Adhyaya 1

Verse 1

स्वच्छं चंद्रावदातं करिकरमकरक्षोभसंजातफेनं । ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः । कारालंकृतेन त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा दृष्टिपूतं । संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु

ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਉਹ ਪਾਵਨ ਜਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ—ਜੋ ਨਿਰਮਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਉਜਲਾ ਹੈ; ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੀ ਖਲਬਲੀ ਨਾਲ ਉਠੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਗ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਭੋਗ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਰਮਣੀਯ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ।

Verse 2

सूतमेकांतमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः । लोमहर्षणनामा वा उग्रश्रवसमाह तत्

ਸੂਤ ਨੂੰ—ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ—ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮਤਿਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਤੂੰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान्समासतः । पृच्छतां विस्तराद्ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਛਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾ।

Verse 4

वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च । तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्

ਵੇਦਵਿਆਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾ।

Verse 5

प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः । पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकांक्षिणः

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਗ੍ਰ ਮुनੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮুনি, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।

Verse 6

देशं पुण्यमभीप्संतो विभुना च हितैषिणा । सुनाभं दिव्यरूपं च सत्यगं शुभविक्रमं

ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਨਾਭ ਨੂੰ ਮਿਲੇ—ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ।

Verse 7

अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः । पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्

ਇਹ ਅਨੁਪਮ ਚੱਕਰ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਲਸ ਨਾ ਕਰੋ; ਨਿਯਮਿਤ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਹਿਤ ਵਾਲੇ ਕਲਿਆਣਕਰ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 8

गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते । पुण्यः स देशो मंतव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः

ਧਰਮਚੱਕਰ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨੇਮੀ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਮੰਨਣਾ—ਇਉਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ।

Verse 9

उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमगात्पुनः । गंगावर्तसमाहारो नेमिर्यत्र व्यशीर्यत

ਇਉਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਭੰਵਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਨੇਮੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਵਿਖਰ ਗਈ ਸੀ।

Verse 10

ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा । तत्र गत्वा तु तान्ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान्

ਤਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 11

उग्रश्रवास्ततो गत्वा ज्ञानविन्मुनिपुंगवान् । अभिगम्योपसंगृह्य नमस्कृत्वा कृतांजलिः

ਤਦੋਂ ਉਗ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ ਗਿਆਨ-ਧਨਿ ਅਗ੍ਰਗਣ੍ਯ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਵਿਆ।

Verse 12

तोषयामास मेधावी प्रणिपातेन तानृषीन् । ते चापि सत्रिणः प्रीताः ससदस्या महात्मने

ਉਸ ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਤ੍ਰੀਣ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ—ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 13

तस्मै समेत्य पूजां च यथावत्प्रतिपेदिरे । ऋषय ऊचुः । कुतस्त्वमागतः सूत कस्माद्देशादिहागतः

ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ?”

Verse 14

कारणं चागमे ब्रूहि वृंदारकसमद्युते । सूत उवाच । पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता

“ਅਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਨ।”

Verse 15

शुश्रूषस्व मुनीन्गत्वा यत्ते पृच्छंति तद्वद । वदंतु भगवंतो मां कथयामि कथां तु यां

“ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਪੁੱਛਣ, ਉਹੀ ਕਹੀਂ। ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਣ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 16

पुराणं चेतिहासं वा धर्मानथ पृथग्विधान् । तां गिरं मधुरां तस्य शुश्रुवुरृषिसत्तमाः

ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਧਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ—ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਧੁਰ ਵਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ।

Verse 17

अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत । दृष्ट्वा तमतिविश्वस्तं विद्वांसं लौमहर्षणिं

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਧਿਆਨ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਨੀ—ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 18

तस्मिन्सत्रे कुलपतिस्सर्वशास्त्राविशारदः । शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः

ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲਪਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ, ਮੇਧਾਵੀ ਸ਼ੌਨਕ ਨਾਮਕ ਮੁਨੀ ਸੀ—ਵਿਜ਼੍ਞਾਨਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਗੁਰੂ।

Verse 19

इत्थं तद्भावमालंब्य धर्माञ्छुश्रूषुराह तम् । त्वया सूत महाबुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਚਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 20

इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः । दुदोहिथमतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभां

ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੁਹ ਕੇ, ਪੁਰਾਣ-ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ੁਭ ਸਮਝ ਬਣਾਈ।

Verse 21

अमीषां विप्रमुख्यानां पुराणं प्रति सम्प्रति । शुश्रूषाऽस्ते महाबुद्धे तछ्रावयितुमर्हसि

ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਾਓ।

Verse 22

सर्वे हीमे महात्मानो नानागोत्राः समागताः । स्वान्स्वानंशान्पुराणोक्ताञ्छृण्वन्तु ब्रह्मवादिनः

ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ ਸੁਣਨ।

Verse 23

संपूर्णे दीर्घसत्रेस्मिंस्तांस्त्वं श्रावय वै मुनीन् । पाद्मं पुराणं सर्वेषां कथयस्व महामते

ਇਸ ਲੰਬੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 24

कथं पद्मं समुद्भूतं ब्रह्म तत्र कथं न्वभूत् । प्रोद्भूतेन कथं सृष्टिः कृता तां तु तथा वद

ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ? ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ ਗਈ? ਉਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 25

एवं पृष्टस्ततस्तांस्तु प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूक्ष्मं च न्यायसंयुक्तं प्राब्रवीद्रौमहर्षणिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਫਿਰ ਰੌਮਹਰਸ਼ਣੀ ਨੇ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਨਿਆਯ-ਯੁਕਤ, ਉਚਿਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ।

Verse 26

प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिरिह चोदनात् । पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः

ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਅਨੁਰੋਧ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ—ਪੁਰਾਣ-ਵੇਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਜਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਕਹਾਂ।

Verse 27

यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः । धर्म एष तु सूतस्य सद्भिर्दृष्टः सनातनः

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਥਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹੀ ਸੂਤ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

Verse 28

देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम् । वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਣ।

Verse 29

इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः । न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते

ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਜਨ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਲਈ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।

Verse 30

वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महात्मनः । मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्

ਜਦੋਂ ਵੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਪૃਥੂ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਸੂਤ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਰ-ਇਸ਼ਵਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 31

तुष्टेनाथ तयोर्द्दत्तो वरो राज्ञा महात्मना । सूताय सूतविषयो मगधो मागधाय च

ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਸੂਤ ਨੂੰ ਸੂਤਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਨੂੰ ਮਗਧ ਭੂਮੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 32

तत्र सूत्यां समुत्पन्नः सूतो नामेह जायते । ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते तु ग्रहयुक्ते बृहस्पतौ

ਉੱਥੇ ਸੂਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜੋ ਇੱਥੇ ‘ਸੂਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਯਜ્ઞ-ਸਤਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 33

तमेवेंद्रं बार्हस्पत्ये तत्र सूतो व्यजायत । शिष्यहस्तेन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਤ ਜਨਮਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹਵਿ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦਬ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 34

अधरोत्तरधारेण जज्ञे तद्वर्णसंकरम् । येत्र क्षत्रात्समभवन्ब्राह्मण्याश्चैव योनितः

ਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਉਹ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।

Verse 35

पूर्वेणैव तु साधर्म्याद्वैधर्मास्ते प्रकीर्तिताः । मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः

ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਭਿੰਨ ਲੱਛਣ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਸੂਤ ਦਾ ਇਹ ਮੱਧਮ ਧਰਮ ਹੈ—ਖੇਤਰਾਂ (ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ।

Verse 36

पुराणेष्वधिकारो मे विहितो ब्राह्मणैरिह । दृष्ट्वा धर्ममहं पृष्टो भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः

ਇਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 37

तस्मात्सम्यग्भुवि ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੁੱਤਰੀ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 38

अपध्याता च पितृभिर्मत्स्यगर्भे बभूव सा । अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪੇਖਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈ। ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਅੱਗ ਲਈ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਜਨਮ ਦਾ ਨਿਮਿੱਤ ਬਣੀ।

Verse 39

तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिस्तु पराशरात् । तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे

ਉਸ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਭਗਵਾਨ—ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਵੇਧਸ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ (ਉਸਨੇ) ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਇਆ।

Verse 40

पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने । मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਛਦਮ-ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਸਤੁਤ ਹੈ।

Verse 41

जातमात्रं च यं वेद उपतस्थे ससंग्रहः । मतिमंथानमाविध्य येनासौ श्रुतिसागरात्

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਕੱਢ ਲਿਆ।

Verse 42

प्रकाशो जनितो लोके महाभारत चंद्रमाः । भारतं भानुमान्विष्णुर्यदि न स्युरमी त्रयः

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮਹਾਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ (ਜਗਤ) ਅਜਿਹਾ ਉਜਾਲਾ ਕਿੱਥੋਂ ਪਾਵੇ?

Verse 43

ततोऽज्ञानतमोंधस्य कावस्था जगतो भवेत् । कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਜਗਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਯਣ ਹੀ ਜਾਣ।

Verse 44

को ह्यन्यः पुंडरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत् । तस्मादहमुपाश्रौषं पुराणं ब्रह्मवादिनः

ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।

Verse 45

सर्वज्ञात्सर्वलोकेषु पूजिताद्दीप्ततेजसः । पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्

ਇਹ ਪੁਰਾਣ—ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਦਿਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਰਕੇ ਸਿਮਰਿਆ।

Verse 46

उत्तमं सर्वलोकानां सर्वज्ञानोपपादकम् । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦੇ ਸਾਧਨ ਲਈ ਪੁੰਨਮਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ—ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 47

निःशेषेषु च लोकेषु वाजिरूपेण केशवः । ब्रह्मणस्तु समादेशाद्वेदानाहृतवानसौ

ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਇਆ।

Verse 48

अंगानि चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम् । असुरेणाखिलं शास्त्रमपहृत्यात्मसात्कृतम्

ਵੇਦਾਂਗ, ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਨਿਆਯ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ—ਅਰਥਾਤ ਸਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਸੰਚਯ—ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਨੇ ਛੀਨ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।

Verse 49

मत्स्यरूपेणाजहार कल्पादावुदकार्णवे । अशेषमेतदवददुदकांतर्गतो विभुः

ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਸਭ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਪੂਰਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रतिवेदांश्चतुर्मुखः । प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्तदा

ਉਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣ—ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

Verse 51

कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य तदा विभुः । व्यासरूपस्तदा ब्रह्मा संग्रहार्थं युगे युगे

ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਜਦ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਢਿੱਲਾ ਪੈਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 52

चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ । तदाष्टादशधा कृत्वा भूलोकेस्मिन्प्रकाशितं

ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਨਾਲ ਪਾਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 53

अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम्

ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਿਸਤਾਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਤੱਤ ਇੱਥੇ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 54

प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम् । सहस्रं पञ्चपञ्चाशत्पंचखण्डैस्समन्वितम्

ਮੈਂ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 55

तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद्भूमिखण्डं ततः परम् । स्वर्गखण्डं ततः पश्चात्ततः पातालखण्डकम्

ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਖੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਭੂਮੀ-ਖੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ-ਖੰਡ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ-ਖੰਡ ਹੈ।

Verse 56

पञ्चमं च ततः ख्यातमुत्तरं खण्डमुत्तमम् । एतदेव महापद्ममुद्भूतं यन्मयं जगत्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਉੱਤਮ ‘ਉੱਤਰ-ਖੰਡ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸੀ ਮਹਾਪਦਮ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 57

तद्वृत्तान्ताश्रयं यस्मात्पाद्ममित्युच्यते ततः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम्

ਉਸੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਪਾਦਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਨਿਰਮਲ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਰਬਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਾਗ਼ ਰਹਿਤ।

Verse 58

देवदेवो हरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਰੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 59

एतदेव च वै ब्रह्मा पाद्मं लोके जगाद वै । सर्वभूताश्रयं तच्च पाद्ममित्युच्यते बुधैः

ਇਹੀ ਪਾਦਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਦਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਾਦਮ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

पाद्मं तत्पंचपंचाशत्सहस्राणीह पठ्यते । पंचभिः पर्वभिः प्रोक्तं संक्षेपाद्व्यासकारितात्

ਇਹ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਇੱਥੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਰਵਾਂ (ਭਾਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।

Verse 61

पौष्करं प्रथमं पर्व यत्रोत्पन्नः स्वयं विराट् । द्वितीयं तीर्थपर्व स्यात्सर्वग्रहगणाश्रयम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹਿਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੈੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਦੂਜਾ ਤੀਰਥ-ਪਰਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਹੈ।

Verse 62

तृतीयपर्वग्रहणा राजानो भूरिदक्षिणाः । वंशानुचरितं चैव चतुर्थे परिकीर्तितम्

ਤੀਜੇ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵਰਣਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਕਥਿਤ ਹਨ।

Verse 63

पंचमे मोक्षतत्वं च सर्वतत्वं निगद्यते । पौष्करे नवधा सृष्टिः सर्वेषां ब्रह्मकारिता

ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼-ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੌਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚੀ।

Verse 64

देवतानां मुनीनां च पितृसर्गस्तथापरः । द्वितीये पर्वताश्चैव द्वीपाः सप्त ससागराः

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦੀਪ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਥਿਤ ਹਨ।

Verse 65

तृतीये रुद्रसर्गस्तु दक्षशापस्तथैव च । चतुर्थे संभवो राज्ञां सर्ववंशानुकीर्त्तनम्

ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਕਥਿਤ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

अन्त्येपवर्गसंस्थानं मोक्षशास्त्रानुकीर्त्तनम् । सर्वमेतत्पुराणेऽस्मित्कथयिष्यामि वो द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਥਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼।

Verse 67

इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं पितॄणामतिवल्लभं स्यात् इदं च देवस्य सुखाय नित्यमिदं महापातकभिच्च पुंसाम्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਭੀ ਹੈ।