ ਹੈਹਯ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਉਸ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 131

छित्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली । तपस्वी ब्राह्मणस्त्वां वै वधिष्यति स भार्गवः

ਤੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹੂ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਬਲੀ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਭਾਰਗਵ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।

Verse 132

तस्य रामोथ हंतासीन्मुनिशापेन धीमतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पंच तत्र महारथाः

ਤਦੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਰਥੀ ਸਨ।

Verse 133

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो महाबल । शूरसेनश्च शूरश्च धृष्टो वै कृष्ण एव च

ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ, ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ—ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਸ਼ੂਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੀ।

Verse 134

जयद्ध्वजः स वै कर्ता अवन्तिश्च रसापतिः । जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजंघो महाबलः

ਜਯੱਧਵਜ ਹੀ ਰਾਜਕਰਤਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ ਰਸਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਇਆ। ਜਯਧਵਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲਜੰਘ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸੀ।

Verse 135

तस्य पुत्राश्शतान्येव तालजंघा इति स्मृताः । तेषां पंचकुलान्यासन्हैहयानां महात्मनाम्

ਉਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ‘ਤਾਲਜੰਘ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈਹਯਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੁਲ ਸਨ।

Verse 136

वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावंतयस्तथा । तुंडकेराश्च विक्रांतास्तालजंघाः प्रकीर्तिताः

ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜ ਅਤੇ ਅਵੰਤਯ ਵੀ। ਅਤੇ ਤੂੰਡਕੇਰ—ਵਿਕਰਾਂਤ—ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਲਜੰਘ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 137

वीतिहोत्रसुतश्चापि अनंतो नाम वीर्यवान् । दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्षणः

ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਯਵਾਨ ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 138

सद्भावेन महाराजः प्रजाधर्मेण पालयन् । कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रधृत्

ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਪ।

Verse 139

येन सागरपर्यंता धनुषा निर्जिता मही । यस्तस्यकीर्तयेन्नाम कल्यमुत्थाय मानवः

ਜਿਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੀਮਿਤ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं च लभते पुनः । कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः । यथा यष्टा यथा दाता स्वर्गलोके महीयते

ਉਸ ਲਈ ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇੱਥੇ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।