Adhyaya 81

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਮੰਤਰ-ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਯਮੁਨਾ-ਤਟ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਜਗਦਗੁਰੂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰ ‘ਮੰਤਰ-ਚਿੰਤਾਮਣੀ’ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਜ-ਸ਼ਬਦੀ/ਦਸ-ਅੱਖਰੀ/ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਅੱਖਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਜਪ ਨਾਲ ਵੀ ਫਲ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਆਸ਼ਵਾਸਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸ਼ਰੱਧਾਲੂ ਜਾਂ ਅਭਕਤ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੜੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਰਿਸ਼ਿ, ਛੰਦ, ਦੇਵਤਾ, ਵਿਨਿਯੋਗ, ਬੀਜ-ਸ਼ਕਤੀ, ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਧਨਾ-ਸਹਾਇਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਯੁਗਲਾਰਥ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਗਲ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।